Universal International Scientific Journal
51
Universaljurnal.uz
Yuldasheva Yulduz Muhammedovnа
Qo’qon universiteti
Ta’lim muassasalarining
boshqaruvi yo’nalishi magistranti
Uzbekistan
TA’LIM JARAYONINI BOSHQARISH VA UNING SIFATINI OSHIRISHDA
INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ta’lim jarayonini boshqarish va uning sifatini oshirishda innovatsion
texnologiyalarni qo‘llash keng yoritib berilgan.
Kalit so’zlar:
innovatsion, innovatsion texnologiya, interfaol metodlar, ta’lim jarayonini boshqarish va uning
sifatini oshirishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash.
Abstract:
In this article, the use of innovative technologies in managing the educational process and improving
its quality is widely covered.
Key words:
innovative, innovative technology, interactive methods, use of innovative technologies in managing
the educational process and improving its quality.
Аннотация:
В данной статье широко освещено использование инновационных технологий в управлении
образовательным процессом и повышении его качества.
Ключевые слова:
инновации, инновационные технологии, интерактивные методы, использование
инновационных технологий в управлении образовательным процессом и повышении его качества.
Language:
Uzbek
Citation:
Yuldasheva , Y. (2024). USE OF INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN MANAGING THE
EDUCATIONAL PROCESS AND IMPROVING ITS QUALITY. Universal International Scientific Journal, 1(5),
51–55. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1090
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.13733795
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 5
International indexes
Universal International Scientific Journal
52
Universaljurnal.uz
O‘zbekiston Respublikasida oliy ta’limni
tizimli isloh qilishning ustuvor yo‘nalishlarini
belgilash,
zamonaviy
bilim
va
yuksak
ma’naviy-axloqiy fazilatlarga ega, mustaqil
fikrlaydigan yuqori malakali kadrlar tayyorlash
jarayonini sifat jihatidan yangi bosqichga
ko‘tarish, oliy ta’limni modernizasiya qilish,
ilg‘or ta’lim texnologiyalariga asoslangan holda
ijtimoiy soha va iqtisodiyot tarmoqlarini
rivojlantirish va Oliy ta’lim muassasalarida
ilmiy-tadqiqot ishlari natijadorligini oshirish,
yoshlarni ilmiy faoliyatga keng jalb etish,
ilm-fanning innovatsion infratuzilmasini
shakllantirish O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi oliy
ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risi”dagi
08.10.2019
yil
PF-5847-sonli
farmonida
keltirilib o‘tilgan[1].
Ta’lim jarayonini boshqarish va uning
sifatini oshirishda innovatsion texnologiyalarni
qo‘llash juda muhum hisoblanadi. Innovatsion
texnologiyalar ta’lim jarayonda o‘qituvchi va
talaba faoliyatiga yangilik, o‘zgartirishlar
kiritish bo‘lib, uni amalga oshirishda interfaol
metodlardan foydalanishni taqozo etadi.
So‘ngi yillarda yurtimizning ijtimoiy-
iqtisodiy,
siyosiy,
madaniy
sohalardagi
o‘zgarishlar ta’lim tizimini ham isloh qilishni
taqozo etmoqda. Ta’limdagi innovatsion
texnologiyalar o‘rganishni tartibga solish va uni
to‘g‘ri yo‘nalishga yo‘naltirish imkonini beradi.
Maqolada oliy ta’limda innovatsion talim
texnologiyalaridan ya’ni interfaol metodlaridan
foydalanish keng yoritib o‘tilgan. Interfaol
metodlar
o‘quvchitalablarning
bilimlarini
yanada
mustahkam
egallanishiga,
nutq
madaniyatini oshishiga, savollarni to‘g‘ri
tuzishiga, o‘z fikrini bayon etishga o‘rgatishi
yoritib berilgan.
Innovatsion
texnologiya
–
ta’lim
samaradorligini
oshiruvchi
omillardan
foydalanish,
turli
pedagogik
jarayonlarni
loyihalash va amalda qo‘llash orqali bilim
egallashni takomillashtirish usullari. Uning
asosiy maqsadi ta’lim jarayonida o‘qituvchi va
bilim
oluvchi
faoliyatiga
yangilik,
o‘zgartirishlar
kiritish
bo‘lib,
interfaol
metodlardan foydalanishni taqozo etadi[2].
Innovatsion
texnologiya
–ta’lim
samaradorligini
oshiruvchi
omillardan
foydalanish,
turli
pedagogik
jarayonlarni
loyihalash va amalda qo‘llash orqali bilim
egallashni takomillashtirish usullari.
Uning asosiy maqsadi ta’lim jarayonida
o‘qituvchi va bilim oluvchi faoliyatiga
yangilik, o‘zgartirishlar kiritish bo‘lib,
interfaol metodlardan foydalanishni taqozo
etadi. Interfaol usullar ta’lim jarayonida
qatnashayotgan har bir bilim oluvchining
faolligiga, erkin va mustaqil fikr yuritishga
asoslanadi.
“Menejment” bo‘yicha qator darsliklar
mualliflari
hisoblangan
M.SHarifxo‘jaev,
YO.Abdullaev [3] larning fikricha boshqaruv –
bu o‘zigahos yuksak san’at va mahoratni talab
qiluvchi tanlov, shu tanlov asosida qaror qabul
qilish va uni bajarilishini nazorat qilishdir.
Boshqaruv deganda ko‘rinib turibdiki, eng
avvalo oqilona qaror qabul qilish to‘g‘risida
fikr bildirilmoqda.
Menejment deganda ko‘z oldimizda korxona
yoki tashkilot ichidagi xodimlarning ishini
to‘g‘ri tashkil qilish va ularni boshqarish bilan
bog‘liq jarayonlar gavdalanadi.
Ta'lim
jarayonini
boshqarishni
takomillashtirish mexanizmlari juda muhim
mavzudir. Ta'lim jarayonini takomillashtirish
uchun qo‘shimcha imkoniyatlar va
texnologiyalar, ta'lim tizimlarini mustaqil
Universal International Scientific Journal
53
Universaljurnal.uz
o‘zgartirish, o‘quvchilarga ma'naviy, ma'naviy
va jismoniy rivojlanishlarini ta'minlash kerak.
Ta'lim jarayonini boshqarishning eng oddiy
va samarali usullaridan biri ta'lim boshqaruv
tizimlarining (LMS) qo‘llanilishi. Bu tizimlar
o‘qituvchilar
va
o‘quvchilar
o‘rtasidagi
aloqalarni boshqarish, elektron darsliklar va
vazifalarni taqdim etish, sinovlar va
baholashlar o‘tkazish, ma'lumotlar bazasini
saqlash va boshqa funktsiyalarni bajarish
imkoniyatini beradi.
Texnologiyalar
(masalan,
elektron
darsliklar, interaktiv multimedia vositalari,
veb-saytlar, ilovalar) yordamida ma'ruza-
harakat dasturlarini ta'minlash. Bu
texnologiyalar o‘quvchilarga ma'lumotlarni
oson tushunarli vaqtincha saqlash, ta'limning
murakkab konseptlarini vizual ravishda
tushunarli qilish, savollar va masalalar
orqali o‘quvchilarning tushunishini baholash va
ko‘nikmalarini oshirish imkoniyatini beradi.
O‘qituvchilar o‘quvchilarning o‘zaro
farqliliklarini, ma'lumotlarni oson o‘rganish va
tushunish darajasini uzaytirish uchun o‘zaro
farqliliklariga ega bo‘lishi mumkin. Bu esa,
o‘quv jarayonini har bir o‘quvchiga
moslashtirish va ularga mutaxassislar
hisoblanib,
ularning
o‘zlashtirilganta'lim
yo‘nalishlarida rivojlanishini ta'minlaydi.
O‘qituvchilar
o‘quvchilarning
yangi
bilimlarini va ko‘nikmalarini oshirish uchun
real vaqtli ta'limni samarali shakllanishi
kerak. Bu esa, o‘quvchilarning ma'lumotlarni
amaliyotga qo‘lda qilishlari va ularni
o‘rganishda qiziqishlarini oshirishga yordam
beradi.
O‘quv natijalarini baho qilish,
o‘quvchilarni o‘rganish darajasini baholash va
o‘quv jarayonini doimiy ravishda monitoring
qilish juda muhimdir. Bu esa, ta'limni sifatini
nazorat
qilish,
muammolar
va
muhim
nuqsonlarni aniqlash va ularni bartaraf etishga
yordam beradi.
O‘quvchilar o‘zlarining o‘zlashtirilgan
ta'lim yo‘nalishlarida muvaffaqiyatga
erishishlari uchun ko‘mak ko‘rsatish
kerak. Bu esa, tashqi o‘quv markazlaridan
(masalan, o‘quv markazlari, mentorlar yoki
konferensiyalar) yoki texnologik ko‘mak
vositalaridan (masalan, ilovalar, veb-saytlar)
foydalanish orqali.
Ta’lim sohasidagi innovatsion texnologiyalar
doimiy ravishda rivojlanib, ularning turlari
kengayib bormoqda. Innovatsion faoliyat
sohasiga,
ta’lim
berishda
axborot
texnologiyalariga
aloqador
dolzarb
muammolarning yechimini izlashga o‘z vaqtida
F.I.Peregudov munosib hissa qo‘shdi[4].
Bugungi kunda pedagogika sohasida yangi
ilmiy yo‘nalish - pedagogik innovasiya va
ta’lim jarayonini yangilash g‘oyalarining paydo
bo‘lishi natijasida o‘qituvchining pedagogik
faoliyatida
ham
yangi
yo‘nalish
«O‘qituvchining
innovatsion
faoliyati»
tushunchasi
paydo bo‘ldi. «Innovatsion
faoliyat» tushunchasini tahlil qilar ekanmiz:
G.A.Mkritichyanning bu haqdagi fikri diqqatga
sazovar:
-
«Pedagogik
tajriba
sinov
faoliyatining 3 ta asosiy shaklini ajratish
mumkin: xususiy tajriba, tajribasinov ishi,
o‘qituvchining innovatsion faoliyati. Pedagogik
faoliyatda innovasiyalar qancha ko‘p bo‘lsa,
o‘qituvchi xususiy eksperimentni shuncha
yaxshi tushunadi»[5].
Ta’lim tizimi sifatini oshirishda innovatsion
faoliyat hozirgi holati va rivojlanishini nazariy
asoslari yoritilgan bo‘lib, unda ta’lim tizimi
sifatini oshirishning mohiyati, innovatsion
faoliyatni tashkil etishning nazariy asoslari
hamda
axborot
va
kommunikasiya
Universal International Scientific Journal
54
Universaljurnal.uz
texnologiyalari
sohasida
axborot-
kommunikasiya texnologiya imkoniyatlaridan
ta’lim jarayonida samarali foydalanish hozirgi
holati va rivojlanishi bayon etilgan. Yuqorida
keltirilgan
fikrlardan
xulosa
shuki,
natijalarining yo‘nalganligi bo‘yicha ta’lim
tizimi sifatini oshirish ilmiy instrumentariy
sifatidagi innovasiyalarga, innovatsion faoliyat
va ta’lim tizimiga bo‘linadi. Ta’lim sifatini
oshirishda
innovasiyalar
to‘plamining
muhimligi darajasiga baho berish maqsadida
shu tartibda ajratiladi.
Ta’lim jarayonini boshqarish va uning
sifatini oshirishda innovatsion texnologiyalarni
qo‘llash zamonaviy ta’lim tizimlarining asosiy
yo‘nalishlaridan biridir. Bu texnologiyalar
ta'lim
jarayonlarini
avtomatlashtirish,
o‘quvchilar
va
o‘qituvchilar
o‘rtasidagi
muloqotni
kuchaytirish,
ta'lim
sifatini
yaxshilash
va
pedagogik
samaradorlikni
oshirishga yordam beradi.
1. Learning Management Systems (LMS):
- Misol: Moodle, Blackboard, Google
Classroom.
- LMS tizimlari ta'lim jarayonini
boshqarishda muhim ahamiyatga ega. Bu
platformalar
orqali
o‘qituvchilar
o‘quv
materiallarini
joylashtirishi,
topshiriqlarni
tekshirishi
va
baholash
tizimini
avtomatlashtirishi
mumkin.
Shuningdek,
o‘quvchilar kurslarni onlayn o‘tish va o‘z
faoliyatini kuzatish imkoniga ega bo‘ladi.
2. E-Learning va O‘z-o‘zini o‘qitish
Platformalari:
- Misol: Coursera, edX, Khan Academy.
-
Elektron
o‘qitish
platformalari
o‘quvchilarni masofadan turib o‘qitish, ularga
individual o‘qish rejimida bilim berish
imkoniyatini yaratadi. Bu texnologiyalar ta'lim
jarayonini shaxsga moslashtirish va ta'lim
sifatini oshirishga xizmat qiladi.
3. Sun'iy Intellekt (AI) va Mashinani
O‘rganish (Machine Learning):
- Misol: IBM Watson Education, Knewton.
- Sun'iy intellekt texnologiyalari ta'lim
jarayonini
individualizatsiya
qilishda
va
o‘quvchilar
uchun
maxsus
dasturlarni
yaratishda
qo‘llaniladi.
AI
yordamida
o‘quvchilarning bilim darajasi aniqlanib,
ularning
ehtiyojlariga
mos
o‘qitish
strategiyalari ishlab chiqiladi.
4. Ta’limda Virtual va Augmented Reality
(VR/AR):
- Misol: Google Expeditions, Oculus
Education.
- VR va AR texnologiyalari o‘quvchilarni
virtual muhitga olib kirish orqali o‘quv
jarayonini yanada qiziqarli va samarali qilishga
yordam beradi. Bu texnologiyalar fanlar
bo‘yicha
laboratoriya
mashg‘ulotlarini
o‘tkazish,
sayohatlar
tashkil
etish
va
ko‘rgazmali darslarni amalga oshirishda
qo‘llaniladi.
5. Gamifikatsiya (Gamification):
- Misol: Kahoot!, Duolingo.
-Ta'lim jarayoniga o‘yin elementlarini
kiritish orqali o‘quvchilar motivatsiyasini
oshirish,
ularda
musobaqalashish
ruhini
shakllantirish mumkin. Bu texnologiya ta'lim
jarayonini interaktiv va qiziqarli qilishga
yordam beradi.
6. Big Data va Data Analytics:
- Katta hajmdagi ta'lim ma'lumotlarini
tahlil qilish ta'lim jarayonida individual
yondashuvni takomillashtirish imkonini beradi.
O‘quvchilar faoliyatini kuzatib borish va tahlil
qilish orqali ta'lim jarayonining samaradorligini
oshirishga
qaratilgan
strategiyalar
ishlab
chiqiladi.
Universal International Scientific Journal
55
Universaljurnal.uz
7.
Bulutli
Texnologiyalar
(Cloud
Computing):
-
Misol:
Drive,
Microsoft
OneDrive.
-
Bulutli
texnologiyalar
o‘quv
materiallarini saqlash va ulardan masofadan
turib foydalanish imkonini beradi. Bu esa ta'lim
jarayonini qulay va moslashuvchan qiladi.
Innovatsion
Texnologiyalarning
Afzalliklari:
- Shaxsiylashtirilgan O‘qitish: Har bir
o‘quvchiga mos ta'lim dasturini tuzish va
ularning ehtiyojlariga moslashish imkoniyatini
yaratadi.
-
Samaradorlikni
Oshirish:
Ta'lim
jarayonidagi rutinali ishlardan xalos qilib,
o‘qituvchilar va o‘quvchilarga diqqatni asosiy
vazifalarga qaratish imkonini beradi.
- Keng Muloqot Imkoniyatlari: Masofaviy
ta'limda o‘qituvchilar va o‘quvchilar o‘rtasida
doimiy aloqani ta'minlaydi.
- Ta'lim Sifatini Oshirish: Innovatsion
yondashuvlar
ta'lim
jarayonini
yanada
interaktiv va samarali qiladi, bu esa ta'lim
sifatini oshirishga olib keladi.
Xulosa qilib aytish mumkinki, innovatsion
texnologiyalarni ta'lim jarayoniga integratsiya
qilish uning boshqaruvini osonlashtiradi va
ta'lim sifatini sezilarli darajada oshirishga
yordam
beradi.
Bunday
texnologiyalar
yordamida
ta'limning
shaxsiylashtirilishi,
samaradorlikning ortishi va kengroq ta'lim
imkoniyatlari yaratiladi, bu esa o‘quvchilarning
bilim olish jarayonini yanada qiziqarli va
interaktiv qiladi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Mirziyoev SH.M. “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartibintizom va shaxsiy javobgarlik-har bir rahbar faoliyatining
kundalik qoidasi bo‘lishi kerak” T.: “O‘zbekiston”-2017. 20-bet
2.
https://arxiv.uz/ru/documents/referatlar/pedagogik-psixologiya/ta-lim-jarayonini-boshqarish
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030
yilgacha rivojlantirish kontseptsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori, 2019., 13 may, PQ 4312 son. "Экономика и
социум" No9(88) 2021 www.iupr.ru 949
4.
Перегудов Л.В., Саидов М.Х. Олий таълим менежменти ва иқтисодиёти: Ўқув қўлланма. - Т.: Молия,
2002. - 184 б.
5.
F.U.Tursunov, SH.R.Baxriddinov “Oliy ta’lim muassasasida innovatsion jarayonlarni boshqarishda
muammolar”. Eurasian Journal Of Academic Research elektron jurnal. 2022 14- aprel. www.in-academy.uz
