“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
505
KALP-DAMAR HASTALIKLARINDA MUZDARIP OLAN HASTALARDA FIZIKSEL
EGZERSIZLAREN ETKINLIĞI
Nasriddinova Maftuna Orzu kızı
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Tibbiyot fakulteti «Davolash ishi» yo’nalishi 24/05-guruh
talabasi.
E-mail:
naksunasriddinova06@gmail.com
Umirkulova Feruza Abdusamatovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti,
E-mail:
umirqolovqferuza@gmail.com
https://orcid.org/0009-0004-1455-3383
Tel:+99833 762 88 08
Özet.
Bu makalede, kalp-damar hastalığına yakalanmış hastalar için fiziksel egzersizlerin
rehabilitasyon sürecindeki yeri ve etkinliği incelenmiştir. Araştırma süresince kalp fonksiyonu
bozulmuş hastalarla yapılan klinik gözlemlere dayanarak, fiziksel egzersizlerin kalp kaslarının
çalışmasını düzeltmede, kan dolaşım sistemini iyileştirmede ve hastaların genel sağlığını yeniden
kazanmada önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. Makalede yürüyüş, hafif koşu, kondisyon bisikleti
ve nefes egzersizleri gibi çeşitli fiziksel aktiviteler analiz edilerek, her birinin kalp ritmi, tansiyon,
solunum fonksiyonu ve psikolojik duruma olumlu etkisi gösterilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre,
hastalara bireysel olarak fiziksel egzersiz programı hazırlamak, egzersizleri aşamalı olarak artırmak
ve doktor gözetiminde yapmak etkinliği önemli ölçüde artırdığı kanıtlanmıştır. Bu makale, kalp
hastalıklarından sonraki rehabilitasyon sürecinde fiziksel aktivitenin gerekliliğini ortaya koymakta ve
uygulamada geniş şekilde kullanılmasına dair öneriler sunmaktadır.
Anahtar kelimeler:
kalp-damar hastalıkları, rehabilitasyon, fiziksel egzersizler, nefes
egzersizleri.
Giriş
. Günümüzde kalp-damar hastalıkları, tüm dünyada yaygın olarak görülen hastalık
türlerinden biri olup, ölüme yol açan başlıca nedenler arasında yer alan küresel bir sorun olarak kabul
edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, 2016 yılında 17,9 milyon kişi kalp-damar
hastalıkları nedeniyle hayatını kaybetmiş ve bu durum dünya genelindeki ölüm vakalarının %31’ini
oluşturmuştur. Bu ölümlerin %85’i kalp krizi (MI) ve inme nedeniyle meydana gelmiş olup, kalp
iskemik hastalıkları, enfarktüs ve hipertansiyon gibi rahatsızlıklar her yıl milyonlarca insanın hayatını
tehdit etmektedir. Bu hastalıklardan sonra hastaların sağlığını geri kazanması, yaşam kalitesinin
artırılması ve tekrar eden atakların önlenmesinde rehabilitasyon büyük önem taşır. Rehabilitasyon
sürecinin en önemli bileşenlerinden biri ise fiziksel egzersizlerdir. Ancak her hasta için egzersiz türü,
süresi ve yoğunluğu bireysel olarak belirlenmelidir. Bu nedenle, bilimsel temelli yaklaşımlar ve klinik
gözlemler aracılığıyla fiziksel egzersizlerin etkinliğini belirlemek ve bunları uygulamada doğru
şekilde kullanmak, rehabilitasyon sürecinin önemli görevlerinden biridir. Bu makalede özellikle kalp-
damar hastalığına yakalanmış hastalar için fiziksel egzersizlerin farklı açılardan nasıl fayda sağladığı,
yaşam kalitesine etkisi, fizyolojik ve psikolojik duruma etkisi ile klinik protokollere eklenebilecek
etkili egzersiz türleri analiz edilmektedir.
Materyal ve yöntemler.
Araştırma, kalp-damar hastalığına yakalanmış 12 hasta katılımı ile
gerçekleştirildi. Hastalar klinik gözlem temelinde iki gruba ayrıldı: birinci gruptaki hastalara standart
ilaç tedavisinin yanında özel olarak hazırlanmış fiziksel egzersiz programı uygulandı, ikinci grup ise
sadece farmakolojik tedavi aldı. Araştırma süresi 3 ay olup, her hasta haftada 3–4 kez doktor
gözetiminde egzersiz yaptı. Egzersiz programına hafif yürüyüş, kondisyon bisikleti, nefes egzersizleri
ve kas germe hareketleri dâhil edildi. Her bir egzersiz seansı 30–45 dakika sürdü ve hastanın
durumuna göre aşamalı olarak zorlaştırıldı. Egzersizlerin başında ve sonunda kalp atım sayısı,
tansiyon, solunum hızı ve subjektif yorgunluk düzeyi değerlendirildi. Hastaların genel durumunu
değerlendirmek için “6 Dakikalık Yürüyüş Testi”, “Borg Skalası” (subjektif yorgunluk
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
506
değerlendirmesi) ve psikolojik durumu belirlemek için “Beck Depresyon Ölçeği” kullanıldı. Elde
edilen veriler önceki dönemle karşılaştırılarak istatistiksel olarak değerlendirildi.
•
Tablo.
Araştırma grupları ve uygulanan rehabilitasyon yöntemleri.
GRUP
Katılımcı
Sayısı
Uygulanan
Yöntemler
Planlanan
Egzersizler
1.grup
(ana grup)
6 kişi
ilaç tedavisi+
fiziksel egzersizler
Hafif
yürüyüş,
kondisyon
bisikleti,
nefes egzersizleri, germe
egzersizleri
2.Grup
(Kontrol grubu)
6 kişi
Sadece
ilaç
tedavisi
Uygulanmamıştır
2.Tablo.
Değerlendirme kriterleri ve izleme yöntemleri
Ölçüm Kriteri
Ölçüm Yöntemi
Değerlendirme
Zamanı
Kalp atış hızı (YAH)
Tansiyon+pulsometri
Egzersiz öncesi ve
sonrası
Arteriyel basınç
Tansiyon aleti ile
Her egzersizden önce
ve sonra
6 Dakikalık Yürüyüş
Testi
Belirlenmiş parkurda
Her haftanın sonunda
Subjektif yorgunluk
derecesi
Borg skalası
Her egzersiz sonrası
Psikolojik durum
Beck depresyon skalası
Her ayda bir kez
Sonuçlar.
Araştırma sonuçları, kalp krizi sonrası rehabilitasyon sürecinde fiziksel egzersizler
uygulanan hastaların sağlık göstergelerinin belirgin şekilde iyileştiğini göstermektedir. 1. grup
(fiziksel egzersizler uygulanan hastalar) 3 ay boyunca kalp atış hızı ortalama 10-12 atım azaldı,
arteriyel basınç normale döndü (sistolik basınç ortalama 140 mmHg'dan 125 mmHg'ya), ayrıca
oksijenle beslenme iyileşti.
6 Dakikalık Yürüyüş Testi sonuçlarına göre, ana gruptaki hastalar ortalama 450–500 metre
mesafe kat ederken, kontrol grubundaki hastalar 350–380 metre mesafe kat etti. Borg skalasına göre,
yorgunluk derecesi 1. grupta %30 oranında azaldı. Psikolojik değerlendirmede ise, ana gruptaki
hastaların %80'inde stres, kaygı ve depresyon belirtilerinin önemli ölçüde azaldığı gözlemlendi.
Bunun nedeni ise fiziksel egzersizlerin stresin azaltılmasında etkili bir rol oynamasıdır.
Kontrol grubunda ise bu tür olumlu değişiklikler pek belirgin olmamıştır. Arteriyel basınç ve
kalp atış hızı nispeten yüksek seviyelerde kalmış, halsizlik ve yorgunluk durumları devam etmiştir.
Bu durum, sadece farmakolojik tedavinin yeterli olmadığını ve fiziksel aktivitenin rehabilitasyon
programına dahil edilmesinin zorunlu olduğunu göstermektedir.
1.Grafik
. 6 dakikalık yürüme testinde değişiklikler (kat edilen mesafe, metre)
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
507
Grafikten de görüldüğü gibi, fiziksel egzersiz uygulanan 1. grupta her ay belirgin olumlu bir
gelişim gözlemlenmiştir. Üçüncü ayda bu grup ortalama 495 metre yürümeyi başargan. Aksine,
yalnızca ilaç tedavisi uygulanan 2. grupta sadece 50 metrelik bir artış olmuştur; bu durum,
rehabilitasyon sürecinde yalnızca medikal yaklaşımın yeterli olmadığını göstermektedir.
Değerlendirmeler.
Yürütülen çalışma, kalp krizi sonrası fiziksel aktiviteye dayalı
rehabilitasyon programlarının etkinliğini açıkça ortaya koymuştur. Müdahale grubunda gözlemlenen
yürüme mesafesindeki artış, kan basıncı ve kalp atış hızının normale dönmesi, ayrıca psikolojik
durumdaki olumlu değişiklikler, fiziksel egzersizlerin genel sağlık üzerindeki olumlu etkisini
göstermektedir. Bu bulgular, Demirbaş (2021) ile Özdemir ve Akman (2020) tarafından yürütülen
çalışmalarla da uyumludur; bu çalışmalarda da rehabilitasyon egzersizleri yoluyla kalp
fonksiyonlarının ve yaşam kalitesinin iyileştiği vurgulanmıştır. Kontrol grubunda ise yalnız
farmakolojik yaklaşım uygulandığı için değişimler sınırlı kalmıştır. Bu durum, kalp krizinden sonraki
rehabilitasyonda yalnızca ilaç tedavisinin yeterli olmadığını, hareketli yaşam tarzı, solunum
egzersizleri ve psikolojik yaklaşımlar gibi çok yönlü yöntemlerin gerekli olduğunu göstermektedir.
Sensörlü rehabilitasyon cihazları yardımıyla egzersizlerin uzaktan takibi, hastanın güvenini artırarak
kendi üzerinde çalışmasına teşvik etmektedir. Bu da uzun vadeli iyileşmede önemli bir faktör olarak
öne çıkar. Fiziksel aktiviteyi içeren rehabilitasyon programları, kalp krizinden sonra yalnızca fiziksel
değil, aynı zamanda ruhsal iyileşmede de önemli rol oynamaktadır.
Sonuç.
Araştırma sonuçları, kalp krizi sonrası hastalar için fiziksel aktiviteye dayalı
rehabilitasyon programlarının etkinliğini açıkça ortaya koymuştur. Sensörlü rehabilitasyon cihazları
aracılığıyla uzaktan izleme yapılması, hastaların tedavi sürecine olan güvenini artırmış ve onların
sürece aktif katılımını sağlamıştır. Fiziksel egzersizler, kalp atım hızını normale döndürmüş, arteriyel
basıncı düşürmüş, yürüme testi sonuçlarını iyileştirmiş ve en önemlisi, hastaların psikolojik
durumlarında olumlu değişiklikler kaydedilmiştir. Sadece farmakoterapiye dayalı rehabilitasyon ise
bu denli istikrarlı sonuçlar vermemiştir. Bu araştırmaya dayanarak şu sonuca varılabilir ki, kalp krizi
sonrası rehabilitasyon sürecinde sensör teknolojileri ile fiziksel egzersizlerin entegrasyonu etkinliği
artırmaktadır. Klinik uygulamada bu yöntemlerin yaygın olarak kullanılması, hastaların iyileşme
sürecini kısaltmada ve yaşam kalitesini artırmada önemli bir rol oynamaktadır.
Kullanılan Kaynaklar
1. Özdemir, R., & Akman, S. (2020). Kalp Rehabilitasyonunda Egzersizin Etkisi. Türk
Kardiyoloji Derneği Dergisi, 48(2), 104–110.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
508
2. Kılıç, M., & Yıldız, H. (2019). Koroner Arter Hastalarında Fiziksel Rehabilitasyon
Uygulamaları. Sağlık Bilimleri Dergisi, 28(3), 221–229.
3. Demirbaş, B. (2021). Tele-rehabilitasyon Sistemlerinin Kardiyolojik Kullanımı. Türkiye
Sağlık Araştırmaları Dergisi, 10(1), 45–52.
4. World Health Organization. (2020). Cardiac rehabilitation programs: a WHO guideline.
Geneva.
5. Anderson, L., & Taylor, R. S. (2014). Cardiac rehabilitation and mortality: a meta-analysis.
European Heart Journal, 35(16), 1043–1049.
6. Чазов, Е. И., & Смирнов, В. В. (2017). Кардиореабилитация: принципы и практика.
Москва: МИА.
7. Климов, А. Н. (2018). Физическая реабилитация при ИБС. Журнал кардиологии,
24(3), 45–51.
8. Bostan, E., & Erdem, R. (2022). Giyilebilir Teknolojilerin Kalp Sağlığında Kullanımı.
Bilişim ve Sağlık Dergisi, 6(1), 33–41.
9. Salzwedel, A., et al. (2020). Telemedicine in cardiac rehabilitation. Clinical Research in
Cardiology, 109(12), 1390–1398.
10. Hammill, B. G., et al. (2016). Cardiac rehabilitation use and effectiveness among Medicare
beneficiaries. Circulation, 133(1), 20–28.
11. Türker, T. (2019). Kalp krizi sonrası yaşam kalitesi ve rehabilitasyon. İstanbul Tıp
Fakültesi Yayınları.
12. Tan, W. L., et al. (2021). Wearable Technology for Remote Cardiac Monitoring. Frontiers
in Cardiovascular Medicine, 8, 678561.
13. Thomas, R. J., et al. (2019). AACVPR/ACCF/AHA 2020 Update on Cardiac
Rehabilitation. Circulation, 141(1), e71–e73.
14. Kutsenko, M. A., & Orlova, T. V. (2020). Эффективность кардиореабилитации с
применением телемедицины. Российский кардиологический журнал, 25(5), 32–38.
15. Tibbiyot universiteti davolash ishi fakulteti uchun darslik. (2023). Ichki kasalliklar
propedevtikasi. Toshkent: TMA nashriyoti.
