“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
447
ZUPTURUM O’SIMLIGI DAVO BO’LADIGAN KASALIKLARINING KILINIK
BELGILARI TASHXISI VA DAVOLASH USULLARI
Eshpo’latov Husniddin Zayniddin O’g’li
husniddineshpolatov01@gmail.com
Roziyeva Gulsara Temirqulovna
Ruziyeva.gulsara@gmail.com
Annotatsiya.
Zupturum (epilepsiya) markaziy asab tizimining surunkali kasalligi boʻlib,
miyadagi asab hujayralari faolligining buzilishi natijasida yuzaga keladi. Ushbu maqolada
zupturumning etiologiyasi, klinik ko‘rinishlari, tashxislash usullari va zamonaviy davolash
yondashuvlari tahlil qilinadi. Shuningdek, epilepsiyaga chalingan bemorlar hayot sifati va ijtimoiy
moslashuv imkoniyatlarini yaxshilashga qaratilgan psixologik va reabilitatsion chora-tadbirlar koʻrib
chiqiladi. Tadqiqotlar epilepsiyaning genetik va atrof-muhit omillariga bogʻliqligini ham
koʻrsatmoqda.
Kalit so‘zlar.
Zupturum, epilepsiya, paroksizmal holatlar, EEG, antiepileptik dori vositalari,
nevrologiya, reabilitatsiya, tashxis, psixologik yordam, nevroximoya.045
DIAGNOSIS OF CLINICAL SIGNS AND TREATMENT METHODS OF DISEASES
TREATED BY THE ZUPTURUM PLANT
Annotation.
Epilepsy is a chronic disease of the central nervous system, which occurs as a result of
impaired activity of nerve cells in the brain. This article analyzes the etiology, clinical manifestations,
diagnostic methods and modern treatment approaches of epilepsy. Also, psychological and
rehabilitation measures aimed at improving the quality of life and social adaptation of patients with
epilepsy are considered. Studies also show that epilepsy is associated with genetic and environmental
factors.
Keywords
. Epilepsy, epilepsy, paroxysmal states, EEG, antiepileptic drugs, neurology,
rehabilitation, diagnosis, psychological support, neurochemistry.
ДИАГНОСТИКА КЛИНИЧЕСКИХ ПРИЗНАКОВ И МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ
ЗАБОЛЕВАНИЙ, ЛЕЧАЩИХСЯ РАСТЕНИЕМ ZUPTURUM
Аннотация:
Судороги (эпилепсия) — хроническое заболевание центральной нервной
системы, возникающее вследствие нарушения деятельности нервных клеток головного мозга.
В статье анализируются этиология, клинические проявления, методы диагностики и
современные подходы к лечению зуптурума. Также будут рассмотрены психологические и
реабилитационные мероприятия, направленные на улучшение качества жизни и возможностей
социальной адаптации больных эпилепсией. Исследования также показывают, что эпилепсия
вызвана генетическими и экологическими факторами.
Ключевые
слова
.
Судороги,
эпилепсия,
пароксизмальные
состояния,
ЭЭГ,
противоэпилептические препараты, неврология, реабилитация, диагностика, психологическая
поддержка, нейрохимия.
Kirish:
Zupturum (epilepsiya) – bu miyaning bioelektrik faolligidagi oʻzgarishlar bilan bogʻliq
boʻlgan, takrorlanuvchi tutqanoq holatlari bilan kechadigan nevrologik kasallikdir. Dunyoda har 1000
kishidan 4–10 nafari ushbu kasallikka chalinadi.
Etiologiya va patogenez:
Epilepsiya tugʻma (genetik) yoki orttirilgan sabablarga (bosh miya
shikastlanishi, infeksiyalar, oʻsmalar) koʻra kelib chiqadi. Neyronlararo signal uzatishda disbalans
(ayniqsa, glutamat va GABA tizimi orasida) epileptik faollikni yuzaga keltiradi.
Klinik ko‘rinishlari:
Zupturumning bir necha shakllari mavjud: generalizatsiyalashgan
(butun miyani qamrab oladi), fokal (mahalliylashtirilgan), absanslar (kutilmaganda hushdan ketish
holatlari) va boshqalar. Har bir holatda tutqanoq vaqtincha hushdan ketish, spazmlar, es-hushning
oʻzgarishi bilan kechadi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
448
Zubturum (Plantago) — zubturumdoshlar oilasiga mansub 1—2 va koʻp yillik oʻtlar turkumi. 260
tacha turi maʼlum. Oʻzbekistonda 6 turi uchraydi. 4 turidan dorivor oʻsimlik sifatida foydalaniladi.
Bargi va urugʻi tarkibida S va K vitamin, karotin, shilimshiq oshlovchi va b. Mod-dalar bor. Bargidan
tayyorlangan damlama meʼda-ichak kasalliklarini, yaralarni davolashda, urugʻining shilimshiq
eritmasi esa kuchsiz surgi sifatida ishlatiladi
Mevasi – tuxumsimon, ko’p urug’li ko’sakcha. May – iyun oyida gullaydi. Yo’l yoqalarida, dala va
ekinzorlarda, o’tloq va o’rmon chetlarida va ariq bo’ylarida o’sadi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
449
Barglaridan foydalanish uchun o’simlik bargi yil bo’yi yig’iladi va salqin erda quritiladi.
Quritilgan barglari tuxumsimon, ellipssimon, tekis qirrali, 5 – 9 gacha eysimon tomirlangan, uzunligi
12 sm, eni 8 sm, kalta bandli barglardan iborat, hidsiz, achchiqroq mazasi bor.
Davolash:
Davolashda antiepileptik dori vositalari (valproat,karbamazepin,levetirasetam va h.k.) asosiy oʻrin
tutadi.Ba’zi og‘ir hollarda neyroxirurgik usullar (masalan,vagus nervi stimulyatsiyasi) qoʻllaniladi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
450
Arteriya qon tomirlari torayishi (ateroskleroz) da zubturum o’simligidan
tayyorlanadigan damlamalarning tayyorlanishi:
1.Bargidan bir osh qoshiqg’i ustiga bir stakan qaynoq sub quyib, 30 daqiqa damlab qo’yiladi.
So’ngra qultimlab bir soat davomida ichiladi.
2.Barglarini yuvib, sharbati olinadi va unga teng miqdorda asal qo’shib 20 daqiqa qaynatiladi,
kuniga 2-3 osh qoshiqdan aterosklerozda iste’molqilinadi.
3.Maydalangan quruq bargidan 1 osh qoshig’i ustiga 1 stakan qaynoq suv quyib, 10 daqiqa
damlab qo’yiladi. Kuniga 1 soat ichida qultimlab ichiladi.
Bavosirni davolashda ishlatiladigan damlamalar.
1.Maydalangan bargidan choynakka 4 qoshiq solib, ustiga yarim litr qaynatilgan suv quyib, 4
soat o’rab damlab qo’yiladi. Kuniga 4 mahal yari stakandan choy kabi ichiladi.
2.Ildizi va bargidan 50-100 gr olib, bir paqir suvda qaynatiladi. Qaynatmadan 3 stakan ichilsa,
bavosirdan qon oqishi to’xtaydi.
3.Bargi va ildizidan 500 gr olib, yod qo’shib, 4 l suvda 1 soat qaynatiladi, har kuni 2 mahal 3
piyoladan ichib turilsa, bavosirga shifo bo’ladi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
451
4.Zubturum, gazandao’t, sigirquyruqdan 100 gr dan olib yig’ma qilinadi. 3 osh qoshiqig’ini
kechqurun termosga solib, ustiga 3 stakan qaynoq suv quyiladi. Ertalab suzib, kuniga 4 mahal
ovqatdan 30 daqiqa ilgari 150 ml dan ichiladi.
Psixologik va ijtimoiy yordam:
Epilepsiyali bemorlar psixologik qo‘llab-quvvatlash,
jamiyatga moslashish, ish faoliyatini tanlash kabi yo‘nalishlarda yordamga muhtoj bo‘ladi.
Reabilitatsion yondashuvlar bemorning hayot sifatini yaxshilashga xizmat qiladi.
Xulosa.
Tibbiyotda zubturum bilan bir qatorda o’rta zubturum – Plantago media L. (bargini
ikki tomoni tukli kalta bandli), lantsetsimon zubturum – Plantago lanceolata L. (bargi lantsetsimon)
o’simliklari ham ishlatiladi. Zupturum – davolanishi murakkab, ammo nazorat qilinadigan
kasallikdir. Erta tashxis va to‘g‘ri davolash bilan bemorlar sog‘lom hayot tarzini yuritishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.И.Р.Аскаров “Табобат комуси”. Тошнит “Мумтоз суз” 2019 й,595 б.
2.И.Р.Аскаров “Сирли табобат”. Тошнот “Фан ва тeхнологиялар нашриёт-матбаа уйи”
2021. 1084 б.
3.Ноибжонова Х.М., Алимбаeв С.А., Луфуллин К,.Л.Зубтурум усимлигининг халк
табобатидаг урни. Xalq tabobati plus. Илмий, амалий, ижтимоий, тиббий, маърифий журнал. №
3 (4) 2020; 12-13 б.
4.Chang I.M., Yun H.S., Kim Y.S., Ahn J.W.Aucubin: potential antidote for alpha-amanitin
poisoning. Clinical Toxicology. 1984;22:77-85
5.Ahmed Z.F.,Rizk A.M., Hammouda F.M. Phytochemical studies of Egyptian Plantago
species (Glucides). Journal of Pharmaceutical Sciences. 1965;54:1060-1062.
