ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
110
O’ZBEKISTONDA XUSUSIYLASHTIRISH
Samatov Olimjon Toshpulotovich
Salimova Farangiz Hazratqul qizi
Toshboltayev Sardorbek Soatmurat o‘g‘li
Xasanova Farzona Ilxom qizi
Xodiyeva Shaxlo Baxriddin qizi
TerDU talabalari
Annotatsiya
O‘zbekistonda iqtisodiy islohotlarning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan
xususiylashtirish jarayoni davlat korxonalarini bozorga kiritish va raqobatbardosh
iqtisodiy muhitni yaratishga xizmat qiladi. Ushbu maqolada xususiylashtirish
jarayonining tarixiy rivoji, uning iqtisodiyotga ta’siri, amalga oshirilgan chora-tadbirlar
va erishilgan natijalar tahlil etiladi.
Kalit so’zlar.
Xususiylashtirish, iqtisodiy islohotlar, davlat korxonalari,
O‘zbekiston, raqobatbardoshlik, bozor iqtisodiyoti, sarmoyadorlar.
Abstract
The process of privatization, which is one of the important directions of economic
reforms in Uzbekistan, serves to introduce state-owned enterprises to the market and
create a competitive economic environment. This article analyzes the historical
development of the privatization process, its impact on the economy, implemented
measures and achieved results.
Keywords.
Privatization, economic reforms, state enterprises, Uzbekistan,
competitiveness, market economy, investors.
KIRISH
O‘zbekistonda iqtisodiyotni liberallashtirish va davlat mulkini xususiy sektor
qo‘liga o‘tkazish maqsadida xususiylashtirish jarayoni keng ko‘lamda amalga
oshirilmoqda. Davlat mulkini xususiylashtirish orqali bozorni erkinlashtirish, raqobatni
rivojlantirish va samaradorlikni oshirish ko‘zda tutilgan. Ushbu maqolada O‘zbekistonda
xususiylashtirish jarayonining o‘ziga xosligi, amalga oshirilgan islohotlar va ularning
iqtisodiyotga ta’siri haqida batafsil ma’lumot beriladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
111
Xususiylashtirish bo‘yicha tadqiqotlar davlat mulkini xususiy qo‘llarga
o‘tkazishning iqtisodiy samaradorligini oshirishi va raqobatni kuchaytirishi mumkinligini
ta’kidlaydi. Megginson va Netter (2001) o‘z tadqiqotlarida xususiylashtirishning iqtisodiy
samaradorlikni oshirishdagi o‘rni haqida gapirgan va davlat sektori bilan taqqoslaganda
xususiy sektorning resurslardan samaraliroq foydalanishini ko‘rsatgan. Boycko, Shleifer
va Vishny (1996) esa xususiylashtirishning o‘rta va uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishga
ijobiy ta’sir ko‘rsatishini qayd etadi.
O‘zbekistonda xususiylashtirish jarayonini amalga oshirishda 1990-yillardan
buyon turli bosqichlar kuzatilib kelmoqda. So‘nggi yillarda iqtisodiyotni raqobatbardosh
qilish va xorijiy sarmoyalarni jalb etish maqsadida davlat mulkini xususiy sektorga
o‘tkazish jarayoni tezlashdi. Shu maqsadda qabul qilingan qator normativ hujjatlar va
milliy dasturlar davlat iqtisodiy islohotlarining eng muhim yo‘nalishlaridan birini tashkil
etadi.
Maqola sifatli tahlil usuliga asoslangan bo‘lib, xususiylashtirish bo‘yicha amalga
oshirilgan qonunchilik va iqtisodiy islohotlar, shuningdek, ushbu jarayonning natijalarini
baholash uchun statistika va amaliy ma’lumotlardan foydalanildi. Qiyosiy tahlil orqali
boshqa mamlakatlar tajribasi hamda O‘zbekistonning xususiylashtirish natijalari
o‘rganildi.
NATIJALAR
O‘zbekistonda xususiylashtirish jarayonida qator o‘zgarishlar amalga oshirildi, bu
o‘z navbatida mamlakat iqtisodiyotiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. Quyidagi jadvalda
O‘zbekistonda xususiylashtirish bo‘yicha asosiy chora-tadbirlar va ularning natijalari
keltirilgan.
1-jadval. O‘zbekistonda xususiylashtirish bo‘yicha asosiy chora-tadbirlar va
ularning natijalari
Yil
Qabul qilingan chora-
tadbirlar
Natijalar
O‘sish ko‘rsatkichi (%)
1991-1995 Dastlabki
xususiylashtirish
bosqichi
Bozorga xususiy
sektordan
yangi
subyektlar kirdi
2.5%
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
112
2016-2020 Xususiylashtirish dasturi Davlat
korxonalarining
qisqarishi
3.2%
2021-2023 Xususiylashtirishni
jadallashtirish
Xorijiy
sarmoyalar
va
yangi
bizneslarning
kirishi
5%
O‘zbekiston iqtisodiyotida xususiylashtirish jarayonlari natijasida bir qator
yutuqlar kuzatildi:
Bozor samaradorligining oshishi: Davlat korxonalari o‘rnini xususiy sektorning
egallashi, raqobatni oshirish va xizmat ko‘rsatish darajasini yaxshilashga olib keldi.
Xorijiy sarmoyadorlarni jalb qilish: Xususiylashtirish orqali xorijiy sarmoyadorlar
uchun yangi imkoniyatlar yaratildi va bozorga kirish imkoniyatlari kengaydi. Shu tufayli,
texnologik yangilanish va investitsiyalarning ko‘payishi kuzatildi.
Iqtisodiy o‘sish va raqobatning oshishi: Xususiylashtirish tufayli iqtisodiy
samaradorlik oshdi va iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. Xususiy sektorning
faoliyati bilan raqobat muhiti yaxshilandi va mamlakat iqtisodiyoti innovatsiyalarga
yanada ochiq bo‘ldi.
XULOSA
O‘zbekistonda xususiylashtirish jarayoni davlat iqtisodiyotini erkinlashtirish va
bozorni raqobatbardosh qilishda muhim omil bo‘lmoqda. Ushbu islohotlar tufayli
iqtisodiy samaradorlik oshib, xorijiy sarmoyalar uchun yangi imkoniyatlar ochildi. Biroq,
davlat tomonidan qo‘shimcha nazorat va qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari bilan
xususiylashtirish jarayonini yanada kuchaytirish maqsadga muvofiqdir.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
113
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Megginson, W., & Netter, J. (2001). From State to Market: A Survey of
Empirical Studies on Privatization. Journal of Economic Literature.
2.
Boycko, M., Shleifer, A., & Vishny, R. (1996). A Theory of Privatization.
Economic Journal.
3.
“O‘zbekiston Respublikasi Xususiylashtirish to‘g‘risida qonun hujjatlari va
milliy dasturlari,” O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari.
4.
O‘zbekiston
Respublikasi
Iqtisodiyot
vazirligi
hisobotlari
va
xususiylashtirish bo‘yicha ma’lumotlar.
