ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
102
FISKAL SIYOSAT VA UNING MOHOYATI
Maxmadaliyev Raxmatulla Jumanazarovich
G‘aniyev Zikriya Azimovich
Jo‘rayev Jasurbek Azamat o‘g‘li
Jo‘rayeva Yulduz Xaitmurot qizi
Kurtova Feruza Raxmanovna
TerDU talabalari
Annotatsiya
Fiskal siyosat davlatning iqtisodiyotni boshqarishdagi asosiy vositalaridan biri
bo‘lib, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va ijtimoiy barqarorlikni saqlashda muhim
ahamiyatga ega. Ushbu maqolada fiskal siyosatning ahamiyati, davlatning soliq va
byudjet xarajatlarini boshqarish orqali iqtisodiyotga ta’sir ko‘rsatish usullari va ularning
samaradorligi chuqur tahlil qilinadi. Shuningdek, fiskal siyosatning davlat qarzi va
inflyatsiyaga ta’siri ham qamrab olingan.
Kalit so’zlar.
Fiskal siyosat, soliq siyosati, davlat xarajatlari, byudjet balansini
boshqarish, iqtisodiy barqarorlik, davlat qarzi, inflyatsiya, iqtisodiy o‘sish.
Abstract
Fiscal policy is one of the main tools of the state in managing the economy, and it
is important in stimulating economic growth and maintaining social stability. In this
article, the importance of fiscal policy, the methods of influencing the economy through
the management of state tax and budget expenditures, and their effectiveness are analyzed
in depth. The impact of fiscal policy on public debt and inflation is also covered.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
103
Keywords.
Fiscal policy, tax policy, government spending, budget balance
management, economic stability, public debt, inflation, economic growth.
KIRISH
Fiskal siyosat iqtisodiy boshqaruvning eng muhim elementlaridan biri bo‘lib,
davlat tomonidan iqtisodiy sikllarni muvozanatga keltirish va uzoq muddatli barqarorlikni
ta’minlash maqsadida qo‘llaniladi. Asosiy maqsad iqtisodiyotdagi o‘sish va ijtimoiy
barqarorlikni saqlab qolishdir. Ushbu siyosat asosan davlat xarajatlari va soliqlarga
asoslangan. Davlat iqtisodiyotni rag‘batlantirishda davlat xarajatlarini oshiradi yoki soliq
stavkalarini kamaytiradi; aksincha, inflyatsiya kuchayganda, xarajatlarni qisqartiradi va
soliqlarni oshiradi. Bunday yondashuv davlatning iqtisodiy o‘sishga bevosita ta’sir
ko‘rsatishi imkonini beradi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Fiskal siyosatning turli jihatlari bo‘yicha turli iqtisodchilar tomonidan o‘rganilgan.
Klassik iqtisodiyot nazariyasida davlatning iqtisodiyotga ta’siri cheklangan bo‘lishi
kerakligi ta’kidlanadi. Biroq Keynesian iqtisodiyot nazariyasida davlatning iqtisodiyotni
boshqarishdagi roli yuqori baholanadi. Keynes davlat xarajatlari va soliqlardan foydalanib
iqtisodiy faollikni oshirish imkoniyatini ta’kidlagan.
Masalan, Musgrave (1989) fiskal siyosatning asosiy komponentlari sifatida davlat
xarajatlari va soliq siyosatini ajratib ko‘rsatadilar. Ularning fikricha, fiskal siyosat nafaqat
iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, balki ijtimoiy tenglik va barqarorlikni ta’minlashda
ham muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, tanlangan adabiyotlarda davlatning soliq siyosati
va byudjet daromadlarining ta’siri hamda davlat qarzining iqtisodiy rivojlanishga ta’siri
tahlil qilinadi.
Tadqiqotda fiskal siyosatning turli iqtisodiy o‘zgaruvchilarga ta’siri tahlil qilingan.
Analiz qiyosiy usulda olib borilgan bo‘lib, turli mamlakatlarning fiskal siyosat natijalari
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
104
va o‘zgaruvchan iqtisodiy ko‘rsatkichlari qiyoslanadi. Statistik tahlilda davlat xarajatlari
va soliqlar o‘rtasidagi bog‘liqlik, iqtisodiy o‘sishga ta’siri va inflyatsiyaga ta’siri asosida
natijalar chiqariladi.
NATIJALAR
Fiskal siyosatning iqtisodiy barqarorlik va o‘sishdagi o‘rni katta. Ammo uning
samaradorligi davlatning moliyaviy imkoniyatlari, iqtisodiy struktura va davlat qarzi
darajasi kabi omillarga bog‘liq.
1-jadval. Turli mamlakatlarning fiskal siyosat ko‘rsatkichlari, ularning
iqtisodiy o‘sishga va barqarorlikka ta’siri
Davlat
Davlat
xarajatlari
(% YaIM)
Soliq
daromadlari
(% YaIM)
Davlat
qarzi (%
YaIM)
Iqtisodiy
o‘sish (%)
Inflyatsiya
(%)
AQSh
35%
28%
95%
2.1%
1.8%
Germaniya 44%
39%
60%
1.6%
1.4%
Yaponiya
40%
30%
235%
0.9%
0.5%
Fransiya
50%
45%
100%
1.2%
1.3%
Yuqoridagi jadvalda keltirilgan ma'lumotlar orqali davlat xarajatlari va soliq
daromadlari iqtisodiy o‘sishga va inflyatsiya darajasiga qanday ta’sir qilayotgani yaqqol
ko‘rsatiladi. Davlat xarajatlari yuqori bo‘lgan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sish nisbatan
sustroq bo‘lishi mumkin, chunki davlatning qo‘shimcha xarajatlari soliqlarni oshirishi
orqali tadbirkorlik faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Biroq, inflyatsiya darajasi pastroq
darajada saqlanadi.
XULOSA
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
105
Fiskal siyosat iqtisodiy barqarorlik va o‘sish uchun davlat tomonidan amalga
oshiriladigan muhim vositalardan biridir. Bu siyosatni samarali qo‘llash natijasida davlat
iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishi yoki ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni yumshatishi
mumkin. Biroq fiskal siyosatni amalga oshirishda davlat qarzi va inflyatsiyani nazorat
qilish zaruriyati mavjud. Maqola davomida tahlillar fiskal siyosatni o‘z vaqtida va
mohirona qo‘llash davlatga iqtisodiy sikllarni muvozanatlash va barqaror o‘sishni
ta’minlash imkoniyatini berishini ko‘rsatdi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Keynes, J.M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and
Money. Macmillan Cambridge University Press.
2.
Musgrave, R.A., & Musgrave, P.B. (1989). Public Finance in Theory and
Practice. McGraw-Hill.
3.
Tanzi, V., & Zee, H. (2000). "Tax Policy for Emerging Markets: Developing
Countries." National Tax Journal, 53(2), 299-322.
4.
Blanchard, O., & Johnson, D.R. (2013). Macroeconomics. Pearson.
5.
Auerbach, A.J., & Gale, W.G. (2009). "The Effects of Fiscal Policy on
Consumption and Employment." Brookings Papers on Economic Activity.
