ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
72
TALABANING MUSIQIY FANLARDAN MUSTAQIL TA’LIM
TOPSHIRIQLARINI BAJARISH
KO’NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH
Toshmatov G‘ulomjon Olimjonovich
Namangan davlat pedagogika instituti,
ART pedagogika kafedrasi o‘qituvchisi.
To’rabayeva Mohigul Shuxratjon qizi
Namangan davlat pedagogika instituti
60111300-musiqa ta’limi yo‘nalishi
3-bosqich MUS-AU-22 guruh talabasi
Annotatsiya
: Ushbu maqolada talabalarning musiqa fanlaridan tizimli
yondashuvi asosida mustaqil ta’lim olishi hamda o’z shaxsiy bilimlarini rivojlantiririb
borishi, mustaqil ta’lim orqali talabalar o‘zlariga mos vaqt va joyda ta’lim olishi, ijtimoiy
o’zaro aloqalar o’rnatsihi, maqsadga yo‘naltirilgan o‘qish rejasi kabi bir qator
ma’lumotlar haqida fikr yuritiladi.
Kalit so`zlar:
rivojlanish va natijalarni tahlil qilish,
moslashuvchanlik va qulaylik,
motivatsiya va qo‘llab-quvvatlash, vaqtni boshqarish, o‘z-o‘zini rivojlantirish.
Аннотация
: В этой статье, основанной на систематическом подходе к
музыке, студенты могут учиться самостоятельно и развивать свои личные знания,
например, рассматривается план направленного обучения.
Ключевые слова:
анализ развития и результатов, гибкость и удобство,
мотивация и поддержка, тайм-менеджмент, саморазвитие.
Annotatsion:
Based on a systematic approach to music, this article allows
students to learn independently and develop their personal knowledge, such as a guided
learning plan.
Keywords:
development and outcome analysis, flexibility and convenience,
motivation and support, time management, self-development.
Mustaqil ta’lim
- bu talabaga o'z bilim va ko'nikmalarini mustaqil ravishda
rivojlantirish imkonini beradigan ta'lim shakli. Zamonaviy dunyoda ta'lim olishning bu
usuli ko'plab afzalliklarga ega, chunki u talabaning qiziqishlari, ehtiyojlari va
imkoniyatlariga moslashtirilgan. Bu ta’lim shakli so‘nggi yillarda, ayniqsa, internet va
texnologiyalar rivoji bilan katta ahamiyat kasb etdi, chunki odamlar onlayn kurslar,
kitoblar, videodarslar, maqolalar, va boshqa turdagi resurslardan foydalanib o‘zlariga
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
73
kerakli bilimlarni egallash imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Mustaqil ta'limning afzalliklari
quyidagilardan iborat:
1.
Moslashuvchanlik va qulaylik
: Talabalar o‘zlariga mos vaqt va joyda ta’lim
olish imkoniga ega bo‘ladi.
2.
Tejamkorlik
: Rasmiy o‘quv kurslariga nisbatan ancha arzon, ba'zan esa bepul
manbalar orqali ham o‘qish mumkin.
3.
Shaxsiylashtirish
: Odamlar o‘zlari qiziqqan yoki kerakli bo‘lgan mavzularni
tanlab, o‘rganish jarayonini shaxsiylashtirishlari mumkin.
4.
O‘z-o‘zini rivojlantirish
: Mustaqil ta’lim insonni o‘z-o‘zini boshqarishga,
mas'uliyatni o‘z zimmasiga olishga o‘rgatadi. Lekin, mustaqil ta'limda ayrim
qiyinchiliklar ham uchraydi:
Motivatsiya еtishmasligi
: Biror kishining nazoratisiz o‘qish ko‘pincha qiyin
kechadi, bu esa mustahkam intizom va motivatsiyani talab qiladi.
Tizimli yondashuv yo‘qligi
: Ba'zan mustaqil ta’limda mavzular o‘zaro
bog‘lanmagan yoki muayyan tartibda o‘rgatilmagan bo‘lishi mumkin, bu esa bilimlarni
puxta o‘zlashtirishni qiyinlashtiradi.
Ijtimoiy aloqalarning еtishmasligi
: An’anaviy ta’limda hamkasblar yoki
kursdoshlar bilan muloqot qilish imkoniyati bo‘lsa, mustaqil ta'limda bu imkoniyat
kamroq bo‘ladi.
Yuqori darajada muvaffaqiyatli bo‘lish uchun mustaqil ta’lim oluvchilar
rejalashtirish va o‘z maqsadlarini aniq belgilashlari, shuningdek, o‘z rivojlanishini doimiy
ravishda nazorat qilishlari zarur.
Talaba va o‘qituvchi hamkorligi orqali tashkil etilgan mustaqil ta’lim – bu ikki
tomonlama o‘qish jarayoni bo‘lib, bunda talaba mustaqil ravishda bilim oladi, ammo
o‘qituvchi yo‘naltiruvchi, kuzatuvchi va qo‘llab-quvvatlovchi rolni o‘ynaydi. Bu uslub
an’anaviy ta’lim va to‘liq mustaqil ta’lim o‘rtasida bir еchim sifatida namoyon bo‘ladi va
ta’limning samaradorligini oshirish uchun yaratilgan.
Bu hamkorlik talaba va o‘qituvchining birgalikdagi harakatlari orqali talabaning
ilmiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Quyida talaba va o‘qituvchi
hamkorligining asosiy jihatlari va afzalliklari keltirilgan:
1. Maqsadga yo‘naltirilgan o‘qish rejasi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
74
O‘qituvchi talabaga o‘rganilishi kerak bo‘lgan mavzular bo‘yicha yo‘l xaritasi
yaratishda yordam beradi. Bu reja orqali talaba har bir mavzuning o‘ziga xos jihatlarini
va qanday o‘rganish kerakligini aniq bilib oladi, bu esa o‘zlashtirishni tezlashtiradi.
2. Yo‘naltirish va maslahatlar berish.
Mustaqil ta’lim jarayonida o‘qituvchining yo‘naltiruvchi va maslahat beruvchi
rolini bajargani talabaning ilmiy rivojlanishiga katta yordam beradi. Talaba o‘z-o‘zidan
o‘qiyotganda duch keladigan qiyinchiliklarni o‘qituvchi bilan maslahatlashib hal qilishi
mumkin, shuningdek, yanada samarali o‘rganish uslublarini o‘zlashtiradi.
3. Qiyin mavzularni izohlash.
Mustaqil ta’lim jarayonida talabalar qiyin mavzularni tushunishda qiyinchilikka
duch kelishi mumkin. Bunday holatda o‘qituvchi bilan muloqot qilish orqali, u talabaning
savollariga javob beradi va kerakli izohlarni taqdim etadi. Bu esa talabaning tushunishini
yaxshilaydi va uning bilimlarini mustahkamlaydi.
4. Rivojlanish va natijalarni tahlil qilish.
O‘qituvchi talabaga o‘z bilim darajasini baholash va rivojlanishini tahlil qilish
imkonini beradi. Bu orqali talaba o‘zining kuchli va zaif tomonlarini aniqlab, qaysi
yo‘nalishda ko‘proq ishlashi kerakligini tushunadi. Shu bilan birga, o‘qituvchi talabaga
yangi vazifalar yoki ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun qo‘shimcha materiallar taklif
etishi mumkin.
5. Motivatsiya va qo‘llab-quvvatlash.
O‘qituvchi tomonidan berilgan muntazam turtki va qo‘llab-quvvatlash talabaning
o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi. Mustaqil ta’limda motivatsiya muhim
ahamiyatga ega, chunki o‘qituvchi bilan hamkorlikda ishlash jarayoni talabaning
qiziqishini doimiy ushlab turadi va uni rivojlanishga undaydi.
O‘qituvchi har bir talabaning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda, uning
qobiliyatiga mos shaxsiy o‘quv dasturini tuzishi mumkin. Bu esa talabaga o‘z qobiliyatlari
va bilim darajasiga mos ravishda rivojlanish imkonini beradi.
Talaba va o‘qituvchi hamkorligi orqali tashkil etilgan mustaqil ta’lim uslubi
talabaning o‘z bilimi va ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun samarali vosita hisoblanadi.
Bu jarayonda o‘qituvchi talabaning o‘z-o‘zini boshqarishga o‘rgatadi, bilim olish
jarayonida uning tarafdori va yordamchisi sifatida ishtirok etadi. Shu sababli, talaba va
o‘qituvchi hamkorligi, ayniqsa, mustaqil ta’limning samaradorligini oshirishda muhim
o‘rin tutadi. Quyida mustaqil ta'limning asosiy afzalliklari keltirilgan:
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
75
1. Vaqtni boshqarish.
Mustaqil ta'lim talabaga o'z vaqtini o'zi boshqarishga imkon beradi. U darslarni o'z
vaqtida va o'z ritmida o'rganishi mumkin. Bu ayniqsa, ish bilan band yoki boshqa
mas'uliyatlarga ega bo'lganlar uchun juda qulay.
2. Shaxsiylashtirilgan ta'lim.
Mustaqil ta'limda talaba faqat o'zini qiziqtirgan yoki kerakli bo'lgan mavzularga
e'tibor qaratishi mumkin. Bu jarayon o'qish samaradorligini oshiradi va talaba o'z
ehtiyojlariga mos dasturlar va uslublardan foydalangan holda o'rganish imkoniyatiga ega
bo'ladi.
3. Mas'uliyatni rivojlantirish.
Mustaqil ta'lim talabani o'z o'rganish jarayoniga mas'uliyat bilan yondashishga
undaydi. Talaba o'z maqsadlarini belgilab, ularga erishish uchun kerakli qadamlarni o'zi
rejalashtiradi va bu orqali o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini rivojlantiradi.
4. Tejamkorlik.
Mustaqil ta'lim ko'pincha an'anaviy ta'limdan arzonroq hisoblanadi. Onlayn kurslar,
bepul kitoblar va videodarslar orqali bilim olish imkoniyatlari kengayib bormoqda. Bu
nafaqat moliyaviy tejamkorlikni ta'minlaydi, balki turli manbalarni qamrab olishga imkon
beradi.
5. Tez va samarali bilim olish.
Mustaqil ta'lim talabaga o'z ehtiyojiga mos tezlikda o'qish imkoniyatini beradi. U
shoshilmasdan, mavzularni chuqurroq o'rganishi yoki tezroq harakatlanib, umumiy
bilimlarga e'tibor qaratishi mumkin.
6. Raqobat va bosimning kamligi.
An'anaviy sinfdagi raqobat va o'qituvchilar tomonidan beriladigan bosim mustaqil
ta'limda kamroq seziladi. Talaba o'zining shaxsiy rivojlanishiga e'tibor qaratib, qulay
sharoitda o'rganishi mumkin.
7. Qiyinchiliklarni mustaqil еngish.
Mustaqil ta'lim talabani o'zi mustaqil ravishda qiyinchiliklarga еchim topishga
o'rgatadi. Bu esa uning o'ziga bo'lgan ishonchini oshiradi va o'z-o'zini rivojlantirishga
yordam beradi.
8. Qulay va keng imkoniyatlar
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
76
Bugungi kunda turli onlayn platformalar, kurslar, elektron kitoblar va boshqa
raqamli resurslar orqali deyarli istalgan sohada bilim olish mumkin. Bu talabalarga har xil
fanlar va yo'nalishlarda o'z bilimlarini kengaytirish uchun keng imkoniyatlar yaratadi.
Mustaqil ta'limning asosiy afzalliklari – bu talabaning o'quv jarayonini
shaxsiylashtirish, vaqt va moliyaviy resurslarni tejash, mas'uliyatni oshirish va
qiyinchiliklarni mustaqil еngishga o'rgatishdir. Bularning barchasi talabani yanada
mustaqil, bilimdon va o'ziga ishongan shaxs sifatida rivojlantiradi.
Mustaqil ta'lim orqali kredit to'plash
Mustaqil ta'lim orqali kredit to'plash - bu talabalarni o'z bilimlarini oshirish va
o'qish jadvalini o'zlariga moslashgan holda tuzish imkonini beruvchi zamonaviy ta'lim
shaklidir. Bunday tizimda talaba universitet yoki boshqa o‘quv muassasasi tomonidan
belgilangan ma’lum kredit miqdorini mustaqil o‘rganish orqali to‘plashi mumkin. Bu
jarayon ko'pincha onlayn kurslar, masofaviy darslar, loyihalar va o'z-o'zini baholash
orqali amalga oshiriladi. Mustaqil ta'lim orqali kredit to'plash talabalar uchun ko'plab
afzalliklarga ega bo'lib, quyida ular haqida batafsil ma'lumot berilgan:
1. O'quv jarayonini moslashuvchan tashkil etish.
Talaba mustaqil ta'lim orqali kredit to'plaganda, u o'z vaqtini boshqarish va bilim
olish jarayonini o'z jadvaliga moslashtirish imkoniyatiga ega bo'ladi. Bu ayniqsa, ish bilan
band yoki oilaviy majburiyatlarga ega bo‘lgan talabalar uchun qulaydir.
2. Qo‘shimcha ta’lim resurslaridan foydalanish.
Onlayn kurslar, darsliklar, video darslar va boshqa turdagi resurslardan
foydalanib, talabalar o‘z maqsadlariga еtishishlari mumkin. Bu esa ularga an'anaviy
darslardan tashqari bilim manbalarini kengaytirish va o'z-o'zini rivojlantirish imkonini
beradi.
3. Malakalarni chuqur o'rganish va tajriba orttirish.
Mustaqil ta’lim orqali kredit to‘plovchi talaba o‘z qiziqishlariga ko‘ra chuqurroq
bilim olishi va ularni amaliyotda sinab ko‘rishi mumkin. Masalan, loyihalar va
topshiriqlar orqali talaba o‘z bilimini mustahkamlaydi va amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantiradi.
4. Imtihon va baholash orqali kredit olish.
Ba'zi ta'lim muassasalari talabalarga o'zlashtirgan mavzularni nazorat qiluvchi test
yoki imtihonlarni topshirish orqali kredit to'plash imkonini beradi. Bu orqali talaba o'z
bilimini mustaqil o'rganish orqali namoyon etib, rasmiy baholarni olishi mumkin.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
77
5. Kamroq vaqt va moliyaviy xarajat.
Mustaqil ta'lim orqali kredit to'plash tizimi ko'pincha an'anaviy darslarga nisbatan
arzonroq va vaqtni tejaydi. Talaba o'zi uchun mos bo'lgan kurslarni tanlab, o'qishni
tezlashtirishi va moliyaviy jihatdan tejamkor bo'lishi mumkin.
6. Ko‘nikmalarni rivojlantirish va mas’uliyatni oshirish.
Mustaqil ravishda bilim olish talabaning o‘z mas’uliyatini oshiradi, o‘quv
jarayonini boshqarishga va o‘zini baholashga o‘rgatadi. Bu esa talaba uchun kelajakda
foydali bo'ladigan qimmatli hayotiy va kasbiy ko'nikmalarni shakllantiradi.
7. Global platformalarda o'qish imkoniyati.
Talabalar xalqaro darajadagi onlayn universitetlar va platformalarda kurslarni
o‘qib, kredit to‘plashlari mumkin. Bu ularga yuqori darajadagi bilim manbalaridan
foydalanish va yangi sohalarda o‘qishni davom ettirish imkonini beradi.
Xulosa qilib aytganada mustaqil ta'lim orqali kredit to'plash talabalarga vaqt va
mablag' tejamkorligi, shaxsiylashtirilgan ta'lim, chuqur o'rganish va mas'uliyatni oshirish
kabi ko'plab afzalliklarni beradi. Bunday tizim ta'lim sifatini oshiradi va talabalarning
bilim darajasini yuqoriga ko'tarishga yordam beradi. Bu usul yordamida talabalar nafaqat
muayyan kreditlarni, balki zamonaviy bilim va ko'nikmalarni ham egallaydilar. Mustaqil
ta'lim orqali talabalar kengroq va chuqurroq bilim, yangi ko'nikmalar, mas'uliyat,
motivatsiya va o'z-o'zini boshqarish kabi ko'plab yutuqlarga erishadilar. Bu yutuqlar
ularni shaxsiy va kasbiy hayotda muvaffaqiyatga erishish uchun tayyorlaydi va ularning
kelajakdagi imkoniyatlarini kengaytiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 21.06.2022 y. PQ-289-son "Pedagogik
ta’lim sifatini oshirish va pedagog kadrlar tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari faoliyatini
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Qarori.
2.
L. Zaripov, N. Xayitov, Z. Tohirov. “Talabalar mustaqil ta’limini tashkil etish”
Metodik qo‘llanma. Toshkent 2023.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim tashkilotlarida ECTS kredit modul tizimi
Asosiy tushunchalar va qoidalar V. O‘rinov, M. Sultonov, A.Umarov Toshkent:
“Ma’naviyat”, 2020. 96 bet.
4.
Sh.I.Yo‘ldashev. Talabalarning mustaqil ta’limining zamonaviy o‘quv
jarayonida ahamiyati va o‘rni. Uslubiy qo‘llanma. T.: O‘zMU, 2022. — 41 b.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
78
5.
D.R.Karimova. Kredit-modul tizimida mustaqil ta’lim. Uslubiy qo‘llanma.
Toshkent: OOO “Complex Print”, 2021. 126 bet.
6.
N.O.Jo‘raeva. Ta’lim jarayonida mustaqil o‘quv faoliyatini tashkil etish bo‘yicha
ayrim ko‘rsatmalarTa’lim va innovatsion tadqiqotlar. 2021. 172 b.
7. International Journal of Formal Education Volume: 2 Issue: 6 | June – 2023 ISSN:
2720-6874
http://journals.academiczone.net/index.php/ijfe
talabalar mustaqil ishlarining o‘rni va ahamiyati.
8. In Science - Jamiyat va innovatsiyalar – Obщestvo i innovatsii –Society and
innovations
Journal
home
page:
Available
10
June
2022
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Kredit-modul tizimida mustaqil ta’limni
tashkil etish tamoyillari - Principles of organization of independent education in the credit-
module system.
9. Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR)
ISSN: 2278-4853 Vol 10, Issue 9, September, 2021 Impact Factor: SJIF 2021 =
7.699 Oliy ta’lim jarayonida ECTS kredit-modul tizimi va uning joriy etish faoliyati -
Acts credit module system and its implementation activities in higher educational process.
