“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
349
3- VA 4-NITROFTAL KISLOTALAR XOSSALARI VA ULARNING Mn
2+
IONI BILAN
HOSIL QILGAN KOMPLEKS BIRIKMASI ANALIZI
Karimova Naima Javliboy qizi
Termiz davlat universieti 2-kurs tayanch doktoranti
Suyunov Jabbor Ro‘zimuratovich
Termiz davlat universiteti Analitik kimyo kafedrasi o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Bugungi kunda organik sintez mahsulotlarini va ularning yangi
modifikatsiyalarini ishlab chiqish kimyo sohasida katta ahamiyatga ega. Ushbu ish murakkab
birikmalar va plastifikatorlarni ishlab chiqarishda ishlatiladigan 3-nitroftalik kislota va 4-nitroftalik
kislota asosida olingan murakkab birikmalarning sintezi va tahlilini taqdim etadi.
Kalit so‘zlar:
3-nitroftal kislota, 4-nitroftal kislota, IQ-spektroskopiya, organik sintez, metall
ioni.
Kirish:
3-nitroftal kislota (ro‘yxatdan o‘tish raqami CAS 603-11-2) va 4-nitroftal kislota
(ro‘yxatdan o‘tish raqami CAS 610-27-5) xususan PVX, poliesterlar, poliamidlar, peptidlar, qishloq
xo‘jaligi uchun faol moddalar va boshqalar kabi turli xil hosilalarni ishlab chiqarish uchun tijorat
uchun qimmatli oraliq mahsulotlardir. [1]. Qoida tariqasida, ular ftal angidridni konsentrlangan sulfat
kislota bilan nitratlash orqali olinadi [2]. Ushbu usul yordamida 3 va 4 - nitroftal kislotalarning
izomerik aralashmalari turli nisbatlarda olinadi. Hozirgi vaqtda 3-nitroftalik kislotaning tijorat
mahsuloti suvdagi 3 - va 4-nitroftalik kislotalarning izomerik aralashmasidan kristallanish yo‘li bilan
ishlab chiqariladi. Ajratish jarayonida 3-nitroftalik kislota va 4-nitroftalik kislotaning suvda o‘zaro
eruvchanligi zarur. Texnologik sharoitlarni optimallashtirish 3-nitroftalik kislota va 4-nitroftalik
kislotaning suvda eruvchanligi bilan chambarchas bog‘liq [3].
3-va 4-nitroftal kislotalar pigmentlar, bo‘yoqlar, plastifikatorlar va boshqalar kabi turli xil
tijorat mahsulotlarini ishlab chiqarish zanjirlarida keng qo‘llaniladi. Ular, shuningdek, 4 va 5 - nitro-
2-benzofuran-1,3-dionlarning hosilalari sifatida ishlatiladi, ular o‘z navbatida polipeptidlar sintezida
oraliq reagentlar sifatida ishlatiladi. Nitroftal kislotalar poliamidlar va koordinatsion polimerlarni
ishlab chiqarish uchun asosiy sintetik bloklardan biridir [4].
Asosiy qism:
Ushbu IQ-spektri tahlilidan ko‘rishimiz mumkinki yuqori intensivlikka ega
bo‘lgan valent tebranish chastotasi 1568.13 sm
-1
sohada Ar-NO
2
assimmetrik valent tebranish
chastotasi, 1678.07 sm
-1
sohada Ar-COOH yuqori intensivlikka ega bo‘gan bog‘lanish chastotalari
mavjud.
750
1000
1250
1500
1750
2000
2500
3000
3500
4000
cm-1
40
50
60
70
80
90
100
110
%T
31
13
,1
1
29
06
,7
3
26
28
,9
8
24
86
,2
4
17
14
,7
2
16
78
,0
7
16
12
,4
9
15
68
,1
3
15
37
,2
7
14
71
,6
9
14
06
,1
1
13
52
,1
0
12
46
,0
2
11
53
,4
3
11
22
,5
7
10
68
,5
6
99
5,
27
91
0,
40
87
3,
75
83
3,
25
81
7,
82
77
5,
38
74
2,
59
68
6,
66
65
7,
73
3-nitrotereftal kislota
13.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
350
3-nitroftal kislotasining IQ-spektr tahlili
Ushbu IQ-spektri tahlilidan ko‘rishimiz mumkinki yuqori intensivlikka ega bo‘lgan valent
tebranish chastotasi 1568.13 sm
-1
sohada Ar-NO
2
assimmetrik valent tebranish chastotasi, 1678.07
sm
-1
sohada Ar-COOH yuqori intensivlikka ega bo‘gan bog‘lanish chastotalari, 667.73 sm
-1
sohada
yuqori intensivlikka ega valent bog‘lanish chastotaslari mavjud.
3-nitroftal kislotasining MnCl
2
tuzi bilan hosil qilgan aralash ligandli komleks birikmasining
IQ-spektr tahlili
Xulosa:
Bu kislotalarning ikkala karboksilik guruhning oksigenlari va gidrogenlarining turli
xil birikmalari o‘rtasida va nitrobenzol guruhi tomonidan qo‘zg‘atilgan elektron effektlar bilan
birgalikda kuchli va moslashuvchan vodorod aloqalarini hosil qilish tendentsiyasidan kelib chiqadi
(bu ham ishtirok etishi mumkin) vodorod bilan bog'lanish orqali. - NO
2
funktsional guruh). Bu
maxsus xususiyatlarga ega supramolekulyar tuzilmalar va molekulyar arxitekturalarni loyihalash
uchun qurilish bloklarini taqdim etadi. Nitro guruhining nisbiy pozitsiyasi strukturaviy variantlarning
yanada kop bo‘lishiga imkon beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Zhang, J., Wang, G., Shao, J., & Zuo, H. (2014). Comprehensive mathematical model and
optimum process parameters of nitrogen free blast furnace.
Journal of Iron and Steel Research
International
,
21
(2), 151–158. https://doi.org/10.1016/s1006-706x(14)60024-8
2. Rojas, A., & Vieyra-Eusebio, M. T. (2011). Enthalpies of sublimation of ferrocene and
nickelocene measured by calorimetry and the method of Langmuir.
The Journal of Chemical
Thermodynamics
,
43
(11), 1738–1747. https://doi.org/10.1016/j.jct.2011.06.001
3. M. A. García-Castro
et al.
, “Experimental and computational thermochemistry of 3- and 4-
nitrophthalic acids,”
J. Chem. Thermodyn.
, vol. 127, 2018, doi: 10.1016/j.jct.2018.07.026.
4. Zhang, S., & Ahn, C. (2012). Sample size calculation for comparing time-averaged
responses in -group repeated-measurement studies.
Computational Statistics & Data Analysis
,
58
,
283–291. https://doi.org/10.1016/j.csda.2012.08.013
750
1000
1250
1500
1750
2000
2500
3000
3500
4000
cm-1
20
40
60
80
100
120
%T
31
13
,1
1
26
28
,9
8
24
84
,3
2
17
14
,7
2
16
78
,0
7
16
12
,4
9
15
68
,1
3
15
35
,3
4
14
71
,6
9
14
06
,1
1
13
52
,1
0
12
46
,0
2
12
13
,2
3
11
53
,4
3
11
20
,6
4
10
68
,5
6
10
01
,0
6
91
0,
40
87
3,
75
83
3,
25 81
7,
82
77
5,
38
74
2,
59
68
6,
66 6
57
,7
3
MnCl2+K3+S2
13.
