ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
94
PUL-KREDIT SIYOSATI VA UNING IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI ROLI
Abdixalilov Sanjar Boyniyozovich
Abdullayev Sirojiddin Ahmad o‘g‘li
Abduxamedov Rustam Safaraliyevich
Ashurov Oybek Abdikarimovich
Axmedov Kurbonmurod Ruzimaxmat o‘g‘li
TerDU talabalari
Annotatsiya
Ushbu maqolada pul-kredit siyosatining iqtisodiy o‘sish va barqarorlikni
ta’minlashdagi roli, uning asosiy maqsad va vositalari tahlil qilinadi. Shuningdek,
O‘zbekistonning so‘nggi yillardagi pul-kredit siyosati ko‘rsatkichlari tahlil qilinib, asosiy
tendensiyalar va ularning iqtisodiy taraqqiyotga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Maqolada
O‘zbekistonning iqtisodiy sharoitlaridagi pul-kredit siyosati amaliyotlari baholanadi.
Kalit so’zlar.
Pul-kredit siyosati, inflyatsiya, foiz stavkasi, iqtisodiy o‘sish, pul
massasi, Markaziy bank.
Abstract
This article analyzes the role of monetary policy in ensuring economic growth and
stability, its main goals and means. Also, the indicators of the monetary and credit policy
of Uzbekistan in recent years are analyzed, the main trends and their impact on economic
development are considered. The article evaluates monetary and credit policy practices in
the economic conditions of Uzbekistan.
Keywords.
Monetary policy, inflation, interest rate, economic growth, money
supply, Central Bank.
KIRISH
Pul-kredit siyosati Markaziy bank tomonidan amalga oshiriladigan iqtisodiy siyosat
turidir. Uning asosiy maqsadi – iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, inflyatsiyani nazorat
qilish va milliy valyuta barqarorligini ta’minlashdir. Ushbu siyosatning ahamiyati va
samaradorligi milliy iqtisodiyot rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
95
Pul-kredit siyosati bo‘yicha yetakchi olimlarning fikrlari va tadqiqotlari quyidagi
jihatlarda ko‘rib chiqilgan:
Keynesiycha yondashuv: Keynes nazariyasiga ko‘ra, pul-kredit siyosati iqtisodiy
inqirozlarni kamaytirish, ishsizlik darajasini kamaytirish va iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantirish uchun samarali vosita hisoblanadi.
Monetarizm: Milton Fridman va monetarizm tarafdorlari pul massasi va narxlar
darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlikka e’tibor qaratadilar. Ularning nazarida, pul-kredit siyosati
orqali inflyatsiyani nazorat qilish muhimdir.
Ushbu maqolada statistik tahlil usullari qo‘llanildi. O‘zbekistonning 2018-2023
yillardagi iqtisodiy ko‘rsatkichlari, jumladan, inflyatsiya darajasi, foiz stavkalari va pul
massasidagi o‘zgarishlar Markaziy bankning statistik ma’lumotlari asosida tahlil qilindi.
Jadval va grafiklar yordamida olingan natijalar vizuallashtirildi.
Metodologiya qismini kengaytirish uchun foydalanilgan statistik usullar va
ma’lumotlar manbalari haqida batafsil ma’lumot berishingiz mumkin:
Statistik tahlil usullari: Iqtisodiy ko‘rsatkichlar – masalan, inflyatsiya, foiz stavkasi,
pul massasi – o‘rtasidagi bog‘liqlik regresion va korrelyatsion usullarda tahlil qilinishi
mumkin.
Ma’lumotlar manbasi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, Davlat statistika
qo‘mitasi va xalqaro tashkilotlarning ma’lumotlaridan foydalaniladi. Ma’lumotlar yillik,
oylik, choraklik dinamikasida tahlil qilinishi mumkin.
NATIJALAR
Foiz stavkalarining o‘zgarishi iqtisodiy o‘sishga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Past foiz
stavkalari investitsiyalarni oshiradi, yuqori stavkalar esa iqtisodiy faoliyatni kamaytirishi
mumkin. O‘zbekiston tajribasi ham shuni ko‘rsatadiki, Markaziy bankning foiz
stavkalaridagi o‘zgarishlari mamlakat iqtisodiy o‘sishiga bevosita ta’sir qiladi.
1-jadval. Inflyatsiya darajasi va pul massasi o‘rtasidagi bog‘liqlik
jadvali
Yil
Inflyatsiya darajasi (%) Pul massasi (mln so‘m) O‘sish sur’ati (%)
2018
14.3
100,000
15
2019
13.7
115,000
12
2020
11.2
129,000
10
2021
10.0
140,000
8
2022
11.5
158,000
12
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
96
2023
9.8
165,000
5
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, pul massasining o‘sishi va inflyatsiya darajasi
o‘rtasida bog‘liqlik mavjud. Bu pul-kredit siyosati orqali pul massasini nazorat qilish
iqtisodiyotda inflyatsiyani kamaytirishga yordam berishini ko‘rsatadi.
Natijalarni boyitish uchun qo‘shimcha statistik tahlillar va grafikalar orqali
natijalarni ko‘rsatish mumkin:
Inflyatsiya va pul massasi o‘rtasidagi bog‘liqlik: Inflyatsiya darajasi va pul massasi
o‘sishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni jadval va grafikalar yordamida ko‘rsatish.
Pul-kredit siyosatining iqtisodiy o‘sishga ta’siri: Pul-kredit siyosatining
O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sishga qanday ta’sir qilayotganini tahlil qilish. Masalan, yuqori
yoki past foiz stavkalarining iqtisodiy faollik, jumladan, sarmoyalar, ishlab chiqarish
hajmi va iste’molga ta’siri tahlil qilinadi.
XULOSA
Pul-kredit siyosati iqtisodiyotning asosiy komponenti bo‘lib, uning turli vositalari
iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va inflyatsiyani nazorat qilishda muhim rol o‘ynaydi.
O‘zbekistonda pul-kredit siyosati samaradorligini oshirish uchun inflyatsiya maqsadli
darajasiga yetishish va iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan uzoq muddatli
strategiyalarni ishlab chiqish muhim.
Xulosa qismida pul-kredit siyosatining mamlakat iqtisodiyotiga qanday ta’sir
ko‘rsatgani haqida umumiy xulosalar:
O‘zbekistonda inflyatsiyani pasaytirish va iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlashda
pul-kredit siyosatining muhim roli.
Milliy valyuta kursining barqarorligini ta’minlashga qaratilgan amaliyotlar.
Pul-kredit siyosatini amalga oshirishda duch kelinayotgan muammolar va ularni hal
qilishga oid takliflar.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
97
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Fridman, M. (1968). "The Role of Monetary Policy." American Economic
Review.
2.
Keynes, J.M. (1936). "The General Theory of Employment, Interest and
Money."
3.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. "O‘zbekiston Respublikasi pul-
kredit siyosati statistik ko‘rsatkichlari."
