SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
222
TALABALAR O
ʼ
RTASIDA MILLIY TOTUVLIK VA HAMJIHATLIK
KOMPETENTSIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING INTEGRATIV USULLARI
Bakhronov Bekhruz
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15354455
Andijon davlat pedagogika instituti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada talabalar o‘rtasida milliy totuvlik va hamjihatlik
kompetentsiyasini takomillashtirishda integrativ yondashuvning o‘rni va usullari tahlil qilinadi.
Ushbu integrativ yondashuvlar talabalar o‘rtasida milliy totuvlik va hamjihatlikni chuqur
shakllantirishga xizmat qiladi hamda ularni jamiyatda faol va tolerant shaxs bo‘lishga undaydi.
Kalit so’zlar:
milliy birlik, integrativ yondashuvlar, Fanlararo integratsiya, Jamoaviy loyihalar,
raqamli texnologiyalar, Virtual muhit.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev milliy totuvlik va hamjihatlikni
ta’minlash masalasiga alohida e’tibor qaratib, bu yo‘nalishda bir qator muhim qaror va farmonlarni
qabul qilgan. Xususan,
2021-yil 7-iyundagi "Ma’naviy-ma’rifiy ishlar tizimini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ–5117-sonli qarori[1]
hamda
2017-yil 19-
maydagi "Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili" Davlat dasturi[2] doirasida
millatlararo totuvlikni mustahkamlash chora-tadbirlari
bu boradagi muhim hujjatlar sirasiga
kiradi. Ushbu hujjatlarda millatlararo totuvlik va hamjihatlikni mustahkamlash, yosh avlodga milliy
qadriyatlar va bag‘rikenglik ruhini singdirish zarurligi alohida ta’kidlangan.
Globallashuv jarayonida milliy birlik va hamjihatlikni ta’minlash dolzarb masalalardan biri
bo‘lib, bu nafaqat ijtimoiy barqarorlikni saqlash, balki yoshlarda vatanparvarlik, bag‘rikenglik va
o‘zaro hurmat tuyg‘ularini shakllantirish uchun ham muhimdir. O‘zbekiston ko‘p millatli davlat
bo‘lib, unda turli etnik guruhlarning do‘stona yashashi va o‘z milliy madaniyatini rivojlantirishiga
barcha sharoit yaratilgan. Shu bois, ayniqsa, talaba-yoshlar orasida milliy totuvlik va hamjihatlikni
shakllantirish ta’lim tizimining asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi.
Talabalar orasida milliy totuvlik va hamjihatlikni shakllantirish – ijtimoiy barqarorlik va
taraqqiyotning muhim shartlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan
ilgari surilgan davlat dasturlari va qarorlar asosida yosh avlodni bag‘rikenglik ruhida tarbiyalashga
katta e’tibor qaratilmoqda. Ayniqsa, ta’lim jarayonida integrativ yondashuvlardan foydalanish milliy
birlik va totuvlik kompetentsiyasini shakllantirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Integrativ
yondashuvlar orqali fanlararo ta’lim, madaniy-ma’rifiy tadbirlar, media texnologiyalardan
foydalanish, jamoaviy loyihalar va rolli o‘yinlar orqali talabalar orasida o‘zaro hurmat, hamkorlik va
millatlararo bag‘rikenglikni rivojlantirish mumkin. Bu nafaqat ta’lim jarayonini yanada interaktiv va
qiziqarli qiladi, balki yoshlarning ongida milliy totuvlik va hamjihatlik tamoyillarini mustahkam
singdiradi[3]. Shu sababli, ta’lim muassasalarida milliy totuvlik va hamjihatlik kompetentsiyasini
rivojlantirishga qaratilgan integrativ usullarni keng qo‘llash maqsadga muvofiqdir. Bu kelajakda
millatlararo birdamlikni mustahkamlash, jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash va yosh avlodni
vatanparvarlik ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi. Shu tariqa, talaba-yoshlar milliy va umumbashariy
qadriyatlarni hurmat qiladigan, o‘z jamiyatining faol a’zolari sifatida shakllanadi.
Zamonaviy ta’lim tizimi yosh avlodni nafaqat bilim bilan ta’minlashi, balki ularni ijtimoiy faol,
tolerant va hamjihatlik tamoyillariga sodiq inson sifatida tarbiyalashi lozim. Shu nuqtayi nazardan,
integrativ yondashuvlar yordamida milliy totuvlik kompetentsiyasini shakllantirish va rivojlantirish
yo‘nalishidagi samarali usullar muhokama etiladi. Quyida ularni tahlil qilamiz[4]:
1. Fanlararo integratsiya
-
Turli fanlar (tarix, ma’naviyat, huquqshunoslik, pedagogika va
sotsiologiya) orqali milliy totuvlik va hamjihatlik tushunchalarini talabalarga singdirish. Masalan,
tarix fanida millatlararo totuvlikka oid tarixiy tajribalarni tahlil qilish, sotsiologiya fanida esa ijtimoiy
muvozanatni saqlash bo‘yicha nazariy bilimlarni shakllantirish.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
223
2. Madaniy-ma’rifiy tadbirlar- Talabalar o‘rtasida turli millatlar madaniyatiga bag‘ishlangan
festival va anjumanlarni tashkil etish orqali ularning o‘zaro tushunish va hurmat hissini oshirish.
Bunday tadbirlar doirasida milliy taomlar tanlovi, an’anaviy raqs va kuy-qo‘shiqlar kechalari,
millatlararo do‘stlik klublari faoliyatini rivojlantirish mumkin.
3. Jamoaviy loyihalar va ko‘ngillilik harakatlari- Turli millat vakillaridan iborat talabalar
jamoalarini shakllantirish va ularni ijtimoiy loyihalarga jalb etish. Masalan, ekologik aksiyalar,
ijtimoiy yordam dasturlari, turli yoshdagi aholi bilan ishlash loyihalarida milliy totuvlik va jamoaviy
hamjihatlikni kuchaytirish mumkin.
4. Media va raqamli texnologiyalar orqali ta’lim- Milliy totuvlik mavzusida qisqa videoroliklar,
interaktiv o‘yinlar va onlayn platformalarni yaratish. Virtual muhitda turli millatlar o‘rtasidagi o‘zaro
hurmat va hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qiluvchi trening va vebinarlar tashkil qilish.
5. Rolli o‘yinlar va muhokama mashg‘ulotlari- Turli ssenariy asosida rolli o‘yinlarni tashkil
etish orqali talabalarni muammoli vaziyatlarga jalb etish va ularga murosali yechim topish
ko‘nikmalarini shakllantirish. Shuningdek, bahs-munozaralar orqali milliy totuvlikning dolzarb
muammolari yuzasidan fikr almashish.
6. Integrativ ta’lim modellarini ishlab chiqish- Turli ta’lim usullari – interfaol darslar, kreativ
treninglar, muammoli ta’lim usullarini uyg‘unlashtirish orqali talabalar o‘rtasida milliy totuvlikni
mustahkamlash.
Milliy totuvlik kompetensiyasi
– bu turli millat va elatlarga mansub kishilar o‘rtasida
hamjihatlik, hurmat, bag‘rikenglik, hamkorlik va madaniy muloqot ko‘nikmalarini shakllantirishga
qaratilgan kompetensiyadir. Bu kompetensiya har bir fuqaroning jamiyatdagi turli madaniyat, til va
an’analarga hurmat bilan yondashishini, millatlararo totuvlikni saqlashga hissa qo‘shishini
ta’minlaydi. Talabalar orasida milliy totuvlik va hamjihatlik kompetensiyasini takomillashtirish
zamonaviy ta’lim tizimining dolzarb vazifalaridan biridir. Milliy totuvlik nafaqat tinchlik va
barqarorlikning kafolati, balki jamiyatda inson huquqlari, tenglik va bag‘rikenglik madaniyatini
rivojlantirishning asosiy omillaridan biridir.
Ushbu kompetensiyani shakllantirish va rivojlantirish integrativ yondashuv orqali amalga
oshirilsa, yanada samarali natijalarga erishish mumkin[5]. Ya’ni, faqatgina ta’lim jarayoni orqali
emas, balki madaniy tadbirlar, jamoaviy loyihalar, huquqiy savodxonlikni oshirish hamda zamonaviy
axborot texnologiyalaridan foydalanish orqali ham bu borada sezilarli o‘zgarishlarga erishish
mumkin. Birinchidan, ta’lim tizimi milliy totuvlikni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. O‘quv
dasturlariga millatlararo hamjihatlik, bag‘rikenglik va madaniy xilma-xillik mavzularini integratsiya
qilish talabalar ongida milliy o‘ziga xoslik va boshqa millat vakillariga nisbatan hurmat hissini
rivojlantiradi. Interaktiv metodlar – bahs-munozaralar, loyiha ishlari, tadqiqotlar orqali talabalar
millatlararo munosabatlarga oid real muammolarni o‘rganish va tahlil qilish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar.
Ikkinchidan, madaniy tadbirlar va ijtimoiy faoliyat talabalar orasida milliy totuvlikni
mustahkamlashning eng samarali yo‘llaridan biridir. Universitet va talabalar turar joylarida turli
millat madaniyatini targ‘ib qiluvchi festivallar, san’at va adabiyot kechalari, “Do‘stlik klublari” orqali
talabalar bir-birlari bilan yaqinroq tanishishlari, o‘zaro muloqot qilishlari hamda milliy xilma-xillikni
boylik sifatida qabul qilishni o‘rganishlari mumkin. Bu esa kelajakda jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni
ta’minlaydi.
Uchinchidan, ijtimoiy media va texnologiyalar imkoniyatlaridan foydalanish ham bugungi
kunda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Talabalar orasida millatlararo totuvlikni targ‘ib qilish
maqsadida ijtimoiy tarmoqlarda videoroliklar, bloglar, ta’limiy loyihalar va onlayn kurslar yaratish
orqali keng auditoriyaga yetib borish mumkin. Bu esa yoshlarning millatlararo hamjihatlik borasidagi
dunyoqarashini kengaytirishga yordam beradi.
To‘rtinchidan, huquqiy bilim va fuqarolik mas’uliyatini oshirish orqali talabalar turli millat
vakillarining huquqiy tengligini tushunishlari, milliy nizolar va kamsitishlarning oldini olish bo‘yicha
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
224
bilim va ko‘nikmalarni shakllantirishlari lozim. Bu esa jamiyatda ijtimoiy adolat va huquqiy
tartibning mustahkamlanishiga xizmat qiladi[6].
Yuqoridagi barcha yondashuvlar milliy totuvlik va hamjihatlikning jamiyat barqarorligi va
taraqqiyotidagi muhim o‘rni ni yana bir bor tasdiqlaydi. Talabalar orasida bu qadriyatlarni
shakllantirish va rivojlantirish uzoq muddatli istiqbolda milliy birdamlikni kuchaytiradi, turli millat
vakillari o‘rtasidagi do‘stona muhitni mustahkamlaydi va mamlakat taraqqiyotiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Shunday qilib, milliy totuvlik va hamjihatlik kompetensiyasini shakllantirish uzluksiz
jarayon bo‘lib, ta’lim, madaniyat, texnologiyalar, huquqiy ong va ijtimoiy hayotning turli jabhalarini
qamrab olishi kerak. Shu yo‘l bilan biz kelajak avlodni milliy birlik tamoyillariga sodiq, madaniy
xilma-xillikka hurmat bilan qaraydigan va ijtimoiy hamkorlikni qadrlaydigan shaxslar sifatida
tarbiyalaymiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 7-iyundagi **“Ma’naviy-ma’rifiy
ishlar tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–5117-sonli qarori.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 19-maydagi
“Xalq bilan muloqot
va inson manfaatlari yili” Davlat dasturi.
3.
Abduraxmonov Q. Millatlararo totuvlik va ijtimoiy hamjihatlik tamoyillari
.
–
Toshkent: Fan, 2019.
4.
Qosimov B. O‘zbekiston xalqining madaniy xilma-xilligi va millatlararo muloqot. –
Toshkent: Ma’naviyat, 2021.
5.
Hasanov U. Ta’lim tizimida bag‘rikenglik va milliy totuvlikni shakllantirish metodlari.
– Toshkent: Noshir, 2022.
6.
Saidov A.
Fuqarolik jamiyati va milliy birlik konsepsiyasi.
– Toshkent: Yangi asr
avlodi, 2018.
