SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
227
AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI KASBIY FAOLIYATDA QO’LLASH FANINI
O’QITISHDA TALABALARNING SUN’IY INTELLEKT TIZIMIDAN FOYDALANISH
KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH
Raximova Dilfuza Abduraxmonovna
Andijon davlat pedagogika instituti
Matematika va informatika
kafedrasi stajyor o‘qituvchisi
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15354563
rdilfuza457@gmail.com
Annotatsiya:
Maqolada axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo‘llash fanida talabalarni
sun’iy intellekt tizimidan foydalanish kompetentligini rivojlantirish masalalari yoritiladi. Sun’iy
intellekt ta’lim jarayonida interaktiv yondashuvlarni qo‘llash, o‘qitish samaradorligini oshirish va
talabalar raqamli kompetentligini shakllantirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari ushbu
texnologiyalarning o‘quv jarayoniga integratsiyasi muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi.
Аннотация
:
В
статье
освещены
вопросы
развития
компетентности
студентов
по
использованию
систем
искусственного
интеллекта
в
сфере
применения
информационных
технологий
в
профессиональной
деятельности
.
Искусственный
интеллект
служит
для
использования
интерактивных
подходов
в
образовательном
процессе
,
повышения
эффективности
обучения
и
формирования
цифровой
компетентности
учащихся
.
Результаты
исследования
показывают
,
что
интеграция
этих
технологий
в
образовательный
процесс
имеет
большое
значение
.
Abstract:
The article discusses the issues of developing students' competence in using artificial
intelligence systems in the field of information technology in professional activities. Artificial
intelligence serves to use interactive approaches in the educational process, increase teaching
efficiency, and form students' digital competence. The results of the study show that the integration
of these technologies into the educational process is of great importance.
Kalit so‘zlar:
Sun’iy intellekt, axborot texnologiyalari, kasbiy faoliyat, ta’lim jarayoni, raqamli
kompetentlik, interaktiv yondashuv, o‘quv jarayoni, texnologik innovatsiyalar, bilim va ko‘nikmalar,
sun’iy intellekt tizimlari.
Ключевые
слова
:
Искусственный
интеллект
,
информационные
технологии
,
профессиональная
деятельность
,
образовательный
процесс
,
цифровая
компетентность
,
интерактивный
подход
,
образовательный
процесс
,
технологические
инновации
,
знания
и
навыки
,
системы
искусственного
интеллекта
.
Key words:
Artificial intelligence, information technologies, professional activity, educational
process, digital competence, interactive approach, learning process, technological innovations,
knowledge and skills, artificial intelligence systems.
Kirish
: Zamonaviy axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi talabalarning kasbiy
tayyorgarligida sun’iy intellekt (SI) tizimlaridan samarali foydalanish kompetentligini shakllantirish
zaruratini tug’diradi. Bugungi kunda SI texnologiyalari nafaqat ilmiy tadqiqotlar va texnologik
innovatsiyalar, balki ta’lim jarayonlarida ham keng qo‘llanilmoqda. Shuning uchun oliy ta'lim
muassasalarida talabalarning SI bilan ishlash kompetensiyalarini rivojlantirish masalasi dolzarb
hisoblanadi. Dunyo bo‘ylab sun’iy intellekt sohasidagi yutuqlar yangi kasblarni shakllantirish bilan
birga, mavjud kasblar uchun ham yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. Bu esa oliy ta’lim
tizimida axborot texnologiyalariga oid fanlarning mazmunini doimiy yangilab borishni taqozo etadi.
Talabalar sun’iy intellekt vositalaridan samarali foydalanish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarga ega
bo‘lishlari lozim, chunki bu ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatida raqobatbardosh bo‘lishiga
yordam beradi. Ayniqsa, axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo‘llash fani doirasida sun’iy
intellekt imkoniyatlaridan foydalanish talabalarga nafaqat nazariy bilim, balki amaliy ko‘nikmalarni
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
228
ham shakllantirish imkonini beradi. Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida talabalarning sun’iy
intellekt tizimlaridan foydalanish kompetentligini rivojlantirish masalasi yoritiladi. Shuningdek,
axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo‘llash fanining ushbu jarayondagi o‘rni va ahamiyati
tahlil qilinadi hamda ta’lim jarayoniga innovatsion pedagogik yondashuvlarni joriy etish usullari
taklif etiladi.
MATERIALLAR VA USLUBLAR:
Sun’iy intellekt texnologiyalarini kasbiy faoliyatda
qo‘llash bo‘yicha talabalar kompetentligini rivojlantirish uchun turli materiallar va o‘qitish
uslublaridan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy ta’lim jarayonida sun’iy intellekt
tizimlarining o‘rni ortib borayotganligi sababli, talabalar nafaqat ushbu texnologiyalarni
o‘rganishlari, balki ularni amaliyotda qo‘llashni ham bilishlari zarur. Bu jarayonda bir qator
materiallar muhim rol o‘ynaydi. Masalan, ChatGPT, Google Bard, IBM Watson kabi sun’iy intellekt
tizimlari talabalarni real hayotiy masalalarni hal qilishga o‘rgatish imkonini beradi. Shuningdek,
dasturlash va sun’iy intellekt modellarini yaratish uchun Python, MATLAB, TensorFlow kabi
dasturiy vositalardan foydalanish talabalar uchun muhim ko‘nikmalarni shakllantirishga yordam
beradi. O‘quv jarayonida Coursera, Udemy, Moodle kabi onlayn ta’lim platformalaridan foydalanish
orqali talabalar mustaqil ta’lim olish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shuningdek, elektron darsliklar,
ilmiy maqolalar va videodarslar kabi raqamli ta’lim resurslari sun’iy intellekt bo‘yicha nazariy
bilimlarni mustahkamlashga xizmat qiladi. Talabalarning sun’iy intellekt bo‘yicha kompetentligini
oshirishda turli ta’lim uslublaridan foydalanish ham muhimdir. Interaktiv ta’lim metodlari orqali
talabalar sun’iy intellekt vositalari bilan bevosita ishlash imkoniga ega bo‘ladilar. Amaliy
mashg‘ulotlar va loyihaviy ta’lim yondashuvi esa ularga real kasbiy muammolarni hal qilishni
o‘rgatadi. Muammoga asoslangan ta’lim usuli yordamida talabalar sun’iy intellekt yordamida turli
kasbiy vazifalarni bajarish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. Gamifikatsiya yondashuvi esa sun’iy
intellekt o‘rganish jarayonini yanada qiziqarli va samarali qilishga xizmat qiladi. Bundan tashqari,
tadqiqotga asoslangan ta’lim usuli orqali talabalar sun’iy intellekt texnologiyalarini chuqur o‘rganish,
ularni tahlil qilish va takomillashtirish bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib boradilar. Hamkorlikda o‘qitish
yondashuvi orqali esa guruh ishlarini tashkil qilish mumkin bo‘lib, bu sun’iy intellekt loyihalarida
jamoaviy ishlash va bilim almashish imkoniyatini yaratadi. Simulyatsiya va modellash metodlari
orqali esa talabalar real kasbiy jarayonlarni sun’iy intellekt vositalari yordamida tahlil qilish va
simulyatsiya qilish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar. Shuningdek, aralash ta’lim (Blended Learning) va
teskari sinf (Flipped Classroom) metodlarini qo‘llash ham sun’iy intellektni o‘rganish jarayonida
samarali natijalar beradi. An’anaviy ta’lim usullarini sun’iy intellekt texnologiyalari bilan
uyg‘unlashtirish orqali talabalar nafaqat nazariy bilimlarni egallaydilar, balki ularni amaliyotda
qo‘llashni ham o‘rganadilar. Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalangan
holda ta’lim jarayonini tashkil etish talabalar uchun nafaqat bilim olish, balki o‘z kasbiy faoliyatida
zamonaviy texnologiyalarni samarali qo‘llash imkoniyatini ham yaratadi. Bu esa ularning kasbiy
raqobatbardoshligini oshirishga va kelajakda muvaffaqiyatli mutaxassis bo‘lishlariga xizmat qiladi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR:
Sun’iy intellekt texnologiyalarini kasbiy faoliyatda
qo‘llash bo‘yicha talabalar kompetentligini rivojlantirishga qaratilgan ta’lim jarayonining natijalari
shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt vositalarini o‘quv jarayoniga joriy etish talabalar bilimini
oshirishda va ularning mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish natijasida talabalar turli kasbiy muammolarni tahlil
qilish va yechimini topish bo‘yicha amaliy tajribaga ega bo‘ladilar. O‘tkazilgan amaliy mashg‘ulotlar
natijalari shuni ko‘rsatdiki, sun’iy intellekt bilan bog‘liq o‘quv dasturlaridan foydalanish talabalar
uchun axborot texnologiyalarini o‘zlashtirish jarayonini ancha yengillashtiradi. Talabalar SI asosida
ishlovchi dasturiy vositalar bilan ishlash orqali muammolarni yechish bo‘yicha ijodiy va mantiqiy
fikrlash qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Ayniqsa, Python va TensorFlow kabi dasturiy vositalardan
foydalanish talabalar tomonidan yuqori natijalarni ko‘rsatdi. Bundan tashqari, gamifikatsiya va
interaktiv ta’lim metodlarini qo‘llash o‘quv jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. O‘yin elementlari bilan
boyitilgan dars mashg‘ulotlari talabalar ishtirokini oshirdi va o‘quv motivatsiyasini kuchaytirdi.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
229
Teskari sinf (Flipped Classroom) modeli asosida tashkil etilgan darslar esa talabalar mustaqil ta’lim
olishga va SI vositalarini amaliy qo‘llashga undadi. Muhokama jarayonida aniqlangan muammolar
orasida ba’zi talabalar uchun sun’iy intellekt texnologiyalarini dastlabki bosqichda o‘zlashtirish qiyin
kechishi kuzatildi. SI tizimlaridan foydalanish uchun zarur bo‘lgan dasturlash bilimlari yetarli
bo‘lmagan talabalar o‘quv jarayonida ko‘proq qo‘llab-quvvatlashga ehtiyoj sezdilar. Shu sababli,
kelajakda sun’iy intellekt bo‘yicha boshlang‘ich tayyorgarlik darajasini oshirishga yo‘naltirilgan
dasturlarni ishlab chiqish tavsiya etiladi. Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt texnologiyalarining
ta’lim jarayoniga integratsiyasi talabalar uchun zamonaviy kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirishda
muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Ular nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishadi, balki ularni
amaliyotda qo‘llash imkoniyatiga ham ega bo‘ladilar. Bu esa ularning kelajakdagi kasbiy
muvaffaqiyatlari uchun muhim poydevor yaratadi.
XULOSA:
Sun’iy intellekt texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo‘llash bo‘yicha talabalar
kompetentligini rivojlantirish zamonaviy ta’limning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish o‘quv jarayonini
interaktiv va samarali qilishga yordam beradi. Bu texnologiyalar talabalar bilim va ko‘nikmalarini
oshirish, ijodiy fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini rivojlantirishga katta ta’sir
ko‘rsatadi. O‘quv jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish talabalar uchun kasbiy
jihatdan raqobatbardosh bo‘lish imkonini yaratadi. Interaktiv ta’lim, amaliy mashg‘ulotlar,
gamifikatsiya va teskari sinf metodlari talabalar motivatsiyasini oshirib, ularning mustaqil ishlash va
axborot texnologiyalaridan foydalana olish kompetentligini shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bilan
birga, dasturlash bilimlari yetarli bo‘lmagan talabalar uchun boshlang‘ich tayyorgarlik darajasini
oshirishga qaratilgan qo‘shimcha resurslar va dasturlar ishlab chiqish zarurati mavjud. Kelajakda
sun’iy intellekt texnologiyalaridan ta’lim tizimida yanada kengroq foydalanish, ularni turli kasbiy
sohalarga moslashtirish va ta’lim jarayonini yanada innovatsion qilish muhim vazifalardan biri bo‘lib
qolmoqda. Shu sababli, sun’iy intellekt texnologiyalarini ta’lim jarayoniga kompleks integratsiya
qilish orqali talabalarni zamonaviy texnologik muhitga mos holda tayyorlashga erishish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Russell, S., & Norvig, P. 2021. Artificial Intelligence: A Modern Approach 4th Edition.
Pearson. pp. 102-120
2. Raximov, S. 2021. Raqamli ta’lim va sun’iy intellekt texnologiyalari. Toshkent: Fan va
texnologiya nashriyoti. 88-115 betlar.
3. UNESCO 2021. AI and Education: Guidance for Policy-Makers. United Nations
Educational, Scientific and Cultural Organization. pp. 75-90
4. Kaplan, A., & Haenlein, M. 2019. "Rethinking AI in Education: Impacts and Ethical
Considerations". Journal of Educational Technology, 12 4, 78-95. pp. 65-80
5. Karimov, U. 2022. “Axborot texnologiyalarini kasbiy ta’limda qo‘llash masalalari”. Ta’lim
va innovatsiyalar jurnali, 3 2, 45-60 betlar.
6. O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion Rivojlanish Vazirligi. 2022. Ta’limda sun’iy
intellektdan foydalanish konsepsiyasi. Toshkent. 30-50 betlar.
7. Tursunov, O. 2023. “Sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim jarayoniga integratsiyasi”.
O‘zbekiston pedagogika ilmiy jurnali, 2 1, 102-110. 20-35 betlar.
