3
"UZ-DONGJU PAINT COMPANY" QK MISOLIDA
KOMPANIYALARNING AYLANMA MABLAGʻLARINI
MOLIYALASHTIRISH
Bekzod Abdugapparov
O'zbekiston Respublikasi Bank Moliya Akademiyasi, Biznesni boshqarish moliya va
moliya texnologiyalari yo’nalishi magistranti
Maqola haqida ma’lumot
Qabul qilingan: 03.05.2024
Qayta qabul : 06.05.2024
Saytda mavjud : 6.05.2024
Muallif (lar)
B.Abdugapparov
Muallif bilan aloqa
https://orcid.org/0009-0000-6651-2429
© Muallif. B.Abdugapparov
UNIVERSAL xalqaro ilmiy jurnal
Ochiq ma’lumotlar:
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal
Maxfiylik bayonoti
Materialni istalgan vosita yoki formatda nusxalash va
qayta tarqatish hamda maqoladan toʻgʻri iqtibos keltirish
va litsenziyasini koʻrsatish sharti bilan istalgan maqsadda
foydalanish mumkin.
ANNOTATSIYA.
Ushbu
maqolada
korxonaning
asosiy iqtisodiy toifalaridan biri –
aylanma mablagʻlar tushunchasi va
mohiyati ochib berish maqsad qilib
olingan. Aylanma mablagʻlarga berilgan
turli tariflar tahlilllar ilmiy maqolalardan
foydalanildi. Maqolada asosan Soliyev
Dilmurod
Jamolovichning
maqolasi
asosida
tahlil
qilindi.
Aylanma
mablagʻlarni boshqarishning maqsad va
vazifalari aniqlanadi.
KEY WORDS:
aylanma mablagʻlar, joriy aktivlar,
aktivlarni
boshqarish,
korxonaning
moliyaviy
holati,
samaradorlik,
rentabellik.
Universal International Scientific Journal
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
4
UNIVERSAL international scientific journal
Abstract:
This article aims to reveal
the concept and essence of one of the main
economic categories of the enterprise -
working capital. Scientific articles were used
to analyze various rates of working capital.
The article mainly analyzed based on the
article of Dilmurod Jamolovich Soliyev. The
goals and objectives of working capital
management are defined.
Key words:
working capital, current
assets, asset management, financial condition
of the enterprise, efficiency, profitability.
Аннотация:
Целью данной статьи
является раскрытие понятия и сущности
одной
из
основных
экономических
категорий предприятия - оборотного
капитала.
В
научных
статьях
анализировались
различные
нормы
оборотного капитала. Статья в основном
проанализирована
на
основе
статьи
Дилмурода
Джамоловича
Солиева.
Определены цели и задачи управления
оборотным капиталом.
Ключевые
слова:
оборотный
капитал, оборотные средства, управление
активами,
финансовое
состояние
предприятия,
эффективность,
рентабельность.
KIRISH (INTRODUCTION
)
Doimiy oʻzgaruvchan muhit va oʻsib
borayotgan raqobat tufayli kompaniyalar
tobora
koʻproq
jarayonlarni
optimallashtirishga, samaradorlikni oshirishga
hamda resurslarni tejash yoʻllarini izlashga
majbur boʻlmoqdalar. Biznesni boshqarish
sohasiga borgan sari yuqori talablar va
vazifalar qoʻyilmoqda. Agar kompaniya
raqobatbardosh boʻlishni va oʻzgaruvchan
biznes muhitiga moslashishni istasa, u
eng yaxshi natijalarga erishishi kerak.
METODLAR (METHODS)
Bugungi kundagi kompaniyalari
doimiy ravishda oʻz pozitsiyalarini
baholashga va kelajakdagi voqealarni
bashorat qilishga majbur boʻlmoqdalar,
buning uchun ular yuqori maqsadlarga
erishish uchun strategik rejalarni ishlab
chiqishlari va ushbu reja asosida oʻz
faoliyatlarini tashkillashtirishlari talab
etiladi bu oʻz navbatda strategik
maqsadlar olib boradi. Maqsadlarga
erishish muvaffaqiyati (strategik, taktik
va operatsion) nazorat asosidagi faoliyati
bilan qoʻllab-quvvatlanishi mumkin.
Rejalashtirish va qaror qabul qilish uchun
toʻgʻri va dolzarb maʼlumotlarga ega
boʻlish muhimdir, ammo ular hozirda
korxona uchun mavjud boʻlmasligi
mumkin. Notoʻgʻri yoki yetishmayotgan
maʼlumotlar
kompaniyaning
maqsadlarini samarali boshqarish va
ularga erishishni qiyinlashtiradi.
NATIJALAR (RESULTS)
Koʻp hollarda yuqori sifatli, oʻz vaqtida
va
ishonchli
maʼlumotlarni
olish
muammoli hamda koʻpincha qimmatga
tushadi.
Ushbu
maʼlumotni
olish
xarajatlari
undan
kelib
chiqadigan
oqibatlardan
oshmasligi
kerak.
Respublikamizda qabul qilingan 2022-
2026-yillarga
moʻljallangan
Yangi
Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi
ham yuqoridagi keltirilgan mulohazalarga
misol boʻla oladi, yana shunisi eʼtiborliki
Universal International Scientific Journal
5
UNIVERSAL international scientific journal
strategiyaning
uchinchi
yoʻnalishida
iqtisodiyotni
jadal
rivojlantirish
va
barqarorligini taʼminlash ustuvor vazifalar etib
belgilanganligidir.
Bu
oʻz
navbatida
mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan hamda
yangi tashkil etilayotgan sanoat korxonalariga
chet el sarmoyalarini keng koʻlamda jalb
etishni
taqozo
etadi.
Buning
uchun
mamlakatda hisob tizimini shaffoflashtirish,
korxonalar joriy aktivlari hisobini tashkil etish,
ularni moliyaviy hisobotlarda aks ettirishni
ilgʻor jahon tajribasi hamda moliyaviy
hisobotning xalqaro standartlari talablari
asosida tashkil bugungi kunni dolzarb
masalalaridan hisoblanadi.
MUXOKAMA (DISCUSSIONS)
Mazkur yoʻnalishlarida hukumatimiz
tomonidan bir qator qonun hujjatlari va
meʼyoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi.
Bularga,
Oʻzbekiston
Respublikasi
Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi PQ-
4611-sonli “Moliyaviy hisobotning xalqaro
standartlariga oʻtish boʻyicha qoʻshimcha
chora-tadbirlar toʻgʻrisida” qarori, 2022-yil 6-
iyundagi PQ-271-sonli “Hududlarda maxsus
iqtisodiy va kichik sanoat zonalarini tashkil
qilish va ularni muhandislikkommunikatsiya
infratuzilmasi
bilan
taʼminlash
chora-
tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, 2022-yil 19-
apreldagi
PQ-212-sonli
“Hududlarda
tadbirkorlik
loyihalarini
moliyalashtirish
mexanizmlarini yanada kengaytirish chora-
tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, va boshqa
qonun hujjatlarini misol qilib keltirish
mumkin.
Demak
har
bir
kompaniya
aylanma
mablagʻlarning maqbul miqdoriga ega boʻlishi
eng optimal yechim sifatida qaralishi lozim.
Aylanma mablagʻlarning yuqori miqdori
bilan eng samarali foydalanish mumkin
boʻlgan va katta miqdordagi foyda
keltirishi
kerak
boʻlgan
aktivlar
tushunilishi kerak. Shu bilan birgalikda
ortiqcha aylanma kapital qoʻshimcha
xarajatlarni keltirib chiqarishini yaxshi
anglashimiz kerak boʻladi. Yana shuni
unutmaslik kerakki aktivlarning aks
taʼsirga egaligini yaʼni, ularning past
darajasida
operatsion
faoliyatning
uzluksiz faoliyati xavf ostida qoldirishi
mumkin.
Uning optimal hajmini aniqlash uchun
nazorat faoliyatidan foydalanish va
zaxiralar, debitorlik va qisqa muddatli
moliyaviy aktivlarni samarali boshqarish
zarur. Aylanma
mablagʻlarni faol
boshqarish
kompaniyaning
balans
qiymatini oshirishning samarali usuli
hisoblanadi.
Mablagʻlarning
tez
chiqarilishi, doimiy ravishda past va
barqaror zaxiralar va kapital xarajatlar
aylanma mablagʻlarni yaxshi boshqarish
natijasidir. Korxonaning ravnaqi hamda
yuksalishi va yaxshi koʻrsatkichlariga
erishish aylanma mablagʻlarni samarali
boshqarish bilan bogʻliqdir. Ushbu sohani
koʻpincha
kompaniya
rahbariyati
eʼtiborsiz qoldiradi, garchi u odatda
investitsiya qilingan kapitalning umumiy
qiymatining muhim qismini tashkil etsa
ham,
bu
tanlangan
mavzuning
dolzarbligini belgilaydi.
XULOSALAR (CONCLUSION)
Yuqorida aytilganlarga asoslanib,
kompaniyaning aylanma mablagʻlarini
boshqarishning samarali mexanizmini
Universal International Scientific Journal
6
UNIVERSAL international scientific journal
yaratish
uchun
ulardan
foydalanish
samaradorligini oshirish boʻyicha chora-
tadbirlar dasturini ishlab chiqish kerak degan
xulosaga kelishimiz mumkin: moliyaviy
‐
iqtisodiy faoliyatni moddiy resurslar bilan
ritmik va uzluksiz taʼminlash uchun
moddiytexnik taʼminot tizimini tashkil etish
darajasini
oshirish;
ishlab
chiqarishni
jadallashtirish
orqali
operatsion
sikl
davomiyligini
qisqartirish,
innovatsion
texnologiyalardan foydalanish, moliyaviy
‐
iqtisodiy
faoliyat
jarayonlarini
mexanizatsiyalash
va
avtomatlashtirishni
amalga
oshirish
kerak;
mehnat
unumdorligi
darajasini
oshirish,
korxonaning
ishlab
chiqarish
quvvatlaridan,
mehnat,
moddiy
resurslardan va boshqalardan toʻliq
foydalanish.; debitorlik qarzlarini qayta
moliyalashtirishning
istiqbolli
shakllaridan, pul aktivlarining oʻrtacha
qoldigʻini tartibga solishning samarali
shakllaridan
foydalanish,
debitorlik
qarzlari va pul oqimlari ustidan aniq
nazorat tizimlarini yaratish.
Foydalanilgan adabiyotlar (Reference List)
1.
Abduvaxidov F.T., Qoʻziyev I.N., Dadabayev Sh.X. Buxgalteriya hisobi. Darslik. — T.:
TDIU, 2019. — 403 b.
2.
Ahmadjonovich, S. D. (2021). Examples Of Business Management Development And
Implementation Of International Standards. The American journal of management and
economics innovations, 3(06), 40-44.
3.
Buxgalteriya hisobi nazariyasi [Matn] : darslik. T. Toshmamatov. — Toshkent:
“Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati” nashriyoti, 2019. — 376 bet.
4.
Soliyev Dilmurod Jamolovich. Aylanma mablagʻlarni samarali boshqarish korxona
farovonligining asosidir. Scienceproblems.uz. № 3 (3)-2023.
