ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
246
O‘ZBEKISTONDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA TRANSPORT VA
YO‘LLAR AHAMIYATI VA RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI
Maftuna Ashurova
Denov Tadbirkorlik vs Pedagogika instuti
Raqamli Iqtisodiyot kafedrasi o’qituvchisi
Hazratqulov Lochinbek
1-kurs turizm va mehmondo’stlik yo’nalishi
talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekistonda turizm infratuzilmasini rivojlantirishda
transport va yo‘llarning ahamiyati yoritiladi. Turizmni rivojlantirishda jamoat transporti,
temir yo‘l tizimi va avtomobil yo‘llari sifatini oshirish bo‘yicha takliflar beriladi.
Shuningdek, ekologik transportni rivojlantirish va zamonaviy infratuzilmani joriy etish
masalalariga ham alohida e’tibor qaratiladi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekiston turizm salohiyati, Turizm, transport infratuzilmasi, jamoat
transporti, temir yo‘l, ekologik transport, yo‘l infratuzilmasi, elektrobus, zamonaviy
yo‘llar
O‘zbekiston turizm salohiyati yuqori bo‘lgan mamlakatlardan biri hisoblanadi.
Biroq, sayyohlik xizmatlarini yanada rivojlantirish uchun transport va yo‘l
infratuzilmasini yaxshilash muhim sanaladi. Sayyohlarning qulay harakatlanishi uchun
temir yo‘l tarmog‘ini kengaytirish, jamoat transportidan foydalanish imkoniyatlarini
yaxshilash va yo‘llarni modernizatsiya qilish talab etiladi. Shu sababli, jamoat transportini
rivojlantirish, temir yo‘l tizimini modernizatsiya qilish va yo‘llar infratuzilmasini
takomillashtirishga e’tibor qaratish zarur. Jamoat transportini rivojlantirish Turistik
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
247
maskanlarga qulay jamoat transporti tizimini yo‘lga qo‘yish va ekologik toza transport
vositalarini keng terg’ib etish muhim ahamiyat kasb etadi. Quyidagi chora-tadbirlarni
amalga oshirish lozim: Elektron avtobuslar tizimini rivojlantirish, ekologik jihatdan toza
va arzon bo‘lgan elektrobuslar joriy etilishi lozim. Ushbu avtobuslar yoqilg‘i sarfini
kamaytirib, atrof-muhitga zarar yetkazmaydi. Maxsus turistik yo‘nalishlarni yaratish:
Sayyohlar uchun qulay bo‘lgan maxsus jamoat transport liniyalari tashkil etilishi kerak.
Bunda avtobuslar va elektrobuslar shahar markazidan asosiy turistik maskanlarga
qatnovni ta’minlashi lozim. Faqat jamoat transportlari uchun mo‘ljallangan yo‘llarni
tashkil qilish kerak. Bu esa jamoat transportidan foydalanishni rag‘batlantiradi va shaxsiy
avtomobillar sonini kamaytiradi. Transport narxlarini maqbullashtirish: Davlat tomonidan
subsidiya ajratish yoki xususiy sektor bilan hamkorlik qilish orqali arzon va qulay jamoat
transporti yaratish lozim. Velosiped va skuterlar uchun yo‘llarini tashkil etish: Sayyohlar
va mahalliy aholining ekologik toza transport vositalaridan foydalanish imkoniyatlarini
kengaytirish maqsadida velosiped yo‘llari ham rivojlantirilishi zarur. Jamoat transportini
rivojlantirish: muammolar va yechimlar Jamoat transporti har bir mamlakatning iqtisodiy
va ijtimoiy rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Uning samarali ishlashi shaharlarning
ekologik tozaligi, tirbandlikning kamayishi va aholining harakatlanish qulayligi bilan
bevosita bog‘liq. Quyida jamoat transportini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari va
muammolarini ko‘rib chiqamiz. Jamoat transportining ahamiyati Jamoat transporti
aholining harakatlanish imkoniyatlarini kengaytiradi, tirbandlikni kamaytiradi va
ekologik muhitni yaxshilaydi. Shuningdek, u: Iqtisodiy jihatdan samarali harakatlanish
vositasi hisoblanadi; Yo‘llardagi avtomobillar sonini kamaytirib, havo ifloslanishini
pasaytiradi; Harakat xavfsizligini ta’minlaydi va avtohalokatlar sonini qisqartirishga
xizmat qiladi. Jamoat transporti bilan bog‘liq muammolar Bugungi kunda ko‘plab shahar
va mintaqalarda jamoat transporti quyidagi muammolarga duch kelmoqda: Tirbandlik va
kechikishlar – avtobus va tramvaylarning yo‘llardagi shaxsiy transport bilan
harakatlanishi kechikishlarga sabab bo‘ladi; Yetarli infratuzilmaning yo‘qligi – metro va
tramvay tarmoqlari barcha hududlarni qamrab olmaydi; Avtobus va boshqa transport
vositalarining eskirishi – eski avtobus va mikroavtobuslarning sifati past va ekologik
zararli; Raqamli xizmatlarning yo‘qligi – yo‘lovchilar uchun harakat jadvali,
yo‘nalishlarni onlayn kuzatish imkoniyati yetarli emas. Jamoat transportini rivojlantirish
yo‘nalishlari Infratuzilmani rivojlantirish Yangi yo‘nalishlar ochish – shahar atrofi va
chekka hududlarni ham qamrab olgan transport tizimini yaratish; Maxsus avtobus
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
248
yo‘laklarini tashkil qilish – bu jamoat transportining tez va uzluksiz harakatlanishini
ta’minlaydi; Bekatlar sifatini oshirish – qulay va zamonaviy bekatlarni ko‘paytirish,
ularga elektron informatsion panellar o‘rnatish. Zamonaviy texnologiyalarni joriy etish
kerak. Elektron to‘lov tizimini rivojlantirish – transport xizmatlari uchun karta, mobil
ilova yoki QR-kod orqali to‘lov imkoniyatini kengaytirish; Transport monitoring
tizimlarini yo‘lga qo‘yish – yo‘lovchilar avtobus va poyezdlarning real vaqtdagi
harakatini kuzatishi mumkin bo‘lgan tizimlarni ishlab chiqish; Aqlli svetofor tizimi –
jamoat transporti harakatlanishini tezlashtirish uchun aqlli boshqaruv tizimlarini joriy
qilish. Ekologik toza transport vositalariga o‘tish. Elektr avtobuslar va tramvaylar –
yonilg‘ida ishlaydigan eski avtobuslarni elektr transportga almashtirish; Gibrid va
vodorod avtobuslarini joriy qilish – ekologik toza transport vositalaridan foydalanish
orqali chiqindilarni kamaytirish esa yo‘lovchilar uchun qulayliklarni oshiradi Transport
tariflarini optimallashtirish – yo‘lovchilar uchun qulay va arzon chipta tizimini yo‘lga
qo‘yish kerak. Masalan; Oylik va yillik obunalarni joriy qilish – yo‘lovchilarga har kuni
chipta sotib olish o‘rniga qulay obuna tizimidan foydalanish imkoniyatini yaratish kerak.
Jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar uchun maxsus moslangan avtobus va metro
tizimlarida joylar ajratish va kengaytirish. Jamoat transportini rivojlantirish – zamonaviy
shaharlar uchun muhim masala bo‘lib, uning sifati aholining hayot darajasiga bevosita
ta’sir qiladi. Samarali jamoat transporti tirbandlikni kamaytirish, ekologik muhitni
yaxshilash va iqtisodiy samaradorlikni oshirish imkonini beradi. Buning uchun hukumat,
transport kompaniyalari va jamiyat birgalikda harakat qilishi lozim. Jamoat transportini
rivojlantirish va temir yo‘l tizimini modernizatsiya qilish Jamoat transporti har qanday
mamlakatning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Samarali
jamoat transporti tizimi shaharlararo va shahar ichidagi harakatlanish qulayligini oshirib,
tirbandlikni kamaytiradi va atrof-muhitga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, temir yo‘l
transportining ahamiyati juda katta bo‘lib, u yo‘lovchi tashish va yuk yetkazib berishda
eng samarali va ekologik toza vosita hisoblanadi. Jamoat transportining ahamiyati Jamoat
transporti quyidagi muhim jihatlar bilan ajralib turadi: Iqtisodiy jihatdan foydali – shaxsiy
avtomobilga nisbatan ancha arzon va qulay; Tirbandlikni kamaytiradi – yo‘llardagi
avtomobillar sonini qisqartirib, shahar harakatlanish tizimini yaxshilaydi; Ekologik toza
– zamonaviy avtobus, tramvay va poyezdlar atrof-muhitga kam zarar yetkazadi;
Xavfsizlikni oshiradi – jamoat transporti shaxsiy avtomobillarga nisbatan
avtohalokatlarga kamroq duch keladi. Jamoat transporti bilan bog‘liq muammolar
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
249
Tirbandlik va vaqt yo‘qotish – avtobus va tramvaylarning umumiy yo‘llarda
harakatlanishi natijasida kechikishlar kuzatiladi; Yetarli infratuzilmaning yo‘qligi –
metro, tramvay va avtobus yo‘nalishlari barcha hududlarni qamrab olmagan; Transport
vositalarining eskirishi – yo‘lovchilarga xizmat ko‘rsatuvchi avtobus va poyezdlarning
ko‘pi eski va qulay emas; Temir yo‘l tizimining zamonaviy talabga javob bermasligi –
eski poyezdlar va infratuzilma tufayli harakat tezligi past bo‘lib qolmoqda. Jamoat
transportini rivojlantirish yo‘nalishlar Infratuzilmani takomillashtirish maxsus avtobus
yo‘laklarini tashkil qilish – jamoat transportining tez va uzluksiz harakatlanishini
ta’minlash; Bekatlar sifatini yaxshilash – zamonaviy, qulay va informatsion
texnologiyalar bilan jihozlangan bekatlarni ko‘paytirish. Transport yo‘nalishlarini
kengaytirish – chekka hududlar va shahar markazini bog‘lovchi yo‘nalishlarni yaratish.
Ekologik toza transport vositalariga o‘tish Elektr avtobus va tramvaylarni ko‘paytirish –
yonilg‘ida ishlaydigan eski transport vositalarini ekologik toza modellar bilan
almashtirish; Vodorod va gibrid avtobuslarni joriy qilish – chiqindi gazlar miqdorini
kamaytirish orqali ekologik muhitni yaxshilash. Temir yo‘l tizimini modernizatsiya qilish
va uning foydalari Temir yo‘l transportining afzalliklari Temir yo‘l transporti dunyodagi
eng samarali transport tizimlaridan biri hisoblanadi. Uning quyidagi afzalliklari mavjud:
Tejamkorlik – yo‘lovchi va yuk tashish xarajatlari past bo‘lib, uzoq masofalarga qulay
harakatlanish imkonini beradi; Ekologik tozaligi – temir yo‘l avtomobillarga qaraganda
kamroq zararli gaz chiqaradi; Tezlik va qulaylik – zamonaviy tezyurar poyezdlar
avtomobillarga nisbatan ancha tez yetib borish imkonini beradi; Yuk tashish qulayligi –
temir yo‘l transporti yuklarni ommaviy tashishda eng samarali vositadir. Temir yo‘l
tizimini modernizatsiya qilish choralari Tezyurar poyezdlarni joriy qilish – shaharlararo
va xalqaro qatnovlarni tezlashtirish uchun yuqori tezlikda harakatlanuvchi poyezdlar
tizimini rivojlantirish; Elektrifikatsiyani kengaytirish – dizel poyezdlar o‘rniga elektr
energiyasida ishlaydigan poyezdlarni joriy etish, bu esa ekologik jihatdan foydali bo‘ladi;
Stansiyalarni modernizatsiya qilish – yo‘lovchilarga qulay sharoit yaratish uchun
zamonaviy vokzal va bekatlar qurish. Raqamli tizimlarni joriy qilish – chipta xarid qilishni
osonlashtirish va yo‘lovchilarga real vaqt rejimida ma’lumot berish uchun mobil
ilovalarni ishlab chiqish kerak. Agar bular amalga oshirilsa– jamoat transportlariga
ko‘proq e’tibor qaratiladi, ularning yo‘lovchi tashishdagi rolini oshadi, yo’lovchilar
uchun– shaharlararo qatnovni tez va qulay qiliadi, yuk tashish tizimini takomillashtirish
– eksport va import yuklarini tashishda temir yo‘lning rolini oshadi bu orqali iqtisodiy
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
250
samaradorlikni kuchaytiriladi. Jamoat transportini, xususan, temir yo‘l tizimini
rivojlantirish mamlakat iqtisodiyoti va ekologiyasi uchun muhim ahamiyatga ega. Temir
yo‘l transporti tejamkor, ekologik toza va samarali bo‘lib, uning modernizatsiya qilinishi
aholiga qulay va tez harakatlanish imkoniyatini yaratadi. Shuningdek, yangi
texnologiyalarni joriy qilish, transport infratuzilmasini rivojlantirish va raqamli
xizmatlarni yo‘lga qo‘yish orqali jamoat transportidan foydalanish yanada qulay bo‘ladi.
Temir yo‘l tizimini modernizatsiya qilish O‘zbekistonda temir yo‘l infratuzilmasini
rivojlantirish turizm sohasida muhim rol o‘ynaydi. Quyidagi yo‘nalishlarga e’tibor
qaratish lozim: Viloyat ichidagi temir yo‘l transportini rivojlantirish: Har bir tuman bilan
bog‘lovchi mahalliy temir yo‘llarni qurish va poyezd qatnovlarini yo‘lga qo‘yish. Viloyat
ichida faqat ichki yo‘nalishlarda qatnovchi poyezdlar joriy etilishi lozim. Tezkor
poyezdlar sonini oshirish: Sayyohlik shaharlarini bog‘lovchi zamonaviy poyezdlar sonini
ko‘paytirish va yangi yo‘nalishlarni ochish. Temir yo‘llarni modernizatsiya qilish:
Harakat tezligini oshirish, qulay vagonlarni ishga tushirish va yo‘lovchilar uchun xizmat
sifatini yaxshilash. Shahar ichida tramvay tizimini joriy etish: Yirik shaharlarda tramvay
yo‘nalishlarini qayta tiklash orqali transport tarmog‘ini kengaytirish. Yo‘llar
infratuzilmasini yaxshilash Yo‘llarning sifati turizm rivojiga bevosita ta’sir qiladi.
Quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim: Avtomobil yo‘llarini ta’mirlash va
kengaytirish: Turistik maskanlarga olib boruvchi yo‘llarni yangilash va
zamonaviylashtirish. Maxsus turistik yo‘llarni yaratish: Mashhur turistik obyektlarga olib
boruvchi yo‘llarni maxsus belgilar va navigatsiya tizimlari bilan jihozlash.Yo‘l harakati
xavfsizligini ta’minlash: Sayyohlar uchun qulay va xavfsiz transport tizimini yaratish
lozim. Shaharlarda va sayyohat maskanlarida piyodalar yo‘laklarini kengaytirish: Piyoda
harakatlanish uchun maxsus yo‘laklarni tashkil etish va qulaylik yaratish Avtomobil
ijarasi tizimini takomillashtirish: Sayyohlar uchun avtomobil ijarasi xizmatlarini
rivojlantirish orqali qulay transport tizimini yaratish. O‘zbekiston turizm salohiyatidan
to‘liq foydalanish uchun transport va yo‘l infratuzilmasini rivojlantirish muhimdir. Jamoat
transporti, temir yo‘l va avtomobil yo‘llarini takomillashtirish orqali sayyohlar uchun
qulay sharoit yaratish va mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish mumkin. Transport
tarmoqlarini modernizatsiya qilish nafaqat turizmni, balki umumiy iqtisodiy o‘sishni ham
jadallashtiradi. Shu sababli, ekologik toza transport vositalarini joriy qilish, jamoat
transportiga e’tibor qaratish va yo‘l infratuzilmasini yangilash orqali O‘zbekistonda
turizmni yanada rivojlantirish mumkin.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
251
Foydalanilgan manbalar:
1.O‘zbekiston Respublikasining transport-logistika tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasi. Ushbu hujjat transport-logistika tizimini rivojlantirish bo‘yicha 2025-yilda
amalga oshiriladigan vazifalarni o‘z ichiga oladi. Manba:
2."O‘zbekistonda turizm infratuzilmasi va uning tasnifi". Ushbu maqolada O‘zbekistonda
turizm infratuzilmasining holati, rivojlanish yo‘nalishlari va turistik xizmatlar tizimidagi
ahamiyati tahlil qilinadi. Manba:
3. "O‘zbekistonda turizmni rivojlantirishda transport xizmatlarining o‘rni". Mazkur
tadqiqotda turizm sohasini rivojlantirishda transport xizmatlarining ahamiyati va
infratuzilma holati haqida so‘z boradi. Manba:
4."O‘zbekistonda logistika va transport infratuzilmasini rivojlantirish yo‘nalishlari".
Ushbu maqolada logistika va transport infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha yangi
ma'lumotlar taqdim etiladi. Manba:
5."O‘zbekistonda turizmni rivojlantirish masalalari haqida". Ushbu maqolada
O‘zbekistonda turizm infratuzilmasini takomillashtirish va sayyohlik obyektlarini
modernizatsiya qilish bo‘yicha olib borilayotgan ishlar yoritiladi. Manba:
