“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
684
PEDAGOGLAR EMOTSIONAL INTELLEKTINI RIVOJLANTIRISH ORQALI
KOMMUNIKATIV TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISH TEXNOLOGIYASI
Tаshbаyevа Ugilshod Аbduvahidovnа
Termiz iqtisodiyot vа servis universiteti, Boshlаng‘ich tа’lim kаfedrаsi o‘qituvchisi
ugilshodаbduvаxidovnа@gmаil.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada pedagoglarning emotsional intellektini rivojlantirish orqali
kommunikativ tayyorgarligini takomillashtirish metodikasi taqdim etiladi. Emotsional intellekt o'quv
jarayonida muhim ahamiyatga ega bo'lib, pedagoglarning o'zaro munosabatlarini yaxshilash va
o'quvchilar bilan samarali kommunikatsiyani tashkil etish imkonini beradi. Maqolada emotsional
intellektning asosiy komponentlari, uning pedagogik faoliyatga ta'siri va kommunikativ
tayyorgarlikni oshirishga qaratilgan uslublar keltiriladi.
Kalit so'zlar:
Emotsional intellect, pedagogik faoliyat, kommunikativ tayyorgarlik, o’qituvchi,
ta'lim metodikasi.
Abstract:
This article presents a methodology for improving the communicative readiness of
teachers through the development of emotional intelligence. Emotional intelligence is of great
importance in the educational process, allowing to improve the interaction of teachers and organize
effective communication with students. The article presents the main components of emotional
intelligence, its impact on pedagogical activity and methods aimed at increasing communicative
readiness.
Keywords:
Emotional intelligence, pedagogical activity, communicative readiness, teacher,
educational methodology.
KIRISH
Bugungi kunda ta'lim jarayonida o'qituvchilarning emotsional intellekti juda muhim rol
o'ynaydi. Emotsional intellekt, o'zining hissiy holatlarini anglash, boshqalar hissiyotlarini tushunish
va ushbu hissiyotlarni boshqarish qobiliyatidir. O'qituvchilar emotsional intellektga ega bo'lsalar,
o'quvchilar bilan munosabatlarini yaxshilashda katta yordam beradi. Ushbu maqolada
pedagoglarning emotsional intellektini rivojlantirish orqali kommunikativ tayyorgarligini
oshirishning zarurligi va uslublari ko'rib chiqiladi.
Emotsional intellekt va uning ta'siri.
Emotsional intellekt beshta asosiy komponentdan iborat: o'z hissiyotlarini anglash, hissiyotlarni
boshqarish, empatiya, ijtimoiy ko'nikmalar va motivatsiya. Bu ko'nikmalar pedagogga o'z
o'quvchilari bilan muvaffaqiyatli aloqalar o'rnatishga va ularning hissiy ehtiyojlarini qondirishga
yordam beradi. O'qituvchilar o'z emotsional intellektlarini rivojlantirganda, ular o'quvchilardan
ko'proq foydali fikr-mulohazalar olishlari va o'quv jarayonida yaxshiroq natijalarga erishishlari
mumkin[2].
Kommunikativ tayyorgarlikni takomillashtirish metodikasi
O'z-o'zini anglash va boshqarish. Pedagoglar o'z hissiyotlarini tan olish va boshqarish
ko'nikmalarini rivojlantirishlari lozim[4]. Ushbu maqsadda, o'z hissiyotlarini yozma shaklda
ifodalash va meditasiya kabi usullarni qo'llash mumkin.
Empatiya rivojlantirish
O'quvchilar hissiyotlarini tushunish va ularga munosabat bildirish uchun simulyatsiya o'yinlari
va guruhli muhokamalar o’tkazilishi kerak. Bu pedagoglar uchun o'quvchilarning muammolarini
yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Ijtimoiy ko'nikmalarni oshirish
Pedagoglar o'zaro munosabatlar, tinglash va muloqotda faol ishtirok etish ko'nikmalarini
rivojlantirishlari lozim. Muloqot o'yinlari va rolli o'yinlar nazarda tutiladi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
685
Emotsional intellektning pedagogik jarayondagi o'rni.
Emotsional intellekt besh asosiy komponentga ega: o'zini anglash, hissiyotlarni boshqarish,
empatiya, ijtimoiy ko'nikmalar va motivatsiya. Ushbu komponentlar pedagoglarning o'quvchilari
bilan munosabatlarini yaxshilashi, ta'lim jarayonida ijobiy muhit yaratishi uchun muhimdir.
O'qituvchi o'z emotsional intellektini rivojlantirsa, o'quvchilarning motivatsiyasini oshirish, ularning
hissiy holatini tushunish, hamda shaxsiy va akademik muvaffaqiyatlarga erishishlariga yordam
beradi[3].
Metodik tavsiyalar
O'z-o'zini anglash va boshqarish. Pedagoglar o'z hissiyotlarini tan olish va tahlil qilish uchun
jurnal yozishni va o'z hissiy tajribalarini analitik usulda o'rganishni qo'llashlari mumkin.
Empatiya rivojlantirish
O'qituvchilar o'z o'quvchilarini yaxshiroq tushunish maqsadida rolli o'yinlar va
simulyatsiyalardan foydalanishlari kerak. Bu ularga o'quvchilarning hissiy holatlarini tushunish
imkonini beradi.
Ijtimoiy ko'nikmalarni oshirish
Guruhli muhokamalar, munozaralar va muloqot o'yinlari orqali pedagoglar o'z o'zaro
munosabatlaridagi kommunikativ qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi[5].
Motivatsiyani oshirish.
O'quvchilarning o'zaro alohida hissiyotlarini tushunish va faoliyatlari
orqali ularga motivatsiya berish bilan bog'liq strategiyalarni amalga oshirish kabilardir.
XULOSА
Xulosа o‘rnidа shuni аytish mumkinki,o‘qituvchining hissiy intellektining rivojlаnmаgаnligi
o‘qituvchi tomonidаn tаlаbаlаrgа nisbаtаn tаjovuzkorlikning nаmoyon bo‘lishigа yordаm berаdi.
O‘qituvchining tаjovuzkorligi o‘smirlаrdа psixologik trаvmа yаrаtаdigаn psixologik zo‘rаvonlik
turlаridаn biridir. O‘qituvchining tаjovuzkor xаtti-hаrаkаti qurbonigа аylаngаn bolаlаr
tаjovuzkorlikning kuchаyishi, o‘tа аybdorlik tuyg‘usi, tengdoshlаrigа nisbаtаn o‘zini pаst bаholаsh
vа kаmdаn-kаm hollаrdа аvtotаjovuz ko‘rinishidа nаmoyon bo‘lаdigаn o‘z jonigа qаsd qilish
tendentsiyаlаri bilаn аjrаlib turаdi. O'qituvchi uchun moslashuvchan psixikaga va rivojlangan hissiy
intellektga ega bo'lishi juda muhim, bu murakkab muloqot holatlariga yechim topishga yordam
beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. Bantam
Books.
2.
Bar-On, R. (1997). Bar-On Emotional Quotient Inventory (EQ-i): Technical Manual. Multi-
Health Systems.
3.
Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2004). Emotional Intelligence: Theory, Findings,
and Implications. Psychological Inquiry, 15(3 ), 197-215.
4.
Cooper, R. K., & Sawaf, A. (1997). Executive EQ: Emotional Intelligence in Leadership and
Organizations. Perseus Books.
5.
Schutte, N. S., & Malouff, J. M. (1999). Measuring Emotional Intelligence. Personality and
Individual Differences, 25(2), 167-177.
