FORMING ENTREPRENEURSHIP IN THE MINDS OF STUDENTS THE ROLE OF ECONOMIC EDUCATION

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-3

76

O‘QUVCHILAR ONGIDA TADBIRKORLIKNI SHAKLLANTIRISHDA

IQTISODIY TARBIYANING O‘RNI

Esanqulov Abdullo Eshpulotovich

Termiz davlat universiteti

abdullo@tersu.uz

Annotatsiya:

Maqolada iqtisodiy tafakkurni rivojlantirish, iqtisodiy tarbiya

ahamiyati va o’rni yoritilgan.

Kalit so’zlar:

Ta’lim-tarbiya, aholi, shaxs, mehnat.

Insoniyat o‘zining ko‘p ming yillik tarixi davomida katta ijtimoiy va iqtisodiy

taraqiyot yo‘lini bosib o‘tdi. Har bir davrda biror mamlakatda ayrim shaxslar
tomonidan shunday iqtisodiy ahamiyatga molik fikr, g‘oya, nazariya, konsepsiyalar
ilgari surilgan va amalga oshirilganki, ular tufayli davlat va xalqlar ravnaq topgan.
Ana shu iqtisodiy g‘oyalarni har tomonlama chuqur o‘rganish, tahlil etish, ular
orasidan umumbashariy ahamiyatlilarini ajratib olib, uni hayotga tatbiq etish
nihoyatda amaliy, ham nazariy foydali, chunki ularda ko‘p yillik tajriba
mujassamlashgan.

O‘zbekiston o‘ziga xos rivojlanish yo‘lini, muayyan maqsad va vazifalarini

jamiyat, davlat, xalk va millat tarakkiyoti, ijtimoiy- iktisodiy, siyosiy, ma’rifiy,
mafkuraviy jarayonlarning uzviy birligi asosida amalga oshiradi. Ezgulik,
yaratuvchanlik, bunyodkorlik, xamkorlik, ozodlik, erkinlikni qaror toptirishga
qaratilgan fikrlar birlashmasi mamlakatda osoyishtalik, xalqlar o‘rtasida tinch-totuvlik
barkarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.

Ta’lim-tarbiya jarayonida izchillik, tizimlilik, ta’lim tarbiya birligi,

uzluksizligi va o‘quvchilarchilar mustaqil ishlarining tashkil etilishi yaxlit birlikni
xosil qiladi, bir-birini boyitib boradi xamda taraqqiy ettiradi.

Shaxsni tarbiyalash ishi nihoyatda murakkab faoliyat jarayoni bo‘lib, juda

qadimdan ushbu faoliyatga jamiyatning yetuk kishilari jalb etilgan. Mazkur holat yosh
avlod tarbiyasi, uning tashkil etilishi mazmuni nafaqat shaxs kamoloti, balki jamiyat
taraqiyotini ham belgilashda muhim ahamiyatga ega ekanligini anglatadi.

O‘qituvchining asosiy vazifalari va uning shaxsiga qo‘yiladigan talablar.

«Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» g‘oyalarini amaliyotga tatbiq etish uzluksiz ta’lim
tizimida

olib

borilayotgan

islohotlar

muvaffaqiyatini

ta’minlash, ta’lim

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-3

77

muassasalarida faoliyat olib borayotgan o‘qituvchi, tarbiyachi, ishlab chiqarish
ustalarining ma’naviy qiyofasi hamda kasbiy mahoratlariga boliq.

Butun tarbiya maktabining markazida dasturiy tadbirlar emas, ularning shakl va

uslublarigina emas, balki insonning o‘zi va uning oliy maqsadi turadi.

Hayotda yoshlarning nimalarga qiziqishi, intilishi, kelajakda kim bo‘lishi,

qanday mutaxassis bo‘lib yetishishi, tarbiyachilar tomonidan e’tiborga olinsa va ular
qo‘llab-quvvatlansa, tarbiyaning shaxsiy yo‘nalishi shunchalik samarali bo‘ladi.

Biz ko‘proq aqliy va axloqiy tarbiyaga e’tibor beramiz-u, lekin iqtisodiy

tarbiyaga ikkinchi darajali e’tibor berishga odatlanib qolgan edik. Ma’lumki,
rivojlangan davlatlarda iqtisodiy tarbiya masalasiga e’tibor kuchli bo‘lgan. Masalan,
Germaniyada iqtisodiy tarbiyaga katta e’tibor berib, tejamkorlikka, hisob-kitobga
kuchli e’tibor qaratiladi. Aholining iqtisodiy tarbiyasi ma’lum darajada shakllanib
bo‘lgan, buning natijasida qayta ishlash, aylanma harakat (ya’ni, bir shisha tarasi
kamida 30 marta iste’molchi va ishlab chiqarish korxonasi orasida aylanadi). AQShda
50 foiz qog‘ozlar makulaturadan olinadi. Bunda ham ishchi kuchidan, ham tabiiy
resurslarni, ham mablag‘ni tejash imkoniyati vujudga keladi. Demak, tejamkorlikka
o‘rganishning o‘zi ham katta daromad manbai ekan. Tejamkorlikni tarbiyalash
iqtisodiy tarbiyada bosh masala hisoblanadi. Tejamkorlikka o‘rganish uchun hisob-
kitobga o‘rgatish lozim. Tejamkorlik odat tusiga kirishi va turmush tarziga aylanishi
zarur. Bundan tashqari talabalar iqtisodiy organizm bir butun yaxlit organizm
ekanligini his etish darajasiga yetishi kerak. Yuksak iqtisodiy madaniyat buni taqozo
etadi. Agar biror iqtisodchi faqat birgina kichik tarmoq uchun, uning ravnaqi uchun
ishlayman, deb fikr yuritsa, demak uning iqtisodiy tarbiyasi kerakli darajada
shakllangan bo‘ladi. U o‘z tarmog‘ini ma’lum darajada rivojlantirishi mumkin, ammo
pirovard natija ijobiy bo‘lishi qiyin. Masalan, 1991 yilda O‘zqishloqxo‘jalikkimyo
sanoatining omborxonalarida 12 ming tonna zaharli moddalar yig‘ilib qolgan,
ishlatish muddati o‘tib ketgan, yaroqsiz bo‘lib qolgan kimyoviy preparatlarni
endilikda zararsizlantirish choralari ko‘rilishi lozim. Demak, faqat bitta tarmoq rivoji
uchun ishlash emas, balki yaxlit iqtisodni rivojlanishi uchun ishlash kerak. Biz
ko‘rayotgan chora-tadbirlar avtonom xususiyatga emas, balki butun iqtisodni
rivojlantirishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Buning uchun iqtisodiy tarbiyani
shakllantirishda biz yaxlitlik hissini ham shakllantirishga e’tibor berishimiz lozim.

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-3

78

Yaxlitlik hissini shakllantirish natijasida, biz insonda pirovard natija uchun ishlash
xususiyatini takomillashtiramiz.

Inson o‘zining ixtiyoriy erksiz tarbiya g‘oyalari va namunalari mohiyatini

anglab yetmaydi. Ayniqsa, ixtiyoriy erksiz iqtisodiy tarbiyaga erishib bo‘lmaydi.
Agar tarbiyachi-o‘qituvchi tarbiyalanuvchini qiziqtira olsa, ishontira olsa, erkinlik
erki, fuqarolik burchlariga tayansa, ijodiy yondashishga intilishi turgan gap.

Mehnat natijalari uchun mas’uliyatli bo‘lish, mehnat ahliga hurmatda bo‘lish -

bu davr taqozosi. Mehnatsevar, ishchan insonlar odatda o‘ta mas’uliyatli, intizomli,
mehnatning qadriga yetadigan, muloyim, kishilar bilan munosabatlarda madaniyatli,
ochiq chehrali bo‘lishlari bilan birga, ular o‘zlarini jamoat joylarida qanday
tutishlarini yaxshi biladilar. Odatda, ishchan va ishbilarmon kishilar kamtar, o‘z qadr-
qimmatlarini, hurmatini biladigan hamda atrof muhitga mehribonlik ko‘zlari bilan
qaraydilar.

Ishlarni tashkil qilish ishtirokchisi tarbiyalanayotgan shaxsning muhim sifati:

maqsadga intiluvchanligi, mas’uliyatni his qilishi, boshlangan ishni yakuniga
yetkazish, intizomga rioya qilishi, bajaruvchanligi. Ishlarni tashkil etishda qatnashish
- jamoani birlashtirishning qudratli vositasi ekanligi. Ko‘pchilik uchun o‘zi tanlagan
iqtisodchi kasbi bilan bog‘liq bo‘lgan o‘zining sifatlarini tekshirish, shuningdek,
tashkilotchilik imkoniyatlarini bilish, unga amal qilishni rivojlantirishdir.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

1.

Allayor o’g’li X. R. GLOBALLASHUV SHAROITIDA HUDUDNING

EKSPORT

SALOHIYATINI

YANADA

TAKOMILLASHTIRISH

YO'NALISHLARI //Journal of Universal Science Research. – 2023. – Т. 1. – №. 6. –
С. 799-803.

2.

Allayor o‘g‘li X. R. HUDUDNING EKSPORT SALOHIYATINI

STATISTIK TADQIQ QILISH VA EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
(SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA) //O'ZBEKISTONDA FANLARARO
INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI. – 2023. – Т. 2. – №.
20. – С. 753-755.

3.

Bozorov R. K., Esankulov A. E. Practice of analysis of financial stability

indicators of major commercial banks in Uzbekistan //International Journal of
Advanced Science and Technology. – 2019. – Т. 28. – №. 20. – С. 873-880.

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-3

79

4.

Gʻaybullayevich X. A. Iqtisodiy tarmoqlar rivojlanishida ishlab chiqarish

kuchlarini joylashtirishning ahamiyati: Crossref //IQRO. – 2023. – Т. 4. – №. 1. – С.
68-71.

5.

G‘aybullayevich X. A. Ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirishni tartibga

solishning strategik yo ‘nalishlari //PEDAGOG. – 2023. – Т. 6. – №. 4. – С. 545-548.

6.

G‘aybullayevich X. A. Bozor munosabatlarining rivojlanish sharoitida

hududiy ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirishni boshqarish //Journal of Universal
Science Research. – 2023. – Т. 1. – №. 4. – С. 294-298.

7.

Ismatov S. A., Ortikov S. M. THE POPULATION BANDHINI TAMINES,

TURMUS OF REGINE OSHIRILDI HUMILIATION TAGIROVA AND USING
UZBEKISTANA CHARACTERISTIC.(FOREIGN EXPERIENCE IN PROVIDING
EMPLOYMENT, IMPROVING WELL-BEING AND ITS SPECIFICS FOR
UZBEKISTAN) //Theoretical & Applied Science. – 2020. – №. 11. – С. 521-526.

8.

Khatamov O. K., Ortikov S. M. USE FROM THE INTERNATIONAL

EXPERIENCES IN EMPLOYMENT THE POPULATION IN UZBEKISTAN
//Theoretical & Applied Science. – 2019. – №. 11. – С. 364-371.

9.

Khidirberdievich A. E., Mamadillayevich Z. S. Issues of Regulation of

Blockchains in the Digital Economy and World Experience in Reducing, Preventing
the" Hidden Economy" //International Journal of Multicultural and Multireligious
Understanding. – 2021. – Т. 8. – №. 7. – С. 591-597.

10.

Mukhammadiyevich O. S. EXPERIENCES IN THE STUDY AND

ANALYSIS OF POPULATION EMPLOYMENT IN FOREIGN COUNTRIES
//International Multidisciplinary Journal for Research & Development. – 2023. – Т.
10. – №. 12.

11.

Muhammadiyevich O. S. MAIN PROBLEMS OF POPULATION

EMPLOYMENT AND WAYS TO SOLVE THEM //American Journal of Science on
Integration and Human Development. – 2023. – Т. 1. – №. 4. – С. 10-13.

12.

Ortikov S. M. EXPERIENCE IN STATISTICAL STUDY AND

ANALYSIS OF EMPLOYMENT IN FOREIGN COUNTRIES //Thematics Journal
of Business Management. – 2021. – Т. 10. – №. 7.

13.

Sobitova R. S. LOCALIZATION OF PRODUCTION AS A TOOL OF

MODERNIZATION //Theoretical & Applied Science. – 2020. – №. 10. – С. 407-411.

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-3

80

14.

Sobitova R. S. SCIENTIFIC AND THEORETICAL BASES OF

LOCALIZATION OF INDUSTRIAL PRODUCTION //Theoretical & Applied
Science. – 2020. – №. 10. – С. 401-406.

15.

Solijonovna S. R. N. et al. O ‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA

SANOAT SIYOSATI: ISHLAB CHIQARISHNI MAHALLIYLASHTIRISH
IMPORTNI KAMAYTIRISH OMILI SIFATIDA //Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences. – 2021. – Т. 1. – №. 5. – С. 276-281.

16.

Solijonovna S. R. Export-oriented localization as a key factor in import

substitution //World Bulletin of Social Sciences. – 2021. – Т. 5. – С. 36-39.

17.

Solijonovna S. R. Import Replacement-As an Assistant Mechanism for

Diversification of Production and Approval of Foreign Trade. – 2023.

18.

Собитова

Р.

С.

ИШЛАБ

ЧИҚАРИШНИ

МАҲАЛЛИЙЛАШТИРИШ–САНОАТ

СИЁСАТИНИНГ

НЕГИЗИДИР

//МИНТАҚА ИҚТИСОДИЁТИНИ ИНВЕСТИЦИЯЛАШНИНГ МОЛИЯВИЙ-
ҲУҚУҚИЙ ВА ИННОВАЦИОН ЖИҲАТЛАРИ. – 2020. – С. 571-574.

19.

Собитова Р. С., Ёрматов Ш. Иқтисодиётни модернизациялаш

шароитида саноатни диверсификациялаш //Экономика и финансы (Узбекистан).
– 2012. – №. 11. – С. 30-36.

20.

Хатамов О., Ортиков Ш. Аҳоли бандлигини таъминлаш моделлари

ва ундан Ўзбекистон шароитида фойдаланиш имкониятлари //Экономика и
инновационные технологии. – 2019. – №. 4. – С. 48-59.

21.

Xatamov O. Q., Ortiqov S. M. Models of employment of the population

and opportunities for its use in the conditions of Uzbekistan //Economics and
Innovative Technologies. – 2019. – Т. 2019. – №. 4. – С. 8.

22.

Xudoyberdievich X. E. QISHLOQ XO’JALIGIDAGI ASOSIY

VOSITALARNI

TAKOMILLASHTIRISH

VA

ULARNING

IQTISODIY

JARAYONLARI //JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND
EDUCATIONAL RESEARCH. – 2023. – Т. 6. – №. 4. – С. 1093-1096.

23.

Xudoyberdievich X. E. QISHLOQ XO’JALIGIDA IQTISODIY

KONTSENTRATSIYANING ROLI //IJODKOR O'QITUVCHI. – 2023. – Т. 3. – №.
29. – С. 466-470.

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-3

81

24.

Xudoyberdiyevich X. E. Qishloq xo'jaligida investitsiya va uning

samaradorligini oshirish //Journal of Universal Science Research. – 2023. – Т. 1. – №.
5. – С. 622-627.

25.

Xurramov E. TECHNOLOGY FOR THE DEVELOPMENT OF

COGNITIVE ACTIVITY OF STUDENTS IN THE PROCESS OF TEACHING A
FOREIGN LANGUAGE //Журнал иностранных языков и лингвистики. – 2021. –
Т. 2. – №. 5.

26.

Khurrama

E.

X.

ЭФФЕКТИВНОЕ

УВЕЛИЧЕНИЕ

СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА НА ЗЕМЛЯХ ЛЕСНОГО
ФОНДА //Theoretical & Applied Science. – 2020. – №. 7. – С. 5-9.

27.

Khurramov E. X. ROLE OF INNOVATION IN INCREASING

EFFICIENCY OF PRODUCTION OF AGRICULTURAL PRODUCTS IN
FORESTRY //Theoretical & Applied Science. – 2019. – №. 10. – С. 518-521.

28.

Хўжагелдиев Ч., Хайитмуродов А. Ер унумдорлигини оширишни

рағбатлантириш бўйича жаҳон тажрибаси ва ундан ўзбекистонда фойдаланиш
имкониятлари //Экономика и финансы (Узбекистан). – 2012. – №. 7. – С. 45-49.

29.

Ziyodullayev S. M. TIJORAT BANKLARI AKTIVLARINING

RENTABELLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
//INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE" THE
TIME OF SCIENTIFIC PROGRESS". – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С. 91-100.

30.

Ziyodullaev S. M. DESCRIPTIVE INDICATORS OF THE LEVEL OF

INCOME OF BANKS'ASSETS //" ONLINE-CONFERENCES" PLATFORM. –
2023. – С. 229-233.

31.

Ziyodullaev S. M. COMMERCIAL BANKING INVESTMENT

ATTRACTIVE LEGISLATION NORMATIVE-LEGAL BASIS //INNOVATIVE
DEVELOPMENT IN THE GLOBAL SCIENCE. – 2023. – Т. 2. – №. 6. – С. 10-17.

32.

Зиёдуллаев

С.

ТИЖОРАТ

БАНКЛАРИ

АКТИВЛАРИ

РЕНТАБЕЛЛИГИНИ ОШИРИШНИНГ ДОЛЗАРБ МАСАЛАЛАРИ: https://doi.
org/10.55439/ECED/vol23_iss5/a17 //Iqtisodiyot va taʼlim. – 2022. – Т. 23. – №. 5. –
С. 107-111.