ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
177
BUYRAK TIZIMIDAGI KASSALLIKLAR
Rahimova M.Sh., Umirqulova F.A
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Termiz shahar Farovon massivi, 43B uy,
email: esadir_74@rambler.ru
ANNOTATSIYA
Maqolada buyrak kasalliklarining kelib chiqish sabablarini oldini olishda
sogʻlom turmush tarzining oʻrni va unga rioya qilish, buyrak kasalliklarini paydo
boʻlish alomatlari va unga taʼsir etuvchi omillar koʼrsatib oʻtilgan. Buyrak
еtishmovchiligi - buyrak faoliyatining pasayishi sindromi, toʻsatdan (oʻtkir) yoki sekin -
asta (surunkali) roʻy beradigan buyrak kasalligi taxlil qilingan va inson organizmida
buyrak kasalligining paydo bo’lish belgilari yoritilgan.
Kalit soʻzlar:
Buyrak yеtishmovchiligi, patologik o’zgarishlar, buyrak funksiyasi,
buyrak faoliyatining pasayishi sindromi.
ЗАБОЛЕВАНИЯ ПОЧЕЧНОЙ СИСТЕМЫ
Рахимова.М.Ш., Умирқулова Ф.А
Термезский университет экономики и сервиса, город Термез массив
Фараван, дом 43 В email: esadir_74@rambler.ru
Аннотация:
В статье о профилактике первопричин заболеваний почек роль и соблюдение
здорового образа жизни, возникновение заболеваний почек показаны симптомы и
факторы, влияющие на него. Почечная недостаточность-почечная синдром
снижения активности, возникающий внезапно (остро) или медленно (хронически)
анализируется заболевание почек и выявляется возникновение заболевания почек в
организме человека.
знаки выделены.
Ключевые слова:
почечная недостаточность, патологические изменения,
функция почек, синдром снижения активности.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
178
DISEASES OF THE RENAL SYSTEM
Rakhimova.M.Sh. Umirqulova F.A
Termez University of Economics and Service, Termez city Farovon area, house
43b
email: esadir_74@rambler.ru
Annotation:
In the article on the prevention of the root causes of kidney disease the role and
observance of a healthy lifestyle, the occurrence of kidney diseases the symptoms and
factors affecting it are shown. Renal insufficiency is a renal syndrome of decreased
activity that occurs suddenly (acutely) or slowly (chronically) kidney disease is analyzed
and the occurrence of kidney disease in the human div is detected.
the signs are highlighted.
Key words:
renal insufficiency, pathological changes, kidney function, Kidney
activity reduction syndrome.
KIRISH.
Buyrak kasalligining belgilari mahalliy va umumiy bo'linadi. Birinchisi,
organning o'zi bilan bog'liq bo'lgan klinik ko'rinishlarni o'z ichiga oladi. Bu:
1.
Bel mintaqasida og'riq.
2.
Siydik miqdori kamaygan.
3.
Siydikda qon paydo bo'lishi.
4.
Siydik rangi o'zgaradi.
Buyrak kasalliklarining umumiy belgilariga quyidagilar kiradi: isitma, bosh og'rig'i,
zaiflik, bo'g'imlarning og'rig'i. Qon bosimi ortishi, uyqudan keyin ko'z ostidagi qoplar
paydo bo'lishi, shishishi mumkin.
Diagnostika usullari
Tashxis qo'yish uchun buyrak kasalligining belgilarini bilishning o'zi etarli emas,
shuningdek, laboratoriya va instrumental diagnostika o'tkazish kerak.
Kasallikning yallig'lanish xususiyatini ko'rsatadigan klinik qon testini topshirishni
unutmang. Immunologik tahlil o'tkazilmoqda, uning natijasida buyrak glomeruliga
antikorlar mavjudligini aniqlash mumkin.
Vrach aniq tashxis qo'yishi uchun umumiy tahlil uchun siydik olinadi. Bu oqsil bor
yoki yo'qligini ko'rsatadi, zichligi aniqlanadi, leykotsitlar, eritrotsitlar mavjudligi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
179
Belgilar - alomatlar - buyrak kasalligi bemorda qaysi turdagi kasallik borligini aniq
aniqlash uchun instrumental diagnostikani talab qiladi. Shu maqsadda ultratovush, KT,
antegrad rentgenografiya buyuriladi.
Tekshirishlarning barcha natijalarini olgach, shifokor xulosa chiqaradi va davolash
rejimini tanlaydi.
Buyrak chegaralari: Chap buyrak
o’ngiga nisbatan yuqoriroq turadi. Chap
buyrakni yuqori uchi XI ko’krak
umurtqasini o’rtasida, pastki uchi III bel
umurtqasining
yuqorigi
chekkasi
sohasida turadi. O’ng buyrakning yuqori
uchi XI ko’krak umurtqasining pastki
chekkasi sohasida, pastki uchi esa III bel
umurtqasining tanasini o’rtasi sohasida turadi. XII qovurg’a chap buyrakni orqa yuzasini
o’rtasidan, o’ng buyrakni esa yuqori uchidan kesib o’tadi. Buyrakning orqa yuzasi
pardalari bilan diafragmaga, belning kvadrat mushagi, qorinning ko’ndalang mushagi va
katta bel mushagiga tegib turadi. Uning yuqori uchida buyrak usti bezi joylashgan.
Buyrakning oldingi yuzasi qorinparda bilan qoplangan bo’lib, ichki a’zolarga tegib turadi.
O’ng buyrakning oldingi yuzasini yuqori uchdan ikki qismiga jigar tegib tursa, pastki
uchdan biriga o’ng yo’g’on ichak burilish burchagi tegib turadi. Uning medial chekkasiga
o’n ikki barmoqli ichakning tushuvchi qismi tegib turadi. Chap buyrakni oldingi yuzasini
yuqori uchdan biriga me’da, o’rta qismiga me’da osti bezi, pastki qismiga och ichak
qovuzloqlari tegib turadi. Uning lateral chekkasi taloqqa va chap chambar ichak burilish
burchagiga tegib turadi.
Buyrak etishmovchiligi
Funktsiyaning qisman yoki to'liq yo'qolishi bilan buyrak etishmovchiligi tashxisi
qo'yiladi. Ushbu kasallik tanadagi doimiy kimyoviy tarkibni saqlab qololmasligi bilan
bog'liq. Patologiya natijasida suv-elektrolitlar muvozanati buziladi, tanadan buyraklar
tomonidan chiqarilishi kerak bo'lgan barcha moddalar saqlanib qoladi, bu esa
zaharlanishni keltirib chiqaradi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
180
O`tkir buyrak еtishmovchiligida bitta yoki ikkala buyrakning faoliyati buzilgan. Ushbu
tur turli patologik omillarning parenximaga ta'siri
natijasida o'zini namoyon qilishi mumkin.
Shuningdek, kasallik nafaqat organizmga dori-
darmonlar, toksik moddalar ta'siri natijasida
rivojlanishi mumkin.
Surunkali buyrak etishmovchiligi pielonefrit,
glomerulonefrit, qandli diabet, zaharlanish
natijasida yuzaga keladi.
Siydik chiqarish yo'llari infektsiyasi
Ayollar va erkaklarda buyrak kasalligining belgilari infektsiyaning siydik chiqarish
tizimi orqali ko'tarilish yo'liga kirishi natijasida paydo bo'lishi mumkin. Escherichia coli
va boshqa mikroorganizmlar kasallikka olib kelishi mumkin.
Bakteriyalarning tanaga kirib borishi natijasida yallig'lanish
boshlanadi. U siydik yo‘llarida yuqoriga ko‘tarilib,
buyraklarga еtib boradi
.
Siydik chiqarish yo'llarining yallig'lanishi siydikning
loyqaligi, yoqimsiz hid, qon aralashmasi bo'lgan bemorlarda
paydo bo'lganda. Tez-tez siyish, og'riq, noqulaylik bor. Siydik chiqarish tizimining
patologiyasi umumiy buzuqlik, ko'ngil aynishi, qusish, diareya bilan tavsiflanadi. Bunday
hollarda simptomatik terapiya o'tkaziladi va keng spektrli antibakterial preparatlar
buyuriladi.
Umumiy muolajalar
Agar buyrak kasalligi aniqlansa, davolanish talab etiladiasoratlarni oldini olish uchun
darhol. Siz shifokor bilan maslahatlashmasdan, xalq davolanish usullari bilan
davolanishni amalga oshirmasligingiz kerak, o'z-o'zini davolashning boshqa usullari bilan
shug'ullaning. Shifokor buyrak kasalligini davolashi kerak. O'zingiz bilan tajriba o'tkazish
juda tavsiya etilmaydi.
Buyrak og'rig'iga kist yoki neoplazma, polikistik sabab bo'lishi mumkin. Agar kist
topilsa, davolanish faqat kasallik asoratlarni keltirib chiqarsa amalga oshiriladi. Bunday
hollarda laparoskopiya ko'rsatiladi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
181
Metabolik buzilishlar natijasida buyraklarda qum paydo bo'lishi mumkin. Uni
chiqarish uchun an'anaviy tibbiyot kabi turli xil dori-darmonlar buyuriladi. Har qanday
dori-darmonlarni qabul qilish qat'iy shifokor nazorati ostida amalga oshiriladi.
Buyrak kasalligining belgilari
Profilaktika
Kasalliklarni davolashdan ko'ra oldini olish osonroq ekanligini hamma biladi. Qayta
tiklanishni oldini olish uchun dietani qayta ko'rib chiqish kerak. Proteinli ovqatlar, shirin,
sho'r, füme va yog'li ovqatlar, nordon va baharatlı ovqatlarning ortiqcha miqdori bilan
buyrak patologiyasi paydo bo'lishi mumkin. Bu mahsulotlarning barchasi katta yuk
bo'ladibuyraklar, shuning uchun uzoq va sog'lom hayot kechirish uchun bu oziq-
ovqatlarni dietadan chiqarib tashlash kerak.
Shuningdek, infektsiyalar, stress va gipotermiya chiqarish funktsiyasiga ta'sir qiladi.
Agar lomber mintaqada og'riqning eng kichik namoyon bo'lishi ham paydo bo'lsa, darhol
shifokorga murojaat qilishingiz kerak. Patologiya qanchalik tez aniqlansa, tiklanish
shunchalik tez bo'ladi.
To'g'ri ovqatlanish, stressning yo'qligi, hipotermiya, o'z vaqtida davolangan
infektsiyalar buyrak patologiyalari va ularning asoratlari paydo bo'lishining oldini olishga
yordam beradi.
XULOSA.
Sogʻlom turmush tarzi - bu odamning salomatligini saqlash, yaxshilash
va kasalliklarning oldini olishga qaratilgan maxsus harakatlarni bajarish qobiliyatidan
iborat boʻlgan mahoratdir. Kasallikning oldini olish esa oʻz navbatida - kasallikning
sabablarini oldini olish yoki bartaraf etish choralari tizimi deyiladi. Profilaktika har
xil darajalarda boʻlishi mumkin: birlamchi profilaktika bu kasalliklarning kelib
chiqish sabablari va omillarini bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar tizimi,
ikkilamchi profilaktika mavjud kasallikning rivojlanishining oldini olish, uchinchi
darajali kasalliklarning qaytalanishining oldini olish. Sogʻlom turmush tarzi doirasida
kasalliklarning asosiy profilaktikasini aniq koʻrib chiqish odat tusiga kiradi.
Buyraklar hayotiy funksiyalarga ega, shuning uchun ularga yaxshi gʻamxoʻrlik
qilish juda muhimdir. Spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarni suiiste‘mol qilish bu
organlarga doimiy zarar etkazishi buyraklar faoliyatini yomonlashishiga olib keladi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
182
Yogʻ va yuqori shakarga boy ovqatlardan tashkil topgan kam ovqatlanish vaqt oʻtishi
bilan buyraklarga zarar etkazishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
emedic.uz google.ru med.uz yandex.ru
2.
Junkeyraning gistologiya asoslari , matn va atlas . Antoni L. Meysher .
https://uz.medicinehelpful.com/
3.
Propedevtika detskix bolezney
4.
4. Historic American Cookbook Project. 23 Feb 2015;
5.
Ibn Sino ning “dorivor o‟simliklar” kitobidan
6.
Fitoterapiya” by N.V. Lazarev;
