P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
266
BOSHQARUV USLUBINI KORREKSIYALASH MEXANIZMLARINI
TAKOMILLASHTIRISH
Roziqova Muyassarxon Muhammad qizi,
-
doktoranti
Annotatsiya:
xodimlarining boshqaru
etuvchi omillar hamda korreksiyalash mexanizmlarining takomillashuvi ilmiy asosda
tahlil etilgan. Shuningdek, samarali boshqaruv uslubini shakllantirishda zamonaviy
yondashuvlar va innovatsion b
boshqaruv uslubi, rahbar xodim, korreksiya, pedagogik boshqaruv,
-
IMPROVEMENT OF MECHANISMS FOR CORRECTION OF
MANAGEMENT STYLES OF LEADERSHIP PERSONNEL OF GENERAL
SECONDARY EDUCATION SCHOOLS
Rozikova Muyassarkhon Muhammad kizi, Kokand State University 13.00.07-Basic
doctoral student in the specialty of Educational Management
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
267
Abstract:
This article analyzes the need to correct the management styles of senior
staff of secondary schools, the factors influencing this process, and the improvement of
correction mechanisms on a scientific basis. It also highlights the role of modern
approaches and innovative management technologies in the formation of an effective
management style.
Keywords:
management style, senior staff, correction, pedagogical management,
innovative approach, educational process.
maktablari rahbar xodimlarining boshqaruv faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi.
uning tashkilotchilik, kommunikativlik, muammolarni hal etish qobiliyatlariga bevosita
ularni korreksiyalash dolzarb masalalardan biridir.
Boshqaruv uslubi
qabul qilish, vazifalarni taqsimlash va ijroni nazorat qilish jarayonidagi individual
ijtimoiy-psixologik
klassifikatsiyalardan biri bu L.I. Umanskiy, V.A. Yakunin, M.X. Meskon va boshqa
olimlar tomonidan taklif etilgan uch asosiy boshqaruv uslubi: avtoritar, demokratik va
liberal uslublardir.
1.1. Avtoritar (buyruqboz) uslub. Bu uslubda rahbar barcha qarorlarni mustaqil qabul
qiladi, topshiriql
darajada qabul qilinadi. Bu uslub samaradorlik va intizomni oshirishi mumkin, ammo
uzoq muddatda ijodiy faollik, tashabbuskorlik va jamoaviy ruhni pasaytiradi. Afzalliklari:
intizom, tezkor qaror qabul qilish, nazoratning yuqori darajasi. Kamchiliklari: ijodiy
fikrlash va tashabbusning cheklanishi, norozilik kayfiyati.
1.2. Demokratik (hamkorlikka asoslangan) uslub. Bu uslubda rahbar va jamoa
si sifatida his qilishadi.
Afzalliklari:
ishonchli
muhit,
ijodkorlik,
tashabbusning
rivojlanishi,
motivatsiyaning yuqoriligi. Kamchiliklari: qaror qabul qilishda sekinlik, fikrlar xilma-
xilligi sababli ziddiyat ehtimoli.
1.3. Liberal (erkin) uslub. Bu uslubda rahbar nazoratni minimum darajaga tushiradi,
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
268
rorlikka olib kelishi mumkin. Afzalliklari:
v
sohasida situatsion (vaziyatga moslashuvchan) va transformatsion uslublar ahamiyat kasb
etmoqda. Situatsion uslubda rahbar har bir holatga qarab mos boshqaruv uslubini tanlaydi.
Transformatsion uslub esa ilhomlantirish, qadriyatlar asosida boshqaruv olib borish,
uslubini har doim qayta
strukturasiga, balki rahbarning shaxsiy sifatlari, qaror qabul qilish uslubi va jamoa bilan
omillarning amaliy ifodasidir. Shu bois, rahbar xodimlarning boshqaruv uslubini doimiy
takomillashtirish) dolzarb masala sifatida qaraladi.
yondashuvlarni talab qilmoqda. Har bir rahbarning bos
ehtiyojlarga mos kelmay qolishi, bu esa muhitda qarama-qarshilik, norozilik, innovatsion
boshqaruv uslubining korreksiyasi bu muammolarning oldini olish va yechimini topish
vositasidir.
buyruqboz (avtoritar) yoki aksin
inobatga olgan
erishish imkonini beradi.
etilishi
uslubini talab qiladi. Shuning uchun rahbarning avvalgi tajribaga asoslangan uslubi
zamonaviy ehtiyojlarga javob bermasligi mumkin.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
269
Bu holat boshqaruv uslubining korreksiyasini ilmiy asosda olib borishni
zamonaviy psixologik, menejment va pedagogik yondashuvlar asosida uslubni
yondashuv asosida harakat qilishi zamonaviy boshqaruvning asosi hisoblanadi. Bunda
-mulohazalarni qabul
Korreksiya bu yerda faqat tas
boshqaruv madaniyatini shakllantirish uchun ham zarurdir. Ilmiy asoslangan, vaziyatga
moslashuvchan boshqaruv madaniyati mavjud maktablarda:
-quvvatlanadi;
konfliktlar konstruktiv tarzda hal etiladi;
jamoa ishi tizimli va barqaror yuritiladi.
Shu bois, boshqaruv uslubini korreksiyalash bu pedagogik rahbarlik faoliyatining
ajralmas, davriy amalga oshiriladigan jarayonidir.
korreksiyalash bu rahbarlik faoliyatida mavjud yondashuvlarni tizimli ravishda tahlil
qilish, ularni mavjud pedagogik, psixologik va tashkiliy holatlarga moslashtirish,
-metodik
asoslangan mexanizmlar orqali amalga oshiriladi.
Mexanizm
Boshqaruv uslubini korreksiyalash mexanizmlari quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:
1. Diagnostika mavjud uslubning afzallik va kamchiliklarini aniqlash.
2. Tahlil va baholash rahbarning xatti-harakatlarini ijtimoiy-psixologik jihatdan
tahlil qilish.
3. Korreksion strategiyani ishlab chiqish
garishlar rejasini tuzish.
4. Amaliy sinov va moslashtirish
yangi yondashuvlarni amaliyotda sinash va
moslashtirish.
5. Monitoring va refleksiya
Korreksiyalash mexanizmlari zamonaviy boshqaruv, psixologiya, pedagogika,
sotsiologiya va menejment fanlariga tayangan holda quyidagi nazariy yondashuvlarga
asoslanadi:
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
270
Refleksiv yondashuv
-
Leontyev).
Situatsion boshqaruv nazariyasi
har bir holat uchun eng mos boshqaruv uslubini
tanlash zaruriyati (P. Hersey, K. Blanchard).
Transformatsion liderlik nazariyasi
n boshqaruv (J. Burns, B. Bass).
Motivatsion yondashuv
xodimlarning ehtiyoj va kutilmalariga asoslangan
boshqaruv qarorlarini shakllantirish (Maslow, Herzberg).
Boshqaruv uslubini korreksiyalash amaliy jihatdan quyidagi vositalar orqali amalga
oshiriladi:
-
-onalar fikrini
kompleks tahlil qilish;
Trening va seminarlar
liderlik, konfliktologiya, kommunikatsiya va motivatsiya
sohalarida;
Muloqot simulyatsiyalari
tahlil qilish;
Mentorlik va kouching tajribali mutaxassislar yordamida rahbarlik mahoratini oshirish.
Zamonaviy maktablarda boshqaruv usl
1. Raqamli diagnostika vositalaridan foydalanish
Onlayn test tizimlari, mobil ilovalar, analitik platformalar orqali rahbarlik xatti-
harakatlarini tahlil qilish imkoniyatlarini kengaytirish.
2. Individual rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish
shakllantirish.
3. Pedagogik menejmentga innovatsion yondashuvlarni joriy etish
Agile-menejment, fasilitatsiya, dizayn fikrlash (design thinking) kabi
4. Ilmiy tadqiqot va tajriba-
Har bir maktabda korreksiyalash mexanizmlarini doimiy tahlil qiluvchi ilmiy-
5. Ichki monitoring tizimini shakllantirish
Korreksiyalash natijalarini doimiy baholab boradigan, indikatorlar asosida
ishlovchi ichki audit tizimlarini tashkil etish.
Maktab rahbariyati uchun boshqaruv uslubini korreksiyalash bugungi kunda
ixtiyoriy tanlov emas, balki zaruratga aylangan. Yangi avlod rahbarlaridan quyidagilar
talab etiladi:
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
271
-
- xodimlar bilan empatik va ochiq muloqot
-
-
-
Shu bois boshqaruv uslubini korreksiyalash mexanizmlarining samaradorligini
maktab rahbariyatining strategik rivojlanish darajasini belgilovchi
mezonlardan biri hisoblanadi.
-madaniy muhitda
ravishda, ilmiy asoslangan, moslashuvchan va innovatsion yondashuvlar orqali amalga
oshirilishi zarur. Zamonaviy boshqaruvda bir qator nazariy yondashuvlar asosiy
metodologik poydevor sifatida qaraladi. Ularning har biri maktab rahbarining boshqaruv
uslubini korreksiyalash va takomillashtirish jarayonida muhim ahamiyat kasb etadi.
1
.
Sistemali yondashuv
Asoschilari: L. Bertalanfi, N. Wiener, I.V. Blauberg
qarorlar qabul qilayotganda bu
-onalar va tashqi
muassasalar bilan aloqadorligini tushunishi zarur. Afzalliklari:
-Kompleks yondashuvga asoslanadi;
-
rini baholashga imkon beradi;
-
2
.
Situatsion yondashuv
Asoschilari: F. Fiedler, P. Hersey, K. Blanchard
rahbar har bir vaziyatga qarab boshqaruv uslubini tanlashi lozim
demokratik yoki liberal uslubdan birini tanlash sharoit, jamoa, vazifa va vaqt omiliga
-
-Yangi tashabbuslar davrida ishtirok etuvchan (demokratik) uslub;
-Tajribali jamoa bilan ishlaganda erkin (liberal) uslub.
3
.
Transformatsion rahbarlik nazariyasi
Asoschilari: J. Burns, B. Bass
ruhiy ilhom
Transformatsion rahbar jamoaviy qadriyatlar va maqsadlar asosida ijtimoiy kapital
yaratadi.
Asosiy komponentlari:
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
272
-Ilhomlantiruvchi motivatsiya;
-Individual yondashuv;
-
-Ideal namunachilik.
4. Refleksiv yondashuv
Asoschilari: V.A. Slastenin, D.A. Leontyev, J. Dewey
Refleksiya
Ahamiyati:
-
-
-Xatolardan saboq olish va ularni tuzatish imkonini beradi;
-
5. Innovatsion yondashuv
Asoschilari: P. Drucker, C. Argyris, J. Kotter
Innovatsion yondashuv maktab rahbaridan yangiliklarga ochiqlik, eksperiment
qilishga tayyo
rahbar texnologik, tashkiliy, metodik va ijtimoiy innovatsiyalarni faol joriy etuvchi
shaxsga aylanadi.
Muhim jihatlari:
-
-Eksperimentga tayyorlik;
-
-
6. Komp t ntlikka asoslangan yondashuv
Asoschilari: R. Boyatzis, L. Spencer
di:
rahbarlik qobiliyati, kommunikatsion madaniyat, inqirozni boshqarish, qaror qabul qilish,
etika va boshqalar. Maktab rahbarining samarali boshqaruvi kompetensiyalar tizimiga
Asosiy kompetensiyalar:
-Strategik fikrlash;
-Jamoani boshqarish;
-Konfliktologiya;
-
-Etik rahbarlik.
korreksiyalash bu
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
273
omillardandir. Ushbu ko
-
olishi, yangilikka ochiqligi va jamoa bilan samarali muloqot qila olishi muhim ahamiyatga
ega. Zamonaviy texnologiyalar va ilmiy asoslangan yondashuvlar bu jarayonning
ajralmas qismiga aylanishi lozim.
1. Abduqodirov A.A. Pedagogik boshqaruv: nazariya va amaliyot.
Toshkent:
312 b.
Toshkent: Fan, 2019.
245 b.
3. Xodjayev N.X. Rahbarlik psixologiyasi. Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2021. 198
b.
mexanizmlari. // Pedagogik mahorat. 2022.
B. 45 49.
2023.
B. 30 34.
-
8. Fullan M. The New Meaning of Educational Change.
New York: Teachers
College Press, 2016. 336 p.
9. Robbins S.P., Coulter M. Management. New Jersey: Pearson Education, 2021.
752 p.
10. UNESCO. Educational leadership and management: theory, policy and practice.
Paris: UNESCO Publishing, 2020.
