ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
236
EKSPORTNI RIVOJLANTIRISH ORQALI IQTISODIY BARQARORLIKNI
TA’MINLASH
Majidova Umida Safar qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy
munosabatlar ta’lim yo‘nalishi 2-kurs talabasi
Annotatsiya
Ushbu maqolada eksportni rivojlantirish milliy iqtisodiy barqarorlikka qanday ta'sir
ko‘rsatishi tahlil qilinadi. Eksport hajmini oshirish va yangi bozorlarni zabt etish
mamlakatning iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotda
eksport strategiyalarining iqtisodiy barqarorlikka ta'siri va bu boradagi dolzarb
muammolar haqida ilmiy xulosalar bildiriladi.
Kalit so’zlar.
Eksport, iqtisodiy barqarorlik, eksport strategiyalari, milliy
iqtisodiyot, xalqaro savdo, iqtisodiy o‘sish.
Abstract
This article analyzes how export development affects national economic stability.
Increasing export volumes and conquering new markets play an important role in ensuring
the country's economic development. The study presents scientific conclusions on the
impact of export strategies on economic stability and current issues in this regard.
Keywords.
Export, economic stability, export strategies, national economy,
international trade, economic growth.
KIRISH
Eksport mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda asosiy omillardan
biridir. Mamlakat eksport salohiyati qancha yuqori bo‘lsa, u xalqaro bozorlarda shuncha
muvaffaqiyatli bo‘ladi va ichki iqtisodiyotni mustahkamlash imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Eksportning o‘sishi iqtisodiy o‘sishga olib keladi, yangi ish o‘rinlari yaratadi, valyuta
tushumlarini oshiradi va milliy ishlab chiqarish korxonalarining raqobatbardoshligini
kuchaytiradi. Ushbu maqola eksportni rivojlantirish orqali iqtisodiy barqarorlikni
ta'minlashning ahamiyatini o‘rganadi.
Eksport mamlakat iqtisodiyotining barqarorligini ta’minlashda va uni global
bozorda raqobatbardosh qilishda asosiy omil hisoblanadi. Eksport hajmini oshirish orqali
mamlakatlar nafaqat iqtisodiy o‘sishga erishadi, balki milliy valyuta mustahkamlanishi,
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
237
xalqaro valyuta zaxiralarining ko‘payishi va ichki investitsiyalarni oshirish imkoniyatiga
ega bo‘ladilar. Shu bilan birga, eksport sohasida yangi bozorlarni egallash hamda tashqi
savdo hajmini oshirish iqtisodiyotni diversifikatsiyalash imkoniyatlarini kengaytiradi.
O‘zbekiston global iqtisodiy tizimda raqobatbardosh mamlakatlardan biri bo‘lishni
maqsad qilgan holda eksport salohiyatini oshirishga e’tibor qaratmoqda. Xususan, qishloq
xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilish, sanoat mahsulotlari eksporti hamda xizmatlar
sohasidagi eksport faoliyati mamlakatning iqtisodiy barqarorligini oshirishda muhim
ahamiyatga ega.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Ko‘pgina iqtisodiy tadqiqotlar eksportning iqtisodiy barqarorlikka ijobiy ta’sirini
ta'kidlaydi. Krugman (1991) o‘z ishlarida xalqaro savdoning mamlakatlarning
raqobatbardoshligini oshirishdagi rolini chuqur o‘rgangan. Shuningdek, Rodrik (2008)
eksport orqali iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda turli mamlakatlarning tajribasini tahlil qilib,
sanoat eksportini rivojlantirishga e’tibor qaratish zarurligini ta'kidlaydi. Boshqa
tadqiqotchilar eksportni rivojlantirishning iqtisodiy barqarorlikka ta'sirini muhokama
qilgan bo‘lib, bu jarayonda turli sektorlarning ishtiroki alohida ahamiyat kasb etishini
ko‘rsatadi.
Maqolada eksportni rivojlantirishning iqtisodiy barqarorlikka ta’sirini o‘rganish
uchun statistik tahlil usullari qo‘llanildi. Ma’lumotlar Jahon savdo tashkiloti, Xalqaro
Valyuta jamg‘armasi va O‘zbekiston respublikasi davlat statistika qo‘mitasidan olingan.
Eksportning milliy iqtisodiyotga qo‘shgan hissasi, yangi bozorlarni zabt etishdagi
muvaffaqiyatlar va eksport hajmining o‘zgarish sur’atlari tahlil qilindi. Shuningdek, turli
davlatlar tajribasi bilan solishtiruvlar olib borildi.
NATIJALAR
Tahlillar natijasida ma'lum bo‘ldiki, O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi va sanoat
mahsulotlari eksportining ortishi mamlakatning iqtisodiy barqarorligini oshirishga
sezilarli darajada hissa qo‘shgan. Ushbu sohalardagi eksport hajmi 2022-2023 yillarda
muhim o‘sish sur'atlarini ko‘rsatgan.
Xususan, 2023 yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksporti 2022 yilga nisbatan
15.2% ga o‘sgan bo‘lsa, sanoat mahsulotlari eksportida bu ko‘rsatkich 11.4% ni tashkil
etgan. Xizmatlar sohasidagi eksport ham 8.9% ga oshgan bo‘lib, bu O‘zbekistonning
xalqaro savdo tarmog‘ida faol ishtirok etayotganini ko‘rsatadi. Energetika va
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
238
kompaniyalar eksportida ham sezilarli o‘sish kuzatilgan bo‘lib, bu iqtisodiy barqarorlikka
xizmat qilmoqda.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, eksport hajmining o‘sishi bilan iqtisodiyot barqarorligi
o‘rtasidagi bog‘liqlik aniq va sezilarli darajada kuchli.
O‘rganishlar shuni ko‘rsatdiki, eksport hajmini oshirish mamlakat iqtisodiyotining
barqaror rivojlanishini ta’minlaydi. Quyidagi jadvalda O‘zbekistonning asosiy eksport
qiluvchi sektorlarida so‘nggi yillarda kuzatilgan o‘sish sur’atlari aks ettirilgan:
Sektor
2022 yil (%)
2023 yil (%)
O‘sish sur'ati (%)
Qishloq xo‘jaligi
12.5
15.2
2.7
Sanoat
9.8
11.4
1.6
Xizmatlar
7.4
8.9
1.5
Ushbu jadval eksport hajmidagi o‘sishning iqtisodiyotga ijobiy ta’sirini aks ettiradi.
Eksport salohiyati o‘sgani sayin iqtisodiy barqarorlik ham ortadi.
Sektor
2022 yil (%) 2023 yil (%)
O‘sish sur’ati (%)
Qishloq xo‘jaligi
12.5
15.2
2.7
Sanoat
9.8
11.4
1.6
Xizmatlar
7.4
8.9
1.5
Energetika
10.1
12.5
2.4
Kompaniyalar eksporti
14.3
16.7
2.4
Yuqoridagi jadval eksport o‘sishining turli sektorlar bo‘yicha solishtirma tahlilini
beradi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
239
Yuqoridagi grafik 2022 va 2023 yillardagi eksport o‘sish sur’atlarini turli sektorlar
bo‘yicha ko‘rsatib turibdi. Ushbu grafikdan turli sohalarda eksport hajmining sezilarli
o'sish tendensiyasini ko'rishingiz mumkin.
XULOSA
Eksportni rivojlantirish mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda muhim
ahamiyatga ega. Eksport hajmining oshishi va yangi bozorlar yaratish mamlakatning
valyuta zaxiralarini ko‘paytiradi, iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va milliy
iqtisodiyotning global raqobatbardoshligini oshiradi. Kelgusida eksport strategiyalarini
rivojlantirish va yangi eksport yo‘nalishlarini o‘zlashtirish orqali mamlakat iqtisodiy
barqarorligini mustahkamlash mumkin.
Eksportni rivojlantirish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashning eng muhim
yo‘llaridan biridir. O‘zbekistonda turli sektorlar bo‘yicha eksport hajmining oshishi
mamlakatning
iqtisodiy
mustahkamligini
oshirishga,
milliy
valyuta
kursini
barqarorlashtirishga va xorijiy valyuta tushumlarini ko‘paytirishga imkon berdi.
Kelgusida eksportni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qabul qilinayotgan strategiyalar milliy
iqtisodiyotni global savdo tarmoqlarida raqobatbardosh qilishga yordam beradi.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-2
240
Eksportni diversifikatsiya qilish, yangi texnologiyalarni joriy etish va yangi
bozorlarni o‘zlashtirish orqali O‘zbekiston o‘z iqtisodiy barqarorligini yanada oshirishga
qodir. Shu bilan birga, qishloq xo‘jaligi, sanoat, xizmatlar va energetika sohalarida
eksportni qo‘llab-quvvatlash mamlakatning global iqtisodiy tizimdagi o‘rnini
mustahkamlashga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Krugman, P. (1991). Increasing Returns and Economic Geography. MIT
Press.
2.
Rodrik, D. (2008). One Economics, Many Recipes: Globalization,
Institutions, and Economic Growth. Princeton University Press.
3.
WTO. (2023). World Trade Statistical Review 2023.
4.
IMF. (2022). Global Economic Outlook 2022.
