“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
249
TIBBIY-BIOLOGIK FANLARDA RAQAMLI TA’LIM VOSITALARINING
SAMARADORLIGINI BAHOLASH USULLARI
Botirova Barchinoy Akbarovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
1-sonli Davolash fakulteti 2-kurs talabasi
E-mail: barchinoybotirova14@gmail.com
Boltayeva Surayyo Jo‘ra qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali “Tibbiy va biologik kimyo” kafedrasi assistenti
E-mail: surayyoboltayeva1996@gmail.com
Annotatsiya.
Tibbiy-biologik fanlarda raqamli ta’lim vositalarining samaradorligini baholash
ta’lim sifatini oshirish va o‘quv jarayonini takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu
maqolada baholash usullari, mezonlari va zamonaviy yondashuvlar tahlil qilinadi hamda
samaradorlikni oshirishga qaratilgan tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar:
tibbiy-biologik fanlar, raqamli ta’lim vositalari, samaradorlikni baholash,
o‘quv jarayoni, ta’lim sifati, baholash mezonlari, elektron platformalar, innovatsion metodlar.
Kirish.
Bugungi kunda zamonaviy ta’lim tizimida raqamli vositalar ta’lim jarayonining
ajralmas qismiga aylangan. Ayniqsa, tibbiy-biologik fanlarda murakkab nazariy va amaliy bilimlarni
o‘rgatishda virtual laboratoriyalar, simulyatorlar va interaktiv resurslar keng qo‘llanilmoqda. Shu
bilan birga, ushbu vositalarning samaradorligini aniqlash va baholash ta’lim sifatini oshirish uchun
juda muhimdir. Samarali baholash usullari yordamida raqamli ta’lim vositalarining ta’lim
jarayonidagi o‘rni va ta’siri aniqlandi va ularni yanada takomillashtirish imkoniyati paydo bo‘ladi.
[1, 152-b.]
Asosiy qism.
Tibbiy-biologik fanlarda raqamli ta’lim vositalari o‘quv jarayonini samarali va
interaktiv qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. [4, 48-b.] Ushbu vositalar murakkab va ko‘p bosqichli
bilimlarni osonroq, vizual va amaliy shaklda o‘zlashtirishga yordam beradi. Samaradorlikni baholash
esa ta’lim sifatini oshirish, ta’lim jarayonida kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etish uchun
zarurdir.
Raqamli ta’lim vositalarining samaradorligini baholashda turli metodlar qo‘llaniladi. [2, p.
78] Eng ko‘p ishlatiladigan usullardan biri test sinovlari bo‘lib, ular talabalar bilim darajasini aniq
o‘lchash imkonini beradi. An’anaviy testlar orqali talabalarning nazariy bilim darajasi o‘lchanadi,
biroq bu usul faqatgina biliming qisman qismini ko‘rsatadi. Shu sababli, situatsion vazifalar(vaziyatli
masalalar) va amaliy topshiriqlar ham muhim ahamiyatga ega. [3, 143-b.] Masalan, talabadan tibbiy
kasbiy faoliyatga oid real vaziyatlarni hal qilish talab qilinadi. Interaktiv monitoring vositalari esa
ta’lim jarayonini onlayn va real vaqt rejimida kuzatish imkonini beradi, bu esa o‘qituvchilarga
talabalarning rivojlanishini doimiy ravishda baholash imkonini yaratadi. [4, 63-b.]
Baholash mezonlari sifatida talabalar bilimining chuqurligi, amaliy ko‘nikmalarning
rivojlanishi, shuningdek, malaka oshirish darajasi hisobga olinadi. Raqamli vositalar yordamida
olingan natijalarni tahlil qilish uchun statistik va analitik metodlardan foydalaniladi. [5, 59-b.]
Masalan, talabalarning test natijalari, interaktiv mashg‘ulotlarda ishtirok etish darajasi va boshqa
ko‘rsatkichlar birgalikda tahlil qilinib, ta’lim jarayonining samaradorligi haqida xulosa chiqariladi.
[4, 71-b.]
Amaliy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli ta’lim vositalari yordamida ta’lim olgan talabalar
nafaqat nazariy bilimni yaxshi egallaydilar, balki amaliy ko‘nikmalarni ham yuqori darajada
rivojlantiradilar. [6, p. 115] Shuningdek, individual yondashuv imkoniyati ta’lim jarayonini yanada
samarali qiladi, chunki har bir talabaning o‘ziga xos ehtiyojlari va imkoniyatlari hisobga olinadi. Shu
bilan birga, raqamli ta’limni baholash jarayonida ba’zi muammolar ham mavjud. Masalan, texnik
nosozliklar, internetga bog‘liqlik, talabalar va o‘qituvchilarning raqamli savodxonligi darajasining
yetarli emasligi kabi holatlar samaradorlikni pasaytirishi mumkin. Bu muammolarni bartaraf etish
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
250
uchun doimiy texnik yordam ko‘rsatish, o‘qituvchilarning malakasini oshirish, shuningdek, ta’lim
tizimini yangilash zarur.
Shu bilan birga, raqamli ta’lim vositalarining samaradorligini baholash jarayoni doimiy va
kompleks bo‘lishi kerak. Bu nafaqat talabalarning bilim darajasini o‘lchash, balki ta’lim jarayonida
qo‘llanilayotgan usullar va vositalarning zamon talablariga qanchalik mos kelishini ham aniqlaydi.
[7, p. 91] Zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi bilan baholash usullari ham takomillashib bormoqda,
bu esa tibbiy-biologik fanlarda ta’lim sifatini yanada oshirish imkonini yaratadi.
Xulosa.
Tibbiy-biologik fanlarda raqamli ta’lim vositalarining qo‘llanilishi nafaqat
o‘quvchilarning bilim olish jarayonini yengillashtiradi, balki ularning amaliy ko‘nikmalarini
shakllantirishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu vositalarning samaradorligini baholash esa
ta’lim sifatini nazorat qilish, tahlil qilish va doimiy rivojlantirish uchun zarur hisoblanadi. Baholash
jarayonida an’anaviy va zamonaviy usullar uyg‘unlashtirilgan holda qo‘llanilishi lozim: testlar,
interaktiv mashg‘ulotlar, situatsion vazifalar, monitoring tizimlari hamda raqamli natijalarni tahlil
qilishning statistik va vizual vositalari bu jarayonni yanada mukammal qiladi. Shu bilan birga,
raqamli vositalar samaradorligini oshirish uchun ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini
mustahkamlash, o‘qituvchilarni muntazam o‘qitish va malakasini oshirish, shuningdek,
o‘quvchilarda raqamli savodxonlikni shakllantirish dolzarb vazifalar qatoriga kiradi. Umuman
olganda, samarali baholash tizimi tibbiy-biologik ta’limda raqamli texnologiyalarni puxta joriy etish
va kelajakda ularni yanada takomillashtirish uchun mustahkam zamin yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
[1]Islomov, B. Raqamli ta’lim vositalarining samaradorligi. — Toshkent: O‘zbekiston
pedagogika nashriyoti, 2022, 152-bet.
[2]Jones, A. (2019). “Assessment Methods for E-learning Effectiveness.” Educational
Technology Review, Vol. 38, p. 76–84.
[3]Rashidova, N. Tibbiyot ta’limida raqamli platformalarning roli. — Andijon tibbiyot jurnali,
№3. 2022, 143-bet.
[4]Karimova, D. Tibbiy-biologik fanlarda interaktiv ta’lim metodlari. — Samarqand: Ilm
Ziyo, 2021, 45-79-bet.
[5]Toshmatov, M. Elektron resurslar va ta’lim jarayoni. — Toshkent: Innovatsiya, 2023, 57-
63-bet.
[6]Smith, J. (2020). “Digital Tools in Medical Education.” Journal of Medical Education, Vol.
45, Issue 2, p. 112–119.
[7]Anderson, T. & Garrison, D. R. (2017). “E-learning in the Health Sciences.” Online
Learning Journal, Vol. 21, Issue 4, p. 87-95.
