SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
147
TALABALARNI KASBIY TAYYORGARLIK SIFATINI OSHIRISHDA SUNIY
INTELEKT IMKONIYATLARIDAN FOYDALANISH
ADPI Boshlang’ich ta’lim dotsenti I.M.Sattarova,
Tabiiy va aniq fanlar fakulteti kimyo yo’nalishi
III- bosqich talabasi
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15352340
Turg’unov Azizbek Ulug’bek o’g’li
Annotatsiya:
Ushbu maqolada talabalarni kasbiy tayyorgarlik sifatini oshirishda sun'iy
intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Sun'iy intellekt o‘quv
jarayonini individuallashtirish, adaptiv ta’lim muhitini yaratish, real vaqtda tahlil va baholash,
shuningdek, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, maqolada
sun'iy intellekt asosida yaratilgan o‘quv platformalari, virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalarning
ta’lim sifatiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. SI yordamida kasbiy ta’limni modernizatsiya qilish bo‘yicha
tavsiyalar beriladi.
Kalit so’zlar:
Sun'iy intellekt, kasbiy tayyorgarlik, adaptiv ta’lim, virtual laboratoriyalar, o‘quv
simulyatsiyalari, raqamli texnologiyalar, ta’lim sifati, individuallashtirilgan o‘qitish.
Annotation:
This article analyzes the possibilities of using artificial intelligence (AI)
technologies to improve the quality of students' vocational training. Artificial intelligence plays an
important role in individualizing the learning process, creating an adaptive learning environment,
real-time analysis and assessment, as well as in the formation of practical skills. The article also
examines the impact of AI-based learning platforms, virtual laboratories and simulations on the
quality of education. Recommendations are given for the modernization of vocational education using
AI.
Key words:
Artificial intelligence, vocational training, adaptive education, virtual laboratories,
educational simulations, digital technologies, quality of education, individualized education.
Аннотация
:
в
статье
анализируются
возможности
использования
технологий
искусственного
интеллекта
(
ИИ
)
для
повышения
качества
профессиональной
подготовки
студентов
.
Искусственный
интеллект
играет
важную
роль
в
индивидуализации
процесса
обучения
,
создании
адаптивных
учебных
сред
,
анализе
и
оценке
в
реальном
времени
,
а
также
формировании
практических
навыков
.
В
статье
также
рассматривается
влияние
образовательных
платформ
на
основе
искусственного
интеллекта
,
виртуальных
лабораторий
и
симуляций
на
качество
образования
.
Даны
рекомендации
по
модернизации
профессионального
образования
с
использованием
СИ
.
Ключевые
слова
:
Искусственный
интеллект
,
профессиональное
обучение
,
адаптивное
обучение
,
виртуальные
лаборатории
,
образовательные
симуляции
,
цифровые
технологии
,
качество
образования
,
индивидуализированное
обучение
.
Kirish.
O
ʻ
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi PQ-4996-sonli
qaroriga ko
ʻ
ra, sun
ʼ
iy intellekt texnologiyalarini keng joriy etish va ulardan samarali foydalanish
uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishi belgilangan.
“…Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotni faol rivojlantirish, barcha tarmoqlar va sohalarda,
eng avvalo, davlat boshqaruvi, ta’lim, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligida zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar amalga
oshirilmoqda…” [2] Ushbu qaror “Raqamli O
ʻ
zbekiston – 2030” strategiyasiga muvofiq holda ishlab
chiqilgan bo
ʻ
lib, uning asosiy maqsadi sun
ʼ
iy intellekt texnologiyalarini turli sohalarga tatbiq etish,
raqamli ma
ʼ
lumotlardan samarali foydalanish, ularning sifati va ochiqligini ta
ʼ
minlash hamda
malakali mutaxassislar tayyorlashdan iboratdir.
Strategiyaning muhim yo
ʻ
nalishlaridan biri ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish va sun
ʼ
iy
intellektni iqtisodiyot, ijtimoiy soha hamda davlat boshqaruvi tizimiga integratsiya qilishdir.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
148
Fundamental va amaliy tadqiqotlar olib borish, innovatsion mahsulotlar va dasturiy ta
ʼ
minot yaratish,
shuningdek, xorijiy ilmiy va innovatsion markazlar bilan hamkorlikni kengaytirish ushbu jarayonning
ajralmas qismidir.[1]
Raqamli transformatsiya doirasida ta
ʼ
lim tizimini modernizatsiya qilish muhim ahamiyat kasb
etadi. Sun
ʼ
iy intellekt sohasida yetuk mutaxassislar tayyorlash maqsadida universitetlar, texnikumlar
va kollejlarda matematik bilimlar, ma
ʼ
lumotlar fanlari va sun
ʼ
iy intellektga oid ta
ʼ
lim dasturlarini
keng joriy etish rejalashtirilgan. Ushbu islohotlar quyidagi uch asosiy maqsadni o
ʻ
z ichiga oladi:[2]
1.
Barcha universitet va texnik kollej talabalari (yiliga taxminan 500 ming bitiruvchi) o
ʻ
z
o
ʻ
quv kurslarida boshlang
ʻ
ich darajadagi matematika, ma
ʼ
lumotshunoslik va sun
ʼ
iy intellekt
bo
ʻ
yicha bilimlarga ega bo
ʻ
lishlari lozim.
2.
Har yili taxminan 1 million ishchi axborot texnologiyalari, ma
ʼ
lumotlar fanlari va
sun
ʼ
iy intellekt bo
ʻ
yicha amaliy ko
ʻ
nikmalarni egallash imkoniyatiga ega bo
ʻ
lishi kerak.
3.
Universitet talabalari va faoliyat yuritayotgan mutaxassislar uchun liberal san
ʼ
at
ta
ʼ
limi kuchaytiriladi.
Kasbiy ta’limda SI texnologiyalari ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilishni ta’minlaydi,
bu esa o‘qituvchilarga talabalar natijalarini tahlil qilish va ularga mos o‘quv materiallarini taqdim
etish imkonini beradi. Shuningdek, SI orqali amalga oshirilgan simulyatsiyalar talabalar uchun
murakkab amaliy jarayonlarni xavfsiz muhitda mashq qilish imkonini yaratadi. Ushbu maqolada
sun’iy intellektdan foydalangan holda kasbiy tayyorgarlik sifatini oshirish yo‘llari, uning afzalliklari
va duch kelinishi mumkin bo‘lgan muammolar tahlil qilinadi.[3]
Sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining kasbiy tayyorgarlik jarayoniga integratsiyalashuvi
o‘quv jarayonini yanada samarali va individual yondashuv asosida tashkil etishga imkon yaratmoqda.
SI asosida ishlovchi ta’lim platformalari har bir talabaning o‘qish jarayonini tahlil qilib, unga mos
keladigan o‘quv materiallarini taklif qiladi. Shu bilan birga, adaptiv ta’lim tizimlari talabalar bilim
darajasini real vaqtda baholab, ularga individual maslahatlar berishga yordam beradi.
Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar esa amaliy mashg‘ulotlarni yanada interaktiv va
xavfsiz tarzda o‘tkazish imkonini beradi. Masalan, tibbiyot, muhandislik va texnologiya sohalarida
talabalar SI yordamida murakkab jarayonlarni model qilish, xatolarini tahlil qilish va tajriba orttirish
imkoniga ega bo‘ladilar. Bundan tashqari, sun’iy intellekt robotlashtirilgan repetitor tizimlari
yordamida talabalarning mustaqil ta’lim olish jarayonini yengillashtiradi.
SI ni kasbiy ta’limga joriy etishda muhim jihatlardan biri uning avtomatlashtirilgan baholash
tizimlarini yaratishidir. Ushbu tizimlar talabalar bilimini xolisona va aniq baholab, natijalarga
asoslangan individual ta’lim strategiyalarini ishlab chiqishga yordam beradi. Shu bilan birga, SI
texnologiyalarining ta’lim jarayonida to‘liq qo‘llanilishi hali ham ayrim muammolarga duch
kelmoqda. Jumladan, texnologik infratuzilmaning yetishmovchiligi, SI tizimlarining yuqori
xarajatlari va o‘qituvchilarning yangi texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha yetarli bilim va
ko‘nikmalarga ega emasligi asosiy muammolardan hisoblanadi.
Tadqiqot natijalari sun’iy intellektning kasbiy tayyorgarlik jarayoniga ijobiy ta’sirini
tasdiqlaydi:[4]
·
Ta’lim sifati oshdi
– adaptiv ta’lim platformalari va individual yondashuv orqali talabalar
yanada samarali bilim olish imkoniga ega bo‘ldilar.
·
Amaliy ko‘nikmalar shakllandi
– simulyatsiyalar va virtual laboratoriyalar orqali talabalar
real hayotdagi muammolarni hal qilish bo‘yicha tajriba orttirdilar.
·
Baholash tizimlari avtomatlashtirildi
– SI yordamida o‘quvchilarning bilim darajasi
xolisona baholandi va ta’lim samaradorligi oshdi.
·
Talabalarning mustaqil ta’lim olish qobiliyati rivojlandi
– SI yordamida ishlovchi
repetitor tizimlari talabalarni o‘zlashtirish jarayonida qo‘llab-quvvatladi.
Umuman olganda, sun’iy intellekt texnologiyalarini kasbiy tayyorgarlik tizimiga joriy etish
ta’lim jarayonining sifatini oshirish va talabalarni zamonaviy bozor talablariga mos holda tayyorlash
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
149
uchun katta imkoniyat yaratmoqda. Shu bilan birga, texnologik va metodik muammolarni bartaraf
etish bo‘yicha qo‘shimcha tadqiqotlar va amaliy ishlanmalar zarur.[7]
Xulosa qiladigan bo’lsak, Sun’iy intellekt texnologiyalarini kasbiy ta’lim jarayoniga
integratsiya qilish ta’lim sifatini oshirish va talabalarni zamonaviy mehnat bozoriga mos holda
tayyorlashda katta ahamiyat kasb etadi. SI asosida ishlovchi adaptiv o‘quv platformalari, virtual
laboratoriyalar va simulyatsiyalar orqali talabalar bilim olish jarayonini yanada samarali va interaktiv
shaklda olib borishlari mumkin. Bundan tashqari, sun’iy intellekt texnologiyalari o‘qituvchilarga har
bir talabaning bilim darajasini tahlil qilish, individual o‘quv dasturlarini ishlab chiqish va real vaqtda
teskari aloqa taqdim etish imkonini beradi. Kasbiy ta’lim tizimida SI texnologiyalarining qo‘llanilishi
nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalarni ham mustahkamlashga xizmat qiladi. Shu
bilan birga, ushbu texnologiyalarni to‘liq joriy etish uchun texnologik infratuzilmani
takomillashtirish, o‘qituvchilarning raqamli ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda sun’iy intellekt
sohasidagi innovatsion tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash zarur
.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi PQ-4996-sonli qarori
–
“Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”
.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
“Raqamli O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.
“Sun’iy intellekt
asosida kasbiy ta’limni rivojlantirish”
– Toshkent, 2022.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi.
“Raqamli texnologiyalar
va sun’iy intellektni ta’limda qo‘llash imkoniyatlari”
– Toshkent, 2023.
5.
А
bdulm
а
djid
о
v
а
,
М
., & S
а
tt
а
r
о
v
а
, I. M.
О
‘smirl
а
r
о
‘rt
а
sid
а
gi niz
о
li v
а
zi
уа
tl
а
rni
b
а
rt
а
r
а
f
е
tishd
а
h
а
mk
о
rlik m
а
s
а
l
а
l
а
ri.
Sci
е
nc
е
а
nd
Е
duc
а
ti
о
n
,
2
(12), 602-608. 2021
у
6.
S
а
tt
а
r
о
v
а
, I.
М
., &
А
bdulm
а
djid
о
v
а
, M. T
а
’lim J
а
r
ауо
ni S
а
m
а
r
а
d
о
rligini
О
shirishd
а
О
‘
У
inli T
е
xn
о
l
о
gi
уа
l
а
rd
а
n F
оу
d
а
l
а
nish P
е
d
а
g
о
gik Z
а
ruri
уа
t Sif
а
tid
а
. T
а
’lim v
а
riv
о
jl
а
nish t
а
hlili
о
nl
ау
n ilmi
у
jurn
а
li,
1
(6), 5-9. 2021
7.
Russell, S., & Norvig, P.
“Artificial Intelligence: A Modern Approach”
– Prentice
Hall, 2020.
8.
Abdulmadjidova, M. (2021). Muloqot–Bola Psixik Rivojlanishining Muhim Omili.
BARQARORLIK VA YETAKCHI
