ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1
310
O’ZBEKISTON INVESTITSIYA SIYOSATI VA XORIJIY SHERIKLAR BILAN
XAMKORLIKNING USTUVOR YO’NALISHLARI
Ibadova Shaxrizoda Xujayarovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Iqtisodiyot mutaxassisligi 1-bosqich
magistranti
Annotatsiya
Mazkur maqolada O’zbekistonning investitsiya siyosati va xorijiy sheriklar bilan
hamkorligining ustuvor yo’nalishlari tahlil qilinadi. Xorijiy investitsiyalarni jalb
qilishning huquqiy-me’yoriy asoslari, mavjud muammolar va ularning yechimlari
o’rganiladi. Shuningdek, xorijiy hamkorlik doirasida istiqbolli sohalar va kelajak rejalar
muhokama qilinadi.
Kalit so’zlar.
Investitsiya siyosati, xorijiy investitsiyalar, iqtisodiy hamkorlik,
huquqiy asoslar, strategik yo‘nalishlar.
Abstract
This article analyzes the investment policy of Uzbekistan and priority areas of
cooperation with foreign partners. The legal and regulatory framework for attracting
foreign investment, existing problems and their solutions are studied. Also, promising
areas and future plans within the framework of foreign cooperation are discussed.
Keywords.
Investment policy, foreign investments, economic cooperation, legal
framework, strategic directions.
KIRISH
O’zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta’minlashda investitsiya
siyosati muhim o‘rin tutadi. Davlat tomonidan xorijiy investorlar uchun qulay sharoitlar
yaratish, investitsiya muhitini yaxshilash bo‘yicha tizimli islohotlar amalga oshirilmoqda.
Ushbu maqolada O’zbekistonning investitsiya siyosati, xorijiy investorlar bilan
hamkorlikning dolzarb yo‘nalishlari va istiqbollari tahlil qilinadi.
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan so‘ng, mamlakat
iqtisodiyotini rivojlantirish va investitsiya muhitini yaxshilash bo‘yicha qator islohotlarni
amalga oshirdi. So‘nggi yillarda investitsiya siyosatini modernizatsiya qilish va xorijiy
kapitalni jalb qilish bo‘yicha tizimli yondashuvlar amalga oshirilmoqda. Hukumat
tomonidan erkin iqtisodiy zonalar tashkil etilishi, soliq imtiyozlari berilishi va biznes
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1
311
muhitini soddalashtirish bo‘yicha qabul qilingan qarorlar O‘zbekistonni jahon investitsiya
bozorida raqobatbardosh hududga aylantirishga xizmat qilmoqda.
Ushbu maqolada O‘zbekiston investitsiya siyosatining asosiy yo‘nalishlari, xorijiy
investitsiyalarni jalb qilishdagi asosiy sektorlar, xalqaro sheriklar bilan hamkorlik
istiqbollari va bu boradagi dolzarb muammolar tahlil qilinadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Investitsiya siyosati va iqtisodiy rivojlanish bo‘yicha akademik tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, investitsiya muhiti mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va biznes yuritish
sharoitlariga bog‘liq.
Dunning (1993) o‘zining Eklektik Paradigma modelida investitsiya oqimlari milliy
iqtisodiyotning ochiqligi, institutsional muhit va huquqiy kafolatlarga bog‘liq ekanligini
ta’kidlaydi.
UNCTAD (2021) ma’lumotlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo davlatlari ichida
O‘zbekiston xorijiy investitsiyalarni jalb qilish bo‘yicha yetakchi o‘rinlardan birini
egallamoqda.
World Bank (2022) tahlillarida O‘zbekistonning investitsiya muhiti jadal rivojlanib
borayotganligi va davlat tomonidan sarmoyadorlarni himoya qilish bo‘yicha katta
yutuqlarga erishilganligi qayd etilgan.
O‘zbekiston tajribasi shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy islohotlar va biznes yuritish
sharoitlarini yaxshilash xorijiy sarmoyadorlar uchun muhim omillar hisoblanadi.
O’zbekiston investitsiya siyosati bo‘yicha mavjud ilmiy va amaliy tadqiqotlar tahlil
qilinadi. Turli mamlakatlarning investitsiya tajribasi, xalqaro moliyaviy institutlarning
tavsiyalari va huquqiy-me’yoriy hujjatlar asosida muammo va yechimlar o‘rganiladi.
Ushbu tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
Tahliliy yondashuv: O‘zbekiston investitsiya siyosatining huquqiy bazasi va
hukumat tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilindi.
Taqqoslash usuli: O‘zbekistonning investitsiya muhiti boshqa Markaziy Osiyo
davlatlari bilan taqqoslandi.
Statistik tahlil: Jahon banki, UNCTAD va O‘zbekiston davlat statistika qo‘mitasi
ma’lumotlariga asoslangan holda investitsion oqimlar tahlil qilindi.
Tadqiqotda statistik tahlil, huquqiy hujjatlar tahlili, iqtisodiy modellashtirish va
qiyosiy tahlil metodlaridan foydalanildi. Shuningdek, O’zbekistonning investitsiya
sohasidagi islohotlari va xalqaro tajriba asosida xulosa va takliflar berildi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1
312
NATIJALAR
O‘zbekiston investitsiya siyosati quyidagi asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
1.1. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish strategiyasi
•
O‘zbekiston Respublikasi
"Investitsiyalar to‘g‘risida"gi qonun
asosida
mahalliy va xorijiy investorlar uchun qulay huquqiy asos yaratgan.
•
Xorijiy investorlarning huquqlari kafolatlangan
: mulk daxlsizligi,
milliylashtirishga yo‘l qo‘yilmasligi va daromadlarni chet elga erkin olib chiqish
imkoniyati.
•
Hukumat
erkin iqtisodiy zonalar (EIZ)
va
maxsus investitsiya rejimlari
orqali investorlar uchun soliq va bojxona imtiyozlarini taqdim etadi.
1.2. Investitsiya muhitini yaxshilash bo‘yicha islohotlar
•
Raqamlashtirish
: investorlar uchun soddalashtirilgan onlayn xizmatlar joriy
etildi.
•
Byurokratiyani qisqartirish
: litsenziyalash, ro‘yxatdan o‘tish va ruxsat
berish jarayonlari soddalashtirildi.
•
Korrupsiyaga qarshi kurash
: O‘zbekiston xalqaro biznes reytinglarida o‘z
mavqeini yaxshilashga intilmoqda.
1.3. Investitsion infratuzilmani rivojlantirish
•
Yangi
logistika markazlari, transport yo‘laklari va sanoat klasterlari
barpo etilmoqda.
•
Energetika va “yashil iqtisodiyot”
sohasida investitsiya loyihalari
rivojlantirilmoqda.
2. Xorijiy investitsiyalarni jalb etishdagi asosiy sohalar
Hukumat O‘zbekistonda chet el investitsiyalarini jalb etish uchun quyidagi strategik
tarmoqlarga e’tibor qaratmoqda:
2.1. Energetika va “yashil iqtisodiyot”
•
Quyosh va shamol elektr stansiyalarini rivojlantirish bo‘yicha
Masdar
(BAA), TotalEnergies (Fransiya), ACWA Power (Saudiya Arabistoni)
kabi
kompaniyalar bilan loyihalar amalga oshirilmoqda.
•
Gaz-kimyo va neftni qayta ishlash
sohasida Rossiya, Xitoy va Janubiy
Koreya kompaniyalari bilan hamkorlik mavjud.
2.2. Sanoat va ishlab chiqarish
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1
313
•
Avtomobilsozlik
: "UzAuto Motors" kompaniyasi
General Motors (AQSh),
KIA (Janubiy Koreya)
bilan hamkorlikda ishlab chiqarishni kengaytirmoqda.
•
Kimyo va farmatsevtika sanoati
: Germaniya, Hindiston va Rossiya
kompaniyalari bilan qo‘shma loyihalar mavjud.
2.3. Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati
•
O‘zbekiston
Isroil, Niderlandiya va Turkiya
bilan zamonaviy sug‘orish
texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha hamkorlik qilmoqda.
•
Organik mahsulotlar eksportini oshirish
uchun xalqaro sertifikatlash
tizimlari tatbiq etilmoqda.
2.4. Turizm va xizmatlar sektori
•
Saudiya Arabistoni, BAA va Malayziya
bilan ziyorat turizmini
rivojlantirish bo‘yicha kelishuvlar mavjud.
•
Yevropa va Osiyo mamlakatlari
bilan yangi xalqaro aviaqatnovlar yo‘lga
qo‘yilmoqda.
3. Xorijiy sheriklar bilan hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlari
O‘zbekiston
quyidagi
davlatlar
va
mintaqalar
bilan
hamkorlikni
chuqurlashtirmoqda:
3.1. Yevropa Ittifoqi va AQSh
•
Savdo va investitsiyalarni kengaytirish
: O‘zbekiston GSP+ tizimiga
qo‘shilib, Yevropaga bojxona imtiyozlari bilan mahsulot eksport qilish imkoniyatiga ega
bo‘ldi.
•
Texnologiyalar va ta’lim sohasida hamkorlik
: AQSh va Yevropa
universitetlari bilan qo‘shma dasturlar joriy etilmoqda.
3.2. Rossiya va MDH davlatlari
•
Energetika, transport va sanoat
sohalarida Rossiya bilan yirik investitsiya
loyihalari amalga oshirilmoqda.
•
Mehnat migratsiyasi
: O‘zbekiston fuqarolari uchun Rossiyada ishlash
sharoitlarini yaxshilash bo‘yicha kelishuvlar mavjud.
3.3. Xitoy va Janubi-Sharqiy Osiyo
•
"Bir kamar, bir yo‘l" loyihasi
doirasida infratuzilma loyihalariga Xitoy
tomonidan katta mablag‘ ajratilmoqda.
•
Sanoat va texnologiyalar bo‘yicha hamkorlik
: Xitoyning yirik
kompaniyalari O‘zbekistonda zavod va fabrikalar qurmoqda.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1
314
3.4. Yaqin Sharq davlatlari
•
Birlashgan Arab Amirliklari va Saudiya Arabistoni
bilan energetika va
qishloq xo‘jaligi sohasida strategik loyihalar amalga oshirilmoqda.
•
Islom moliyasi va bank sektori
rivojlantirilmoqda.
4. Investitsion hamkorlikni rivojlantirish bo‘yicha istiqbolli yo‘nalishlar
Kelajakda O‘zbekiston quyidagi yo‘nalishlarda investitsion hamkorlikni
rivojlantirishni maqsad qilgan:
1.
Texnologik va innovatsion loyihalarni kengaytirish
o
Sun’iy intellekt, raqamli texnologiyalar va IT sektoriga xorijiy
investitsiyalarni jalb qilish.
2.
"Yashil iqtisodiyot" va ekologik barqarorlikni ta’minlash
o
Shamol va quyosh energetikasiga xorijiy sarmoyalarni jalb etish.
3.
Xalqaro transport va logistika tarmoqlarini rivojlantirish
o
Xitoy, Rossiya va Yevropa bozorlariga chiqish uchun transport yo‘laklarini
optimallashtirish.
4.
Mahalliy mahsulotlarni xalqaro bozorlarga eksport qilish
o
O‘zbekiston mahsulotlari uchun yangi eksport bozorlarini ochish va xalqaro
standartlarga moslashtirish.
Tahlillar shuni ko‘rsatdiki:
•
O‘zbekiston investitsiya muhitini yaxshilash bo‘yicha keng ko‘lamli
islohotlarni amalga oshirmoqda
. Soliq yukini kamaytirish, erkin iqtisodiy zonalar
tashkil qilish va raqamlashtirish jarayonlari investorlar uchun qulay shart-sharoit
yaratmoqda.
•
Xorijiy investitsiyalar jalb etilayotgan asosiy sohalar
: sanoat, energetika,
qishloq xo‘jaligi va infratuzilma loyihalari.
•
Xalqaro hamkorlik kengaymoqda
. O‘zbekiston Yevropa Ittifoqi, Xitoy,
Rossiya, AQSh va Yaqin Sharq davlatlari bilan sarmoyaviy hamkorlikni mustahkamlash
yo‘lida.
XULOSA
O’zbekistonning investitsiya siyosati xorijiy investorlar uchun tobora jozibador
bo‘lib bormoqda. Biroq, ayrim muammolar, jumladan, huquqiy tartibotlar va byurokratik
to‘siqlar bartaraf etilishi lozim. Davlat tomonidan olib borilayotgan islohotlar natijasida
iqtisodiy rivojlanishning yangi bosqichiga o‘tish imkoniyati mavjud. O‘zbekistonning
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1
315
investitsiya siyosati xalqaro hamkorlikni kengaytirish, xorijiy investorlar uchun qulay
biznes muhitini yaratish va mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilishga
yo‘naltirilgan. Xorijiy sheriklar bilan hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlari energetika,
sanoat, qishloq xo‘jaligi, transport va turizm kabi muhim tarmoqlarda rivojlanmoqda.
Kelajakda texnologiyalar, yashil iqtisodiyot va logistika sohalarida yangi investitsiya
loyihalarini amalga oshirish rejalashtirilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Dunning, J. H. (1993). Multinational Enterprises and the Global Economy.
Addison-Wesley.
2.
UNCTAD. (2021). World Investment Report. United Nations.
3.
World Bank. (2022). Doing Business Report.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (2023).
Rasmiy hisobotlar.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi (2023). Iqtisodiy
tahlillar va statistik ma’lumotlar.
