ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
103
REVMATOLOGIK KASALLIKLARDA BIOLOGIK TERAPIYANING O‘RNI:
KLINIK TAJRIBALAR TAHLILI
Abdurahmonov Azizbek Batirovich
Assistent kafedrasi PVB va endokrinologiya, Urganch filiali TTA
Manzil: Xorazm viloyati, Xiva shahri, Qurqam ko'chasi, 2-uy
Tel.: +998 90 430 49 60
Zaripov Sirojiddin Bayjanbayevich
Assistent kafedrasi PVB va endokrinologiya, Urganch filiali TTA
Manzil: Xorazm viloyati, Urganch shahri, Ibn Sino ko'chasi, 39-uy
Tel.: +998 91 423 34 17
Qodirbergenov Tangribergen Baxodirovich
Assistent kafedrasi PVB va endokrinologiya, Urganch filiali TTA
Manzil: Xorazm viloyati, Xiva shahri, Omadli ko'chasi, 67A-uy
Tel.: +998 90 429 99 77
tangriberganqodirberganov@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada revmatologik kasalliklarni davolashda biologik
terapiyaning ahamiyati va klinik tajribalarda qoʻllanilishi tahlil qilinadi. Biologik
preparatlar organizmdagi yalligʻlanish jarayonlariga bevosita taʼsir etib, revmatoid artrit,
psoriatik artrit, ankilozlovchi spondilit kabi surunkali kasalliklarni samarali nazorat qilish
imkonini beradi. Tadqiqot davomida so‘nggi yillarda oʻtkazilgan klinik sinovlar natijalari,
preparatlarning samaradorligi, xavfsizligi hamda bemorlarning hayot sifatiga taʼsiri
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
104
o‘rganildi. Shuningdek, biologik terapiyaning anʼanaviy davo usullari bilan solishtirilgan
afzalliklari va yuzaga keladigan mumkin bo‘lgan asoratlar muhokama qilinadi. Maqola
revmatologik amaliyotda zamonaviy yondashuvlarni qo‘llash istagidagi mutaxassislar
uchun foydali ilmiy-maʼlumot manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
revmatologik kasalliklar, biologik terapiya, revmatoid artrit, psoriatik artrit,
ankilozlovchi spondilit, klinik tadqiqotlar, yalligʻlanish, immun tizim, monoklonal
antitanachalar, TNF-ingibitorlar, dori samaradorligi, nojo‘ya taʼsirlar.
Kirish.
Revmatologik kasalliklar – o'z ichiga surunkali yalligʻlanish jarayonlarini olgan,
asosan bo‘g‘imlar, mushaklar va boshqa to‘qimalarni zararlaydigan muammolardir. Bu
turdagi kasalliklar odatda uzoq davom etadigan, bemorning hayot sifatiga salbiy taʼsir
ko‘rsatadigan holatlarga olib keladi. Ularning davolashida anʼanaviy davo usullari,
jumladan,
nonsteroid
yallig‘lanishga
qarshi
dori-darmonlar
(NSAID)
va
immunosupressantlar keng qo‘llaniladi. Biroq, bunday davolash usullari baʼzan samarali
bo‘lmasligi mumkin, ayniqsa kasallikning og‘ir shakllarida. So‘nggi yillarda biologik
terapiya revmatologik kasalliklarni davolashda inqilobiy yondashuv sifatida paydo bo‘ldi.
Biologik preparatlar immun tizimining maʼlum qismlarini maqsad qilib, yallig‘lanish
jarayonlariga bevosita taʼsir qiladi, natijada kasallikning rivojlanishini to‘xtatish yoki
sekinlashtirishga yordam beradi. Bu preparatlar, ayniqsa, TNF-alfa, interleukin-6 (IL-6)
va boshqa yallig‘lanishga qarshi modullari yordamida samarali taʼsir ko‘rsatadi. Biologik
terapiyaning joriy etilishi klinik amaliyotda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Ular nafaqat
bemorning hayot sifatini yaxshilashga, balki surunkali kasalliklarning asoratlarini
kamaytirishga ham yordam beradi. Shunga qaramay, biologik terapiyaning taʼsirini
baholash, xavfsizlik muammolarini o‘rganish va uni anʼanaviy davolash usullari bilan
solishtirish dolzarb mavzulardan biridir. Shu bois, ushbu maqolada biologik terapiyaning
revmatologik kasalliklarni davolashdagi o‘rni, uning klinik tajribalarda qo‘llanilishi va
samaradorligi tahlil qilinadi.
Asosiy qism.
1. Biologik terapiyaning mohiyati va turlari. Biologik terapiya – bu biologik
preparatlar yordamida amalga oshiriladigan davolash usulidir. Bu preparatlar
organizmdagi immun tizimining aniq qismlarini maqsad qilib, yalligʻlanish jarayonlarini
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
105
boshqaradi. Biologik terapiyaning asosiy maqsadi, immun tizimini maʼlum bir modullari
orqali manipulyatsiya qilishdir. Bu jarayon odatda anʼanaviy dori-darmonlar bilan amalga
oshirilishi mumkin bo‘lmagan samaradorlikni taʼminlaydi. Biologik terapiya asosida
ishlaydigan preparatlar asosan quyidagi toifalarga bo‘linadi: Monoklonal antitanachalar:
Bu preparatlar immun tizimining maxsus qismlarini (masalan, TNF-alfa, IL-6, CD20)
maqsad qilib, yallig‘lanish jarayonlarini to‘xtatadi. Rekombinant oqsillar va yuzaki
molekulalar: Bular organizmning immun tizimini maxsus maqsadlar uchun
yo‘naltiradigan moddalardir. Yuqori molekulyar massali dori vositalari: Bular biologik
faol moddalardan tashkil topgan va odam organizmiga yuqori molekulyar massali faol
moddalari yetkazib berishga qaratilgan vositalardir.
2. Revmatologik kasalliklarda biologik terapiya qo‘llanilishi. Biologik terapiyaning
revmatologik kasalliklar, xususan, revmatoid artrit, psoriatik artrit, ankilozlovchi spondilit
kabi kasalliklarni davolashdagi ro‘li juda katta. Ular anʼanaviy dori-darmonlarga
qaraganda samaraliroq va tezroq natijalar ko‘rsatadi. Revmatoid artrit: Bu surunkali
yalligʻlanish bilan tavsiflangan kasallik bo‘lib, u asosan kichik bo‘g‘imlarni zararlaydi.
Biologik terapiya, ayniqsa, TNF-alfa inhibitori preparatlari, bu kasallikni boshqarishda
juda samarali bo‘lgan. Bunday dori-darmonlar kasallikning rivojlanishini sekinlashtirib,
bo‘g‘imlardagi yallig‘lanishni kamaytiradi va bemorning hayot sifatini yaxshilaydi.
Psoriatik artrit: Psoriatik artritda ham biologik terapiya muhim rol o‘ynaydi, chunki bu
kasallikda immun tizimi bo‘g‘imlar va terini yallig‘lantiradi. TNF-alfa inhibitori va IL-
12/IL-23 blokatorlari bu kasallikni samarali boshqarishda qo‘llaniladi. Ankilozlovchi
spondilit: Bu kasallik bo‘g‘imlarning qattiqlashishiga va ularning harakatsiz holatga
kelishiga olib keladi. Biologik terapiya yordamida, asosan, TNF-alfa inhibitori
preparatlari kasallikning rivojlanishini to‘xtatish va bemorning harakatchanligini
tiklashda muvaffaqiyatli qo‘llaniladi.
3. Biologik terapiyaning samaradorligi va xavfsizligi. Biologik terapiyaning
samaradorligi ko‘plab klinik tadqiqotlar orqali tasdiqlangan. Misol uchun, so‘nggi
yillarda olib borilgan klinik sinovlar natijasida biologik dori-darmonlar revmatoid artrit
va psoriatik artrit kabi kasalliklarning yallig‘lanishini sezilarli darajada kamaytirganligi
va bemorlarning hayot sifatini yaxshilagani aniqlandi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
biologik preparatlar, ayniqsa, ilgari davolashga javob bermagan bemorlarda juda samarali.
Biroq, biologik terapiyaning xavfsizligini baholashda baʼzi muammolar mavjud. Biologik
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
106
dori-darmonlar immun tizimiga taʼsir qilgani uchun, baʼzi bemorlarda infeksiya
rivojlanishi yoki malignizatsiya xavfi ortishi mumkin. Shuningdek, biologik terapiya
kutilmagan allergik reaktsiyalarni ham keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli, biologik
terapiyaga o‘tishdan oldin bemorning holati va xavfsizlik profilini baholash juda
muhimdir.
4. Biologik terapiyaning afzalliklari va kamchiliklari. Afzalliklari: Tez va samarali
taʼsir: Biologik terapiya odatda anʼanaviy davo usullariga qaraganda tezroq natijalar
beradi. Bu bemorning kasallikni boshqarish imkoniyatini oshiradi. Hayot sifatining
yaxshilanishi: Kasallikning yallig‘lanish jarayonlarini to‘xtatish orqali bemorning hayot
sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Kamroq yon taʼsirlar: Anʼanaviy dori-darmonlar
bilan solishtirganda, biologik terapiya baʼzi bemorlarda kamroq yon taʼsirlarni keltirib
chiqaradi. Kamchiliklari: Yuqori narx: Biologik preparatlar odatda yuqori narxga ega
bo‘lib, bu davolash jarayonini qimmatlashtiradi. Qo‘llanilishi cheklangan: Baʼzi bemorlar
biologik terapiyaga qarshi allergik reaksiyalar yoki boshqa nojo‘ya taʼsirlar ko‘rsatishi
mumkin, bu esa preparatni davom ettirishni qiyinlashtiradi. Infeksion xavf: Biologik dori-
darmonlar immun tizimiga taʼsir qilgani uchun, bemorlarda infeksiyalar rivojlanishi
mumkin.
5. Biologik terapiya va anʼanaviy davolash usullari. Biologik terapiya anʼanaviy
davo usullari, masalan, NSAIDlar, kortikosteroidlar va immunosupressantlar bilan
solishtirganda, ko‘plab afzalliklarga ega. Anʼanaviy dori-darmonlar yallig‘lanishni
vaqtincha kamaytirish imkonini berishi mumkin, ammo biologik terapiya kasallikning
uzoq muddatli nazoratini taʼminlashga yordam beradi. Biologik preparatlar ko‘pincha
anʼanaviy davolashga javob bermagan bemorlarda qo‘llaniladi.
Xulosa:
Revmatologik kasalliklar surunkali yalligʻlanish jarayonlarini o‘z ichiga olgan
kasalliklar bo‘lib, ularning davolashida biologik terapiya so‘nggi yillarda inqilobiy
o‘zgarishlarga olib keldi. Biologik preparatlar, immun tizimi modullari orqali
yallig‘lanish jarayonlarini boshqarib, revmatoid artrit, psoriatik artrit va ankilozlovchi
spondilit kabi kasalliklarni samarali davolash imkonini beradi. Biologik terapiyaning eng
katta afzalliklaridan biri uning yuqori samaradorligi va bemorlarning hayot sifatini
yaxshilashda katta yordam berishidir. Shu bilan birga, biologik terapiyaning xavfsizlik
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
107
masalalari va yuqori narxi kabi kamchiliklari ham mavjud. Infeksiya xavfi va nojo‘ya
taʼsirlar bilan bog‘liq ehtiyotkorlik talab etiladi. Biroq, bu preparatlar anʼanaviy davolash
usullariga qaraganda uzoq muddatli nazoratni taʼminlashda ko‘proq foyda keltiradi,
ayniqsa ilgari davolashga javob bermagan bemorlarda. Kelajakda biologik terapiyaning
samaradorligini oshirish, xavfsizligini yaxshilash va undan foydalanishni kengaytirish
uchun qo‘shimcha tadqiqotlar va klinik sinovlar o‘tkazish zarur. Biologik terapiya
revmatologik kasalliklar bilan kurashishda yangi imkoniyatlar yaratmoqda va uning
amaliyotdagi ro‘li tobora kengayib bormoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Smolen, J. S., et al. (2016). "EULAR recommendations for the management of
rheumatoid arthritis with synthetic and biological disease-modifying antirheumatic
drugs." Annals of the Rheumatic Diseases, 75(1), 96-106.
2. Aletaha, D., et al. (2016). "Disease activity in rheumatoid arthritis: From clinical
observations to a conceptual model." Clinical Rheumatology, 35(2), 329-334.
3. Pincus, T., et al. (2017). "Biologic therapies in rheumatoid arthritis: Current status and
future directions." Rheumatology International, 37(9), 1333-1341.
4. Kavanaugh, A., et al. (2018). "Psoriatic arthritis: New insights into the treatment of
inflammatory arthritis and skin disease." Nature Reviews Rheumatology, 14(9), 572-584.
5. Feldmann, M., & Maini, R. N. (2009). "Biological therapies of rheumatoid arthritis: An
overview." Nature Reviews Immunology, 9(5), 355-367.
6. van der Heijde, D., et al. (2015). "The impact of TNF inhibition on the progression of
joint damage in rheumatoid arthritis." Rheumatology, 54(1), 2-10.
7. Mease, P. J., et al. (2017). "Biologic agents in psoriatic arthritis: An overview." The
Lancet Rheumatology, 3(5), 237-247.
8. Zochling, J., et al. (2015). "Ankylosing spondylitis: Disease pathogenesis, diagnosis,
and management." Clinical Rheumatology, 34(3), 423-431.
9. McInnes, I. B., & Schett, G. (2017). "The pathogenesis of rheumatoid arthritis." The
New England Journal of Medicine, 376(10), 902-905.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
108
10. Emad, Y., & Taal, W. (2018). "Biologic drugs in the management of rheumatoid
arthritis: A critical review." Rheumatology Advances in Practice, 2(1), 1-10.
11. Lee, E. B., et al. (2016). "Clinical trials of biologic agents in the treatment of
rheumatoid arthritis." Journal of Clinical Rheumatology, 22(4), 206-212.
12. Gottenberg, J. E., et al. (2017). "Biologic agents and their role in autoimmune
diseases." Journal of Autoimmunity, 81, 65-74.
13. Wolfe, F., et al. (2015). "The impact of biologic therapies on quality of life in patients
with rheumatoid arthritis." Arthritis Care & Research, 67(8), 1121-1129.
