535
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
TEXNOLOGIYA DARSLARI ORQALI O`QUVCHILARDA TEXNIK
FIKRLASH QOBILYATLARINI RIVOJLANTIRISH
Namangan davlat pedagogika instituti
Aniq fanlar kafedrasi katta o’qituvchisi Sh.B.Tursunova
Namangan davlat pedagogika instituti
Texnologiya ta’lim yo’nalishi 1- bosqich talabasi
Abdurazzaqova Gulnoza Komiljon qizi
Annotatsiya:
O`quvchilarni xalq xo`jaligida ishlashga tayyorlash, ularda
mehnatga muxabbat va yaratuvchilik faoliyati darajasida o`z bilim va malakalarini
ijodiy qo`llash ko`nikmalarini shakillantirish - umumta`lim maktablarining asosiy
vazifalaridan biridir. Bu fazifani hal qilishda o`quvchilarni texnik fikrlashini
rivojlantirish masalasi yoritilgan
Таянч
so’zlar:
Texnika, texnik fikrlash,Texnik ijodkorlikka, intellektual,
kreativ, ijodiy qobiliyat, texnik fikrlash, bilim ko’nikma, malaka
O`zbekiston
Respublikasining
«Ta`lim
to`g`risida»gi
Qonunida
bolalarning qobiliyati, is`tedodini rivojlantirishga, «kadrlar tayyorlash milliy
dasturi«da esa ijodiy fikrlash va atrof - muhitga ongli munosabatda bo`lishni
shakillantirishga katta e`tibor berilgan. O`qitish jarayonida, maktablardagi
to`garak mashg`ulotlarida, maktabdan tashqari muassasalarda o`quvchilar ijodiy
faoliyatini o`stirish muammosi katta ijodiy va iqtisodiy ahamiyatga ega.
Fan va texnikaning aniq turlari bo`yicha o`quvchilar ijodiy faoliyatini
aktivlashtirish - umumta`lim predmetlari, mehnat ta`lim o`qituvchilari va to`garak
rahbarlarining eng muhim vazifasidir. Chunki qiziqishlar bo`yicha amalga
oshiriladigan ana shu faoliyat mehnatning boshqa shakllari bilan uzviy bog`lik
holda shaxsni uyg`un shakllantiradi va maktabni bitiruvchilarni sanoat hamda
qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishida ongli, samarali mehnat qilishga tayyorlaydi.
O`quvchilar va texnika to`garagi rahbarlarining ilg`or tajribasini o`rganish,
umumlashtirish va tadbiq qilish doimo pedagogika fanining muhim vazifalaridan
biri bo`lgan va shunday bo`lib qoladi.
O`quvchilarni xalq xo`jaligida ishlashga tayyorlash, ularda mehnatga
muxabbat va yaratuvchilik faoliyati darajasida o`z bilim va malakalarini ijodiy
qo`llash ko`nikmalarini shakillantirish - umumta`lim maktablarining asosiy
vazivalaridan biridir. Bu fazifani hal qilishda o`quvchilarni texnik ijodkorlikka
jalb etish katta rol o`ynaydi.
Hozirgi kunda bu ayniqsa muhim ahamiyatga ega, chunki fan- texnika
taraqqiyotining hozirgi bosqichi xalq xo`jaligining barcha sohalari fan va
texnikaning ilg`or marralariga olib chiqishni talab qiladi. SHuning uchun ham
mustaqil hayotga qadam qo`yayotgan yosh ishchi, texnik muxandis eng
zamonaviy ma`lumotga, yuksak intellektual va jismoniy barkamollikka ega
bo`lishi, ishlab chiqarishning ilmiy - texnik va iqtisodiy asoslarini chuqur bilishi,
mehnatga ongli, ijodiy munosabatda bo`lishi zarur.
536
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Psixologlarning fikricha, ijodkorlik odamning yoshiga qaramay,
faoliyatining barcha soxalarida namoyon bo`lishini, xech qanday mustasnosiz
barcha kishilar, garchi turli darajada bo`lsa-da, ijtimoiy imkoniyatga ega ekanini,
ijodiy qobiliyatini o`stirish mumkinligini ta`kidlanadi. SHuni aytish kerakki, bu
soxada ham ko`chirish mexanizmini mavjud buladi, ya`ni bir material bilan
soxadagi ijodkorlik mashqlari boshqa soxalardagi faoliyatga katta ta`sir kursatadi.
Biroq bunday ko`chirish ijodiy qobiliyatlarni o`stirish tarbiyaning aloxida ishi va
vazifasiga aylansagina amalga oshirish mumkin. Bu fikrlar barcha
o`quvchilarning ijodkorlik faoliyatiga barvaqt jalb qilish zarur deyishga asos
bo`ladi.
Pedagogik tadqiqotlarda ijodiy faoliyatiga o`rganish ancha kichik yoshdan
boshlanmasa, bolaga keyingi yillar mobaynida o`rnini to`ldirish qiyin bo`lgan
zarar etkazilishini, shuning uchun ijod qilishga juda kichik yoshdan o`rganish
kerakligi va bunga o`rgatish mumkinligi isbotlangan hisoblanadi.
Bolalarning ijodiy qobiliyatlarini o`stirish yo`llari xam belgilab berilgan.
Ilmiy tadqiqotlarning natijalari hozirgi maktab o`quvchilarining faoliyati ijodiy
izlanish tavsifida bo`lishi kerak, buning uchun esa o`quvchilarni ob`ektiv
borliqdagi hodisalarni mustaqil holda aniqlash, tekshirish va tushuntirishga
o`rgatuvchi uslublarini qo`llash zarurligini tasdiqlash imkonini beradi. Tayyor
holda o`quvchilarga beriladigan bilimlar va ularning ijodiy qobiliyatlarini
susaytiradi.
Shuningdek, fan asoslari, mehnat ta`limi va ishlab chiqarish mehnati
mashgulotlarida ilmiy, umummehnat, umumtexnik va maxsus bilimlar xamda
ko`nikmalarni o`zlashtirish o`quvchilarni ta`lim va mehnat jarayonining dastlabki
bosqichlaridayoq, ilmiy faoliyatga jalb qilish bilan birgalikda bo`lishi kerakligi
ham aniqlandi. Shu taqdirdagina bilim va ko`nikmalarning shakillanishi va
mustahkamlanishi samaraliroq bo`ladi, chunki o`quvchilar bularni egallash
zarurligini tushunadilar.
Olib borilgan tadqiqotlar va barcha yoshdagi o`quvchilarni texnik
ijodkorlikka jalb etishdagi ilg`or tajriba shuni ko`rsatadiki, ijodiy faoliyatning
samaradorligiga qator asosiy pedagogik talablarni bajarishga, birinchi navbatda
o`quvchilarga tavsiya qilinadigan ijodiy vazifa va topshiriqlarni ular bajara
olishga, ularning ijodiy faoliyati natijali bo`lishiga va ijodiy jarayonning
uzluksizligiga bogliqdir.
Natijalilik talaba ayniqsa muhimdir, chunki erishilgan natija ijobiy
emotsional kayfiyatni vujudga keltirib, o`quvchilarni ijodiy aktivlikka
rag`batlantiradi. Ijodiy faoliyat natijasini faqat olingan mahsulotga qarab emas,
balki ijodiy topshiriqni har bir bosqichiga qarab baholash kerak.
Bolalarning texnik ijodkorligida vazifani bajarish to`rtta asosiy
bosqichga ajraladi;
-G`oyani idrok etish va asoslash:
-Topshiriqni texnik jixatdan ishlab chiqish:
-Topshiriq (ob`ekt) ustida amaliy ishlash ob`ektni sinab ko`rish^
-Ijodiy echim natijasini baholash.
537
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Har bir bosqich aniq natijaga ega bo`lishi kerak: bu natija
·
birinchi bosqichda idrok etilgan va qabul qilingan g`oya,
·
ikkinchi bosqichda g`oya konstruktorlik - texnologik jixatdan ishlab
chikish, amalga oshirish imkoniyatiga etkazish:
·
uchunchi bosqichda qarorni amalga oshirish,
·
to`rtinchi bosqichda analiz, ishni tugatish va echimni baholash
hisoblanadi.
Ijodiy topshiriqni bajarishdagi har bir bosqichning natijaliligiga
o`quvchilarda texnik fikrlash, mehnat ko`nikma va malakalarini rivojlanishi bilan
uzviy bog’liqdir.
O`quvchilarda texnik fikrlashni rivojlantirish vositasi mehnat faoliyati
jarayonida beriladigan ijodiy topshiriq sistemasi bo`lib, ular ma`lum izchillikda
soddaroq texnik vazifalardan asta - sekin murakkabroq masalalarga o`tish
tartibida beriladi
FOYDANILGAN ADABIYOTLAR
1.N.A.Muslimov. SH.S.SHaripov. O.A.Qo’ysinov. Mehnat ta’limi o’qitish
metodikasi kasb yo’llash. O’.F.M.J.nashriyoti Toshkent – 2004 yil
2.
Абдуллаев
С
.
Х
.,
Турсунова
Ш
.
Б
.
Технологик
таълим
сифатини
оширишда
бўлажак
ўқитувчи
касбий
компетенциясининг
ўрни
//
Ижодкор
ўқитувчи
.
Тошкент
. – 2021. –
С
. 347-355.
3.
Турсунова
,
Ш
.
Б
.
БЎЛАЖАК
ТЕХНОЛОГИЯ
ФАНИ
ЎҚИТУВЧИЛАРИНИ
ПЕДАГОГИК
ФАОЛИЯТГА
ТАЙЁРЛАШДА
ЗАМОНАВИЙ
ТАЪЛИМ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШ
.
MATERIALLARI TO ‘PLAMI
, 109.
4.Tursunova SH.B. “Bo’lajak texnologik ta’limi o’qituvchilarini pedagogik
faoliyatga tayyorlash yo’nalishlari”// Mug’allim ham uzluksiz bilimlendirio’
№
5/2- 2022 yil ISSN 2181-7138.85-89 betlar
5.
Казакбаева
,
С
.
И
.,
Турсунова
,
Ш
.
Б
., &
Курбонов
,
А
.
А
. (2018).
K
ОМПЕТЕНЦИЯ
УЧИТЕЛЯ
ПРИ
ПОВЫШЕНИИ
РЕЗУЛЬТАТОВ
ОБРАЗОВАНИЯ
И
ВОСПИТАНИЯ
.
ББК
1 E91
, 215.
6.
Турсунова
,
Ш
.
Б
. (2021).
ОЛИЙ
ТАЪЛИМ
МУАССАСАЛАРИДА
БЎЛАЖАК
ТЕХНОЛОГИК
ТАЪЛИМИ
ЎҚИТУВЧИЛАРИНИНГ
КАСБИЙ
КОМПЕТЕНТЛИГИНИ
ШАКЛЛАНТИРИШ
.
Academic
research
in
educational sciences
,
2
(6), 824-830.
7.
Турсунова
,
Ш
., &
Сотиволдиева
,
Г
. (2022).
ТЕХНОЛОГИК
ТАЪЛИМИ
ЎҚИТУВЧИНИНГ
ТАЪЛИМ
ТАРБИЯ
СИФАТИНИ
ОШИРИШДАГИ
КОМПЕТЕНЦИЯСИ
.
Journal
of
new
century
innovations
,
4
(1), 452-455.
8.
Турсунова
Ш
.
Б
.
Педагогик
компетентлик
ва
уни
самарали
ривожлантириш
//Science and Education. – 2021. –
Т
. 2. –
№
. 3. –
С
. 377-381.
