“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
220
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA FIZIKA FANINI O’QITISHDA RAQAMLI
RESURSLAR (DT) DAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Ergashev Ozodbek TDPU tayanch doktoranti
Annotatsiya
Ushbu maqolada elektron ta’limning zamonaviy fizika ta’limida tutgan o‘rni, uning
imkoniyatlari va afzalliklari yoritilgan. Elektron ta’lim multimediya, internet va kompyuter
texnologiyalariga asoslanib, ta’lim jarayonini yanada samarali va interaktiv qilishga xizmat qiladi.
Xususan, fizika o‘qituvchilarining laboratoriya mashg‘ulotlarini dasturiy ta’minot bilan boyitilgan
muhitda tashkil etish orqali talabalarning nazariy va amaliy bilimlari chuqurlashtiriladi. Tadqiqotda
o‘qituvchilarning AKT bo‘yicha kasbiy kompetensiyalari, kompyuter modellashtirish dasturlaridan
foydalanish tajribalari va zamonaviy pedagogik yondashuvlar tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
elektron ta’lim, fizika ta’limi, axborot texnologiyalari, dasturiy ta’minot,
laboratoriya mashg‘ulotlari, kompyuter modellashtirish, raqamli resurslar, o‘qituvchi
kompetensiyasi, innovatsion metodlar, vizual ta’lim.
Elektron ta’limning asosiy maqsadi, ta’limning innovatsion yondashuvlarini tatbiq etish orqali
sifat va imkoniyatlarni oshirishdir. Bu jarayon multimediya va internet-texnologiyalaridan
foydalanishga asoslanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2021 yil 19
martdagi № PQ-5032 qarori, fizika ta’limining sifatini oshirish va ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirishga
qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risidagi qarorida, axborot texnologiyalari va kompyuterlarning ta’lim
jarayoniga kirib kelishi, jamiyatning turmush tarziga va o‘quv muassasalariga samarali ta’sir
ko‘rsatishi zarurligini ta’kidlaydi [39]. Shu bilan birga, axborot va kompyuter texnologiyalarini o‘z
ichiga olgan zamonaviy metodlar, fizika ta’limida yangi imkoniyatlar yaratmoqda, ayniqsa, fizikaviy
jarayonlarni va tajribalarni kompyuterda modellashtirish orqali amalga oshirilmoqda.
Ushbu tadqiqotda fizika o‘qituvchilarining fan bo‘yicha laboratoriya mashg‘ulotlarini
dasturiy ta’minot (DT) bilan to‘yingan muhitda tashkil etishda maxsus kasbiy kompetensiya
mazmuni o‘rganiladi. Ushbu turdagi dasturiy ta’minot materiallari mazmunini ishlab chiqish
o‘rganish asosida amalga oshirildi. Oliy ma’lumotli mutaxassisning kompetensiyalarini aniqlashning
umumiy evropa tendensiyalari, mahalliy ta’limda o‘qituvchining (bakalavr/magistr) asosiy va maxsus
kasbiy kompetensiyalarini tahlil qilish orqali, shuningdek, uning asosiy kasbiy AKT
kompetensiyalari (SHakirova Z.X.[1], Dorojkin E. M. [2], Smirnov S. D. [3], Suxomlin V. A.[4],
Tarasyuk O. V.[5], Tarasyuk O. V. [6], Aniskin V.N. [7], Kulikova L.L. [8] va boshqalar) tadqiqotlari
natijasi asosida aniqlandi. SHunga ko‘ra fizika o‘qituvchisining laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil
etishda DT bo‘yicha maxsus kompetensiyalari ro‘yxati aniqlandi.
Kompyuter yordamida o‘quv jarayonlarini modernizatsiya qilish, nafaqat an’anaviy dars
metodlarini faollashtirish, balki o‘qituvchilarga o‘z ishini yanada osonlashtirish imkonini beradi.
Fizikaviy jarayonlar va tajribalar monitorda ko‘rsatish va ularni bir necha marta takrorlash orqali
talabalarga aniqroq tushuntirish imkonini beradi. Bunday texnologiyalar yordamida o‘quvchilar
jarayonlarning natijalarini vizual tarzda ko‘rishlari mumkin, bu esa ta’limni samarali va tushunarli
qiladi.
Hozirgi globallashuv va raqamlashtirish davrida, elektron ta’lim ta’lim jarayonining ajralmas
qismiga aylangan. An’anaviy va elektron ta’limning integratsiyasi, ularning o‘zaro uzviyligini
ta’minlaydi va sifatli ta’limni amalga oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
Elektron ta’lim, innovatsion yondashuvlarni, jumladan multimediya va internet-
texnologiyalarini qo‘llash orqali ta’lim sifatini va imkoniyatlarini yaxshilashga qaratilgan. Bu jarayon
talabalarga o‘ziga xos va qulay muhitda bilim olish imkonini yaratadi. Elektron ta’lim metodikasini
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
221
ishlab chiqishda, masofaviy o‘quv kurslari va tizimli yondashuvlar asosida zamonaviy bilimlar va
qarashlarga mos keladigan innovatsion ta’lim texnologiyalarini qo‘llash zarur.
Oliy ta’lim muassasalarida fizika ta’limini axborot texnologiyalari yordamida o‘qitish,
noan’anaviy o‘qitish metodlari va texnologiyalarini tatbiq etish orqali, o‘quvchilarda politexnik
bilimlarni mustaqil egallash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bu esa ularning fizika faniga bo‘lgan
qiziqishini yanada oshiradi. Shuningdek, internet tarmog‘ini o‘rganish va yangi mavzularni mustaqil
tarzda o‘zlashtirishga bo‘lgan yondashuvni rag‘batlantiradi.
Fizika ta’limida axborot va kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning istiqbolli
yo‘nalishlaridan biri – fizik jarayonlar va tajribalarni kompyuterda modellashtirish hisoblanadi.
Kompyuter modellari dars jarayonining ham an’anaviy, ham innovatsion shakllarini faollashtirishga
xizmat qiladi, o‘qituvchining ta’limiy faoliyatini yengillashtiradi hamda fizik hodisalarni
tushunarliroq va vizual tarzda yoritish imkonini beradi. Bunday modellar yordamida murakkab
effektlar aks ettiriladi, ularni monitorda bir necha bor namoyish etish, saqlash va takrorlash
imkoniyati yaratiladi. [9].
Fizika fanini o‘qitishda an’anaviy uslublarni saqlab qolgan holda, ularni zamonaviy o‘qitish
texnologiyalari va dasturlashtirilgan pedagogik vositalar bilan boyitib, virtual laboratoriya ishlarini
yaratish va ulardan samarali foydalanish imkoniyatini yaratish, ta’limning sifatini oshirishga xizmat
qiladi. Shu tarzda, elektron ta’lim metodikasini ko‘rib chiqishda, uning yangi va samarali jihatlarini
ajratib ko‘rsatish mumkin.
Elektron ta’limning umumiy masalalari. Bu bo‘limda elektron ta’limning asosiy muammolari
va masalalari ko‘rib chiqiladi. Ularning orasida pedagogik masalalar, texnologik masalalar,
pedagogik loyihalash jarayoni, uning maqsadi va xususiyatlari kabilar mavjud.
Elektron ta’limga jarayonli yondashuv. Bu yondashuvda, elektron ta’limni yaratish jarayoni
va uning pedagogik asoslari tahlil qilinadi. Bunga jarayon modeli va pedagogik loyihalashning
jarayonli yondashuvi kiradi.
Oliy ta’lim muassasalarida raqamli resurslar va dasturiy ta’minotlardan foydalanish
talabalarning fan bo‘yicha nazariy va amaliy bilimlarini chuqurlashtirishda muhim vositaga
aylanmoqda. Jumladan, kompyuter modellashtirish dasturlari — MATLAB, ANSYS, SolidWorks,
AutoCAD kabi ilg‘or vositalar yordamida murakkab mexanik jarayonlarni vizual tarzda tasvirlash va
simulyatsiya qilish imkoniyati yaratilmoqda. Bu esa, talabalar uchun real hayotda duch kelinadigan
muhandislik va texnik muammolarni tahlil qilish va yechish bo‘yicha zarur ko‘nikmalarni
shakllantirish imkonini beradi.
Raqamli vositalardan foydalanish, ayniqsa, fizikaning klassik mexanika, termodinamika,
elektromagnit maydonlar kabi bo‘limlarida jarayonlarni ko‘rgazmali tushuntirish, nazariy bilimni
amaliy tajriba bilan bog‘lash imkonini yaratadi. Shuningdek, talabalarda mustaqil fikrlash, analitik
tahlil qilish, model yaratish kabi zamonaviy kompetensiyalar rivojlanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Шакирова З.Х. Smart системы в сфере высшего образования // Современные научные
исследования и инновации. 2015. № 7 http://web.snauka.ru/issues/2015/07/56409 (дата
обращения: 12.01.2016)
2. Дорожкин Е. М. Формирование профессиональных компетенций будущего
специалиста / Е. М. Дорожкин, С. Н. Копылов // Педагогический журнал Башкортостана. 2011.
№ 22. С. 115–118.
3. Смирнов С. Д. Педагогика и психология высшего образования: от деятельности к
личности /С.Д.Смирнов. Москва: Аспект Пресс, 1995. 271 с.
4. Сухомлин В. А. Принципы построения ИТ-образования / В. А. Сухомлин //
Открытые системы. 2005. № 9. С. 34–36.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
222
5. Тарасюк О. В. К вопросу о педагогическом проектировании / О. В. Тарасюк //
Профессиональная педагогика: категории, понятия, дефиниции: сборник научных трудов.
Екатеринбург: Изд-во Рос. гос. проф.-пед. ун-та, 2003. Вып. 1. С. 142–162.
6. Тарасюк О. В. Технология обучения как объект дидактического проектирования /
О. В. Тарасюк // Профессиональная педагогика: категории, понятия, дефиниции: сборник
научных трудов. Екатеринбург: Изд-во Рос. гос. проф.-пед. ун-та, 2004. Вып. 2. С. 113–132.
7. Аниськин В.Н. Информационно-технологическая компетентность личности как
цель и ценность современного высшего профессионального образования/В.Н. Аниськин //
Вектор науки ТГУ. № 1 (23), 2013. С. 298-301.
8. Куликова Л.Л. Использование компетентного подхода в подготовке ITспециалистов
/ Л.Л. Куликова. Иркутск: ИрГТУ, 2014. 10 с.
9. Калашникова М.Б., Регуш Л. Психологические аспекты компьютеризации обучения.
Дидактические основы компьютерного обучения. – Ленинград. 1989. – С. 33-44.
