KONSTRUKSION VA ISSIQQA CHIDAMLI PO‘LATLARNI PAYVANDLASH UCHUN QOPLAMALI ELEKTROD TURLARI

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11

16

KONSTRUKSION VA ISSIQQA CHIDAMLI PO‘LATLARNI

PAYVANDLASH UCHUN QOPLAMALI ELEKTROD TURLARI

Turdiyev Abdurasul Xalilovich

Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti

Abdullaev Jo’ra Xudoyorovich

Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti

Annotatsiya

Mazkur maqolada konstruktsion va issiqqa chidamli po‘latlarni payvandlashda

qo‘llaniladigan qoplamali elektrodlar turlarini o‘rganishga qaratilgan tadqiqot natijalari
keltirilgan. Payvandlash sifatini ta’minlash uchun elektrodlarning tarkibi, qoplama turi
va qo‘llaniladigan materiallar hamda ularning payvandlash jarayoniga ta’siri tahlil
qilingan. Tadqiqot davomida issiqqa chidamli po‘latlarning turli haroratlarda
deformatsiyalanish xususiyatlari va payvandlash natijasidagi mexanik mustahkamlik
o‘rganildi.

Kalit so’zlar.

Qoplamali elektrod, konstruktsion po‘lat, issiqqa chidamli po‘lat,

payvandlash, payvand chokining mustahkamligi, mexanik xususiyatlar.

Abstract

This article presents the results of research aimed at studying the types of coated

electrodes used in welding structural and heat-resistant steels. To ensure the quality of
welding, the composition of the electrodes, the type of coating and the materials used,
as well as their influence on the welding process, were analyzed. During the research,
the deformation characteristics of heat-resistant steels at different temperatures and
mechanical strength as a result of welding were studied.

Keywords.

Coated electrode, structural steel, heat-resistant steel, welding, weld

strength, mechanical properties.

KIRISH

Payvandlash texnologiyasi sanoatning turli sohalarida keng qo‘llaniladi, ayniqsa

konstruktsion va issiqqa chidamli po‘latlar ishlab chiqarishda katta ahamiyatga ega.
Ushbu po‘latlar yuqori harorat va mexanik zo‘riqishlarga bardosh bera olishi tufayli
turli xil sanoat tarmoqlarida, jumladan, metall konstruksiyalar, kemasozlik va
mashinasozlikda qo‘llaniladi. Ushbu po‘latlarning samarali payvandlashini ta’minlash
uchun maxsus elektrodlar ishlatiladi. Elektrodlarning qoplama turi, tarkibi va tuzilishi
payvand chokining sifatiga bevosita ta’sir qiladi. Ushbu maqolada qoplamali

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11

17

elektrodlar yordamida konstruktsion va issiqqa chidamli po‘latlarni payvandlash
xususiyatlari o‘rganiladi.

ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA

Adabiyotlar tahlili konstruktsion va issiqqa chidamli po‘latlarni payvandlashda

qoplamali elektrodlarning o‘rni va ahamiyatini ko‘rsatadi. Oldingi tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, turli elektrod qoplamalari po‘lat materiallarning fizik va kimyoviy
xususiyatlariga ta’sir qiladi. Misol uchun, Rutile qoplamali elektrodlar yirik
konstruktsiyalarni payvandlashda keng qo‘llaniladi, chunki ular yuqori haroratga
chidamlidir va payvand chokining plastiklik darajasini oshiradi. Basic qoplamali
elektrodlar esa past haroratlarda ishlash uchun mos keladi va ularning issiqqa
chidamliligi yuqori bo‘ladi.

1-rasm. GOST 9466-75 bo’yicha ishlab chiqarilgan, qalin rutil qoplamali MР-3

markali, po’latlar va sirtlarni qo’lda yoy bilan payvandlash uchun mo‘ljallangan

metall elektrodlar.

Tadqiqot davomida turli xil qoplamali elektrodlar yordamida konstruksion va

issiqqa chidamli po‘latlarni payvandlash ishlari amalga oshirildi. Payvandlash
jarayonida har xil elektrodlar sinovdan o‘tkazildi va ular yordamida hosil qilingan
payvand choklari har xil harorat va mexanik ta’sir ostida tekshirildi. Mexanik

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11

18

xususiyatlarni baholash uchun kuchlanish, plastiklik, issiqqa chidamlilik, shuningdek,
po‘latning mikrostrukturasidagi o‘zgarishlar tadqiq qilindi.

2-rasm. Yoy elektrod uchini payvandlanayotgan buyumga qisqa tegizganda

yonadi. Qisqa tutashuv toki o’tishi va elektr qarshiligi natijasida elektrod uchi

yuqori temperaturagacha tez qizib ketadi, bu temperatura ta’sirida elektrod

buyumdan 3-4 mmga qo’tarilganda, gaz oraligi ionizatsiyalashadi va payvand

yoy paydo bo’ladi.

NATIJALAR

Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Rutile qoplamali elektrodlar konstruktsion po‘latlar

payvandlashida yuqori sifatli payvand choklarini hosil qilgan bo‘lsa, Basic qoplamali
elektrodlar issiqqa chidamli po‘latlar uchun mos kelgan. Ular po‘latning harorat
ta’sirida mexanik mustahkamligini oshirib, uning chidamliligini ta’minlagan. Harorat
ta’sirida po‘latning deformatsiyalanish xususiyatlari har xil qoplamali elektrodlar
yordamida sezilarli farq qilgan. Rutile qoplamali elektrodlar yordamida hosil bo‘lgan
payvand choklarida plastiklik yuqori bo‘lsa, Basic qoplamali elektrodlar orqali hosil
qilingan choklar esa qattiqlik va chidamlilikka ega bo‘ldi.

Elektrod

turi

Ilova

Kuch

Plastiklik

Issiqlikka

chidamlilik

Afzalliklari

Rutil
bilan

qoplangan

Qurilish

po'lati

Oʻrtacha

Yuqori

Oʻrtacha

Yuqori

mahsuldorlik

Asosiy

qoplama

Issiqlikka

chidamli

po'lat

Yuqori

Past

Yuqori

Yaxshi

mexanik

xususiyatlar

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11

19

Sellyuloza

bilan

qoplangan

Quvurlarni

payvandlash

Yuqori

Oʻrtacha

Past

Chuqur kirish

Kislota

bilan

qoplangan

Yupqa

qatlamlarni

payvandlash

Past

Yuqori

Past

Silliq

payvandlash

yuzasi

XULOSA

Tadqiqotdan kelib chiqqan holda, konstruktsion va issiqqa chidamli po‘latlarni

payvandlash uchun turli qoplamali elektrodlar qo‘llanilishi maqsadga muvofiqdir.
Rutile qoplamali elektrodlar yirik konstruktsiyalar va yuqori plastiklik talab qilinadigan
holatlar uchun, Basic qoplamali elektrodlar esa issiqqa chidamli po‘latlarni
payvandlash uchun mos keladi. Payvandlash jarayonida qo‘llanilgan elektrodlarning
tarkibi va qoplama turi payvand chokining sifatiga bevosita ta’sir qiluvchi omil bo‘lib
xizmat qiladi.

ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11

20

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

1.

Gurevich, V.I., & Volkov, A.V. (2020). Welding processes for heat-

resistant steels. Moscow: Metallurgy Publishing House.

2.

Johnson, M.C., & Smith, T.R. (2018). Welding technology and electrode

coatings. New York: McGraw-Hill.

3.

Petrov, S.V., & Ivanov, A.N. (2019). "Effect of electrode coating on weld

quality in structural steels," Journal of Welding and Metal Fabrication, 45(3), 231-245.

4.

Thompson, J.P., & Carter, R.S. (2017). Advances in welding techniques

for high-temperature steels. London: Springer

.

5.

Mirboboyev VA. Konstruksion materiallar texnologiyasi. — Т., «

0‘zbekiston», 2004.

6.

Mirboboyev V.A., Umarov E.O., Ahmadxojayeva M. «Konstruksion

materiallar texnologiyasi» kursidan laboratoriya ishlari. — Т., « 0 ‘qituvchi», 1993.

7.

Umarov E.O. «Konstruksion materiallar texnologiyasi». M a’ruzalar

matni. — Т.: TD A I, 2013.

8.

Фетисов Г.П., Карпман М.Г. Материаловедение и технология

металлов. — М.: «Высшая школа», 2002.

9.

Колосов С.Н. и др. Материаловедение и технология металлов. — М.,

2004

10.

Jo’rayev,

Z.

B.,

&

Qodiraliyev,

D.

P.

(2001).

Materialshunoslik. T.“TACIS.