P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
806
MODELLARI: XALQARO TAJRIBA VA MILLIY YONDASHUVLAR
Isomaddinov Usmonali Mamurjonovich
Namangan davlat texnika universiteti
Email: uisomaddinov@gmail.com
Annotatsiya:
moslashtirilgan maso
imkoniyatlari yoritila
etiladi.
intellekt, xalqa
INCLUSIVE DISTANCE EDUCATION MODELS IN THE CONTEXT OF
GLOBALIZATION: INTERNATIONAL EXPERIENCES AND NATIONAL
APPROACHES
Isomaddinov Usmonali Mamurjonovich
Namangan State Technical University
Email: uisomaddinov@gmail.com
Abstract:
This paper explores inclusive distance learning models in the context of
globalization by examining best practices from the USA, EU, and South Korea. It
highlights the integration of artificial intelligence, adaptive user interfaces, and
multimodal digi
education reforms are analyzed with evidence-based recommendations for improvement.
Keywords:
inclusive education, distance learning, digital technology, artificial
intelligence, international experience, educational reform
uisomaddinov@gmail.com
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
807
zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining keng joriy etilishi, ularning
mazmuni, metodologiyasi va tashkil etilish
-19 pandemiyasi global
sh zaruratini keltirib chiqardi.
oshirish,
Xalqaro tajriba: AQSh misolida
.
tizimi, ayniqsa yuqori texnologi
etmoqda. Jumladan, Massachusetts Institute of Technology (MIT) va Harvard
universitetlari tomonidan 2012-yilda tashkil etilgan edX platformasi bugungi kunda
Massive Open
qilmoqda.
edX
etadi. Bular qatoriga quyidagilar kiradi:
Vizual interfeyslar rang-kontrastni moslash imkoniyatiga ega, soddalashtirilgan
grafik dizayn, disleksiya uchun maxsus shriftlar;
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
808
Audio interfeyslar
-to-speech), ovozli navigatsiya
tizimlari va tinglovchilar uchun moslashtirilgan materiallar;
Avtomatik subtitrlar videodarslar real vaqt rejimida avtomatik tarzda
yengillik yaratadi;
nogironlar aravachasidan foydalanuvchi talabalar uchun
Moslashtirilgan topshiriqlar
kognitiv darajasiga qarab interaktiv testlar, vizual materiallar, ovozli topshiriqlar yoki
qisqargan variantlar taklif qilinadi.
Bundan tashqari,
talabalar faoliyatini real vaqt rejimida monitoring qilish imkonini beradi. Bu tizimlar
tirish tezligini, faol qatnashuvini, qaysi dars modullarida
yordamida avtomatik esse baholash, plagiatni aniqlash, savol-javoblar asosida bilim
kontent taqdimoti amalga oshiriladi [1. B.23; 2. B.11].
MITx va HarvardX tomonidan ishlab chiqilgan kurslarda inklyuzivlikni oshirishga
darslarni 10 dan ortiq tillarda avtomatik tarjima qilish funksiyasi,
-quvvatlovchi onlayn maslahat xizmatlari,
nogironlar uchun maxsus texnik yordam guruhlarining tashkil etilishi kiradi.
Stanford
University, University of California System, Carnegie Mellon University ham inkluziv
faoliyat yuritayotgan
Open Learning Initiative
Yevropa Ittifoqi:
. Yevropa Ittifoqi
oshirilmoqda. Xususan, Yevropa Komissiyasi tomonidan qabul qilingan
Education Action Plan 2021
Multimodal interfeyslar bu interfeyslar nafaqat vizual va matnli, balki ovozli,
higa oladi. Bu esa
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
809
AI tizimlari
ganish
Yevropa tillarining xilma-xilligi
neyrotarjimaga asoslangan avtomatik tarjima algoritmlari ishlab chiqilgan va
platformalarga integratsiyalashgan. Bu holat nafaqat chet elda tahsil olayotgan
yaratadi [3. B.36].
Evropa ittifoqi davlatl
-assistentlar muvaffaqiyatli joriy etilgan.
Janubiy Koreya:
sun
.
Janubiy Koreya ham
Ayniqsa,
Korea National Open University (KNOU) tomonidan olib borilayotgan izlanishlar va joriy
muhitini yaratishga qaratilgan.
Ushbu universitet doirasida quyidagi AI asosidagi yechimlar ishlab chiqilgan:
ovozli
interfeyslar, avtomatik transkriptorlar, yuqori kontrastli dizaynlar, vizual tavsiflar va ish
stoli uchun brauzer yordamchilari keng joriy qilingan;
Kognitiv cheklovlarga ega foydalanuvchilar uchun kontentning
B.44].
strategiyasi
-hunar
moslashtirilgan
mustahkamlanmoqda. Jumladan,
(2019) hamda BMTning
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
810
siyosati davlat siyosatining ajralmas qismiga ay
Moodle, Google
Classroom, ayrim hollarda esa Microsoft Teams tizimlaridan foydalaniladi. Biroq, bu
platformalarda imkoniyati cheklangan talabalar uchun:
audio interfeyslar (matndan ovozga TTS),
braille shrifti bilan moslik,
vizual dizaynni moslashtirish vositalari,
shaxsiylashtirilgan topshiriqlar kabi imkoniyatlar yetarlicha darajada joriy
etilmagan.
tellekt asosida baholash,
yoki ularning ehtiyojlariga mos kontentni avtomatik tanlash imkoniyatiga ega emas [5.
B.58].
Biroq, ijobiy qadamlar ham mavjud. Masalan, Namangan davlat texnika universiteti,
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti va boshqa qator OTMlarda imkoniyati
cheklangan shaxslar uchun individual yondashuvlar sinov tariqasida joriy etilmoqda.
.
Taklif va tavsiyalar
1.
baholovchi tizimlar (Bayesian Knowledge Tracing, Reinforcement Learning) orqali
2.
Moslashtirilgan interfeyslar yaratish: vizual va audio interfeyslar, subtitrlar,
-to-text, text-to-speech) joriy etilishi lozim.
3.
raqamli pedagogika, didakt
kurslar tashkil etilishi zarur.
4.
Tadqiqotlar va monitoring tizimi: mavjud masofaviy inklyuziv dasturlar
samaradorligi ilmiy asosda tahlil qilinishi lozim.
Xulosa
eng imkoniyatlar yaratish mumkin. Bu nafaqat inson
huquqlari, balki milliy intellektual salohiyatni oshirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
811
1.
Ho A.D., Chuang I., Reich J. edX and the future of online learning //
HarvardX Working Paper. 2019.
2.
Bawa P. Exploring adaptive AI models in distance learning // Journal of
Educational Technology. 2022. Vol.10(3). P.10 19.
3.
European Commission. Digital Education Action Plan 2021 2027. Brussels,
2021.
4.
Lee S., Park J. AI-Based Inclusive Learning in South Korea // Asia-Pacific
Education Review. 2023. Vol.24(1). P.43 59.
5.
Ministry of Preschool and School Education of the Republic of Uzbekistan.
Inclusive Education Policy Report. Tashkent, 2022.
6.
Pardamean B. Bayesian Models for Adaptive E-Learning Systems //
International Journal of Emerging Technologies in Learning. 2020. Vol.15(10). P.22 31.
