P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
305
PEDAGOGIKA OTM LARI BITIRUVCHILARIDA BOSHQARUVCHILIK
-MENEJMENTNING
Abdullayeva Nilufar Umarjon qizi
iteti
13.00.07-
ixtisosligi tayanch doktoranti
Annotatsiya:
boshqaruvchilik kompetensiyalarini shakllantirishda taym-menejment konsepsiyasining
ahamiyati tahlil qilinadi. Boshqaruv kompetensiyalarining tarkibiy qismlari, ularni
shakllantirish omillari hamda vaqtni boshqarish texnologiyalarining amaliy qiymati
yoritiladi.
-menejment, boshqaruv, kompetensiya, rejalashtirish, strategik fikrlash,
liderlik.
THE ROLE OF TIME MANAGEMENT IN THE FORMATION OF
MANAGEMENT COMPETENCES IN GRADUATES OF PEDAGOGICAL
HIGHER EDUCATIONAL INSTITUTIONS
Abdullayeva Nilufar Umarjon qizi
Kokand State University
13.00.07-PhD student in the specialty of
Management in Education
Abstract:
This article analyzes the importance of the concept of time management in the
formation of managerial competencies of graduates of pedagogical higher educational
institutions (HEIs). The components of managerial competencies, the factors of their
formation, and the practical value of time management technologies are highlighted.
Keywords:
Education, time management, management, competence, planning, strategic
thinking, leadership.
-
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
306
13.00.07-
-
-
-
Zamonaviy ta lim jarayonida pedagogik kadrlarning professional tayyorgarligi
nafaqat fan va metodika bo yicha bilimlarga, balki boshqaruvchilik qobiliyatlari va
samarali vaqt boshqaruviga ham tayanadi. Xususan, pedagogika OTM bitiruvchilarida
taym-
faoliyatida yuqori samaradorlik va unumdorlikka erishishlarida muhim ahamiyat kasb
etadi.
Boshqaruvchilik kompetensiyasi
bu shaxsning tashkilot yoki jamoani samarali
boshqarish qobiliyatidir.
Rejalashtirish va strategik fikrlash;
Qaror qabul qilish va muammoni hal qilish;
Jamoa bilan ishlash va liderlik;
Resurslarni boshqarish, jumladan vaqt resursini.
Boshqaruvchilik kompetensiyasi
bu rahbarlik yoki menejerlik faoliyatida
jamoani boshqarishi, qarorlar qabul qilishi va resurslardan oqilona foydalanishi uchun
Boshqaruvchilik kompetensiyasining asosiy tarkibiy qismlari:
vazifalarni rejalashtirish, delegatsiya qilish,
muvofiqlashtirish va nazorat qilish qobiliyati.
2. Strategik fikrlash uzoq muddatli maqsadlarni
aniqlash.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
307
3. Liderlik fazilatlari
ergashtira olish salohiyati.
muammolarni aniqlab, tez va samarali
yechim topish qobiliyati.
tinglash va fikr almashish mahorati.
6. Emotsional intellekt
-
tushunish va ularga moslashish qobiliyati.
7. Vaqtni boshqarish (taym-menejment) vaqtni samarali rejalashtirish va ustuvor
vazifalarni ajrata olish.
Boshqaruvchilik kompetensiyasi
di.
Taym-menejment
bu vaqt resursini samarali tashkil etish va boshqarish tizimidir.
qilish va keraksiz faoliyatlardan voz kechish imkonini beradi. Asosiy tamoyillari:
Maqsadni aniq belgilash;
Vazifalarni ustuvorlashtirish (prioritetlashtirish);
Rejalashtirish va reja asosida ish yuritish;
Ishni nazorat qilish va natijalarni tahlil qilish.
Taym-menejment
bu vaqt resursidan samarali va oqilona foydalanish orqali
shaxsiy yoki kasbiy maqsadlarga erishish tizimidir. U inson faoliyatini rejalashtirish,
Taym-menejment psixologiya, menejment, pedagogika, sotsiologiya kabi fanlar
1.Klassik boshqaruv nazariyasi (F. Teylor, A. Fayol)
samaradorlig
samarali usulini aniqlashga harakat qilgan.Vaqtni tejash, vazifalarni aniqlashtirish va
ularni optimal muddatda bajarish tamoyillarini ilgari surgan.
2. Effektivlik nazariyasi (Piter Druker)
P. Druker taym-menejmentni rahbarlik faoliyatining ajralmas qismi deb hisoblagan.
orlik).
3. Ustuvorlik nazariyasi (D. Eysenhover va S. Kovi)
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
308
vaqtni qadrlash va u
Taym-menejmentning asosiy tamoyillari:
Ustuvorlikni aniqlash Muhim va shoshilinch vazifalarni farqlash zarur.
Rejalashtirish Kunning, haftaning yoki oyni oldindan rejalashtirish.
Delegatsiya Vaqtni tejash uchun ayrim vazifalarni boshqalarga topshirish.
Nazorat va baholash Vaqt taqsimoti va bajarilgan ishlarni doimiy tahlil qilish.
Taym-menejment modellarining tahlili:
1. ALPEN metodi (Lothar Seiwert)
A Vazifalarni yozib chiqish
L Bajarish vaqtini belgilash
P Rezerv vaqt qoldirish (20 30%)
E Qaror qabul qilish (ustuvorlik)
N Natijalarni nazorat qilish
2. Pomodoro usuli (Francesco Cirillo)
1. Ish 25 daqiqalik bloklarga
2.
3. Har 4 blokdan keyin 15 30 daqiqa tanaffus
4.
Taym-
bitiruvchilari uchun muhimdir.
Kelajakdagi rahbar-pedagoglar vaqtni rejalashtirish, dars jarayonini tashkil etish,
-
kerak.
Taym-menejmentning nazariy asoslari inson faoliyatini samarali tashkil etish, vaqt
resursidan oqilona foydalanish va ustuvorliklarni aniqlashga xizmat qiladi. Bu
Taym-menejment
boshqaruv kompetensiyasining ajralmas tarkibiy qismidir.
Pedag
shakllanmas ekan, ular amaliyotda samarali boshqaruv faoliyatini amalga oshira olmaydi.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
309
holda qabul qilish
Pedagogika OTMlarida taym-
OTMlarda talabalarga taym-
metodlar samarali hisoblanadi:
Amaliy semi
Mustaqil loyiha va topshiriqlar orqali vaqtni rejalashtirish tajribasi;
Elektron kalendarlardan foydalanish madaniyatini shakllantirish;
Refleksiya va tahlil asosida samaradorlik monitoringi.
chilik faoliyatida taym-menejmentning real amaliyoti
-onalar
bilan muloqot qilish
bularning barchasi samarali rejalashtirishni talab qiladi. Shu
-menejment
kllantirish
rivojlantirishga qaratilgan muhim jarayondir.
Quyida taym-
digan asosiy
usullar, yondashuvlar va texnologiyalar keltirilgan:
-treninglar va seminarlar
nhover matritsasi, Pomodoro usuli, ALPEN texnikasi
Pedagogika, boshqaruv, psixologiya kabi fanlarga taym-
mavzular integratsiya qilinadi. Misol: "Pedagogik menejment" fanida vaqtni
3. Amaliy loyihalar va mustaqil ishlar
Talabalarga mustaqil loyiha yoki portfel topshiriqlarini vaqt ichida bajarish
4. Rejalashtirish vositalaridan foydalanish
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
310
Talabalarni kunlik rejalashtiruvchilar (planner), Google Calendar, Trello, Notion
baholash orqali vaqt samaradorligini kuzatish.
-
texnikalari
topshiriladi:
Nimalarga ortiqcha vaqt sarflandi?
6. Jamoaviy loyiha va guruhli topshiriqlar
Jamoad
7. Kasbiy amaliyot va stajirovkalar
Pedagogik amaliyot vaqtida talabalardan dars rejalari, sinf jurnallari, metodik
-
8. Motivatsion yondashuv
Tashkiliy ishlarda, tanlov va grantlarda ishtirok etish orqali talabalarni vaqtni
mukofotlash.
Bitiruvchilarning boshqaruv kompetensiyasini aniqlashda quyidagilar baholanishi
mumkin:
Strategik va taktik rejalashtirish qobiliyati;
Jamoa bilan ishlash madaniyati.
Taym-menejment nafaqat samarali ish faoliyatini tashkil etish, balki pedagogik
boshqaruvning asosiy kompetensiyalaridan biri hisoblanadi. Pedagogika OTMlari ushbu
oyon eta oladilar.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Adair, J. (2003). "Effective Time Management: How to Save Time and Spend it Wisely."
London: Pan Macmillan.
2. Covey, S. R. (2004). "The 7 Habits of Highly Effective People." New York: Free Press.
3. Robbins, S. P., & Coulter, M. (2017). "Management." Pearson Education.
4. Mintzberg, H. (2009). "Managing." San Francisco: Berrett-Koehler.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
311
5. Axmedova, N. (2020). "Pedagogik boshqaruv asoslari." Toshkent: TDPU nashriyoti.
6. Karimov, R. (2021). "Taym-menejment va uning ta'limdag
pedagogika jurnali, 2(4), 45-50.
7. Yuldasheva, M. (2022). "Zamonaviy pedagogik kompetensiyalar." Samarqand: SamDU
nashriyoti.
8. Clark, R. C., & Mayer, R. E. (2016). "E-learning and the Science of Instruction." Wiley.
9. Senjyu, T. (2018). "Leadership in Education: Time and Resource Management." Tokyo:
EDU Press.
10.
boshqarish." Pedagogik izlanishlar, 1(3), 12-19.
