SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
580
KLASTERLI TA’LIM TEXNOLOGIYASI ASOSIDA OLIY TA'LIM
DASTURLARINI MAKTAB DARSLIKLARIDA MOSLASHTIRISH TIZIMINI
TAKOMILLASHTIRISH
Ja’faraliyeva Nodira Abdurasul qizi
Andijondavlat pedagogika instituti
1-bosqich magistranti
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15360930
Email:
jafaraliyevanodira@gmail.com
Anotatsiya: Ushbu maqola klasterli ta’lim texnologiyasi asosida oily ta’lim
dasturlarini makta darsliklarida moshlashtirish tiimini takomillashtirishning nazariy asoslarini
o
‘
rganadi.
Kalit so‘zlar: klasterli ta’lim texnologiyasi, klasterlar faoliyati, innovatsion iqtisodiyot,
fan va ta’lim sohalari.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ
СИСТЕМЫ
АДАПТАЦИИ
ПРОГРАММ
ВЫСШЕГО
ОБРАЗОВАНИЯ
В
ШКОЛЬНЫХ
УЧЕБНИКАХ
НА
ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ
КЛАСТЕРНОГО
ОБУЧЕНИЯ
Джафаралиева
Нодира
A
бдурасуловна
Андижанский
государственный
педагогический
институт
магистрант
1
ступени
Email: jafaraliyevanodira@gmail.com
Аннотация
:
В
данной
статье
рассматриваются
теоретические
основы
совершенствования
tiim
адаптации
образовательных
программ
oily
в
школьных
учебниках
на
основе
технологии
кластерного
обучения
.
Ключевые
слова
:
кластерные
образовательные
технологии
,
кластерная
деятельность
,
инновационная
экономика
,
наука
и
образование
.
IMPROVING THE SYSTEM OF ADAPTATION OF HIGHER EDUCATION
PROGRAMS IN SCHOOL TEXTBOOKS BASED ON CLUSTER EDUCATION
TECHNOLOGY
Ja’faraliyeva Nodira Abdurasul qizi
Master of Stage 1 of the Pedagogical Institute of andijonday state
Email: jafaraliyevanodira@gmail.com
Abstract: This article explores the theoretical foundations of improving the tiim of
moshization of oily educational programs in makta textbooks on the basis of cluster education
technology.
Keywords: cluster education technology, cluster activities, innovative economics,
science and education fields.
Unib o‘sib kelayotgan yosh avlodni har tomonlama barkamol inson bo’lishi davlatning
rivojlanishidagi eng asosiy omillardan biridir. Shu bilan bir qatorda ularning ijtimoiy faollashuvi
muhim ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy ta’lim sharoitida yoshlar uchun ajratilgan barcha sharoitlar
shaxsni rivojlantirish, ijodiy, tanqidiy, mustaqil fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan.
Hozirgi kunda dunyoning rivojlangan davlatlarida klasterlar faoliyati yo’lga qo’yilgan. Ko‘plab
mamlakatlarda innovatsion iqtisodiyot, fan va ta’lim sohalarini shakllantirish va boshqarishda
klasterlardan foydalanish bo’yicha ma’lum tajriba to’plangan.
Fan va ta’limning ishlab chiqarish bilan uyg’unligi barcha sohalarda taraqqiyotni ta’minlaydi.
Bu borada tabiiyki, fan, ta’lim va ishlab chiqarishning integratsiyasi muhim va dolzarb vazifa. Bu esa
o’z-o’zidan innovatsion klasterga yo’l ochadi. Ta’lim tizimidagi klaster shaxsni kamol topishi va
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
581
yetuk kadr bo’lishiga qaratilgan bo’lib, uning bog’liqligi bog’cha, maktab, litsey, kollej, oliy o’quv
yurti, doktorantura, malaka oshirish kabi jarayonlarni qamrab oluvchi butun umr davomidagi ta’lim
zanjirini bir-biriga bog’laganidir. Pedagogik texnologiyada klaster puxta o’ylangan strategiya bo’lib,
undan ta’lim oluvchilar bilan yakka tartibda yoki guruh asosida tashkil etiladigan mashg’ulotlar
jarayonida foydalanish mumkin. Klasterlar ilgari surilgan g’oyalarni umumlashtirish va ular
o’rtasidagi aloqalarni topish imkoniyatini yaratadi.
Ta
ʼ
lim klasterlari maktablar, universitetlar, davlat idoralari, notijorat tashkilotlar va biznes kabi
bir nechta manfaatdor tomonlarni birlashtirgan holda, umumiy muammolarni hal etish va hamkorlik
qilishga, shuningdek, innovatsiya va bilim almashishni rag
ʻ
batlantirishga qaratilgan. Bu esa ta
ʼ
lim
tizimini takomillashtirishning samarali usuli hisoblanadi.
Ta
ʼ
lim klasterlarining asosiy afzalliklaridan biri resurslar va tajribalarni birlashtirishidir.
Birgalikda ishlash orqali muassasalar, shu bilan birga, boshqa tashkilotlar ham takomillashtirilgan
o
ʻ
quv dasturlari, o
ʻ
qitish metodikasi hamda o
ʻ
quv materiallarini ishlab chiqishda o
ʻ
zlarining
jamoaviy kuch va imkoniyatlaridan foydalanishlari mumkin. Bu talabalar uchun yanada samarali va
qiziqarli ta
ʼ
lim jarayonini vujudga keltiradi.
Ta
ʼ
lim klasterlari ta
ʼ
limning turli darajalari o
ʻ
rtasidagi hamkorlikni ham qo
ʻ
llab-quvvatlaydi.
Masalan, universitetlar mentorlik dasturlari, maxsus resurslardan foydalanish va amaliy o
ʻ
rganish
imkoniyatlarini taqdim etish uchun boshlang
ʻ
ich va o
ʻ
rta maktablar bilan hamkorlik qilishi mumkin.
Bu talabalarni kelgusi faoliyatlariga mos ravishda yetishtirish imkonini beradi.
O
ʻ
zbekistondagi ta
ʼ
lim klaster tizimi bir klasterdagi ta
ʼ
lim muassasalari o
ʻ
rtasida hamkorlik va
resurslar almashinuvini yaxshilash uchun ta
ʼ
lim muassasalarini geografik joylashuviga qarab
birlashtirishni nazarda tutadi. Klasterlar odatda turli darajadagi (boshlang
ʻ
ich, o
ʻ
rta va oliy maktab)
bir nechta ta
ʼ
lim muassasalaridan iborat bo
ʻ
lib, ular faoliyatni muvofiqlashtiruvchi va klaster ichidagi
ta
ʼ
lim muassasalarining rivojlanishini qo
ʻ
llab-quvvatlovchi klaster menejeri tomonidan nazorat
qilinadi.
Ta
ʼ
lim klasteri tizimining asosiy maqsadi ta
ʼ
lim muassasalari o
ʻ
rtasida hamkorlik va o
ʻ
zaro
yordamni rivojlantirish, ularga ilg
ʻ
or tajribalarni baham ko
ʻ
rish, fikr almashish va resurslarni
birlashtirish imkonini berishdir. Ushbu tizim ta
ʼ
lim sifatini oshirish va talabalar uchun yaxshi ta
ʼ
lim
muhitini yaratishga qaratilgan. Klaster ta
ʼ
lim muassasalari ko
ʻ
pincha qo
ʻ
shma loyihalar,
o
ʻ
qituvchilar uchun malaka oshirish tadbirlari, o
ʻ
quv materiallarini almashish bilan shug
ʻ
ullanadi.
O
ʻ
zbekistonda ta
ʼ
lim klasterini yaratish bosqichlarining qisqacha tavsifi:
O’zbekistonda
ta’lim klasterini
yaratish
bosqichlari
doimiy
takomill
ashtiris
h
Monitoring
va baholash
Tadqiqo
t va
tahlil
Manfaatdor
tomonlarni
jalb qilish
Maqsadlarni
belgilash
Kalster
ni
shaklla
ntirish
Resurslarni
safarbar
qilish
O’quv
dasturlarini
ishlab
chiqish
O’qituvchilar
ni malakasini
oshirish
infratuzilman
i
rivojlantirish
sanoat bilan
hamkorlik
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
582
Tadqiqot va tahlil.
Mamlakatdagi joriy ta
ʼ
lim tizimini, jumladan, uning yutuq va
kamchiliklarini har tomonlama tahlil qilish. Maqsadli auditoriya va ularning ta
ʼ
lim ehtiyojlarini
aniqlash.
Manfaatdor tomonlarni jalb qilish.
Hukumat rasmiylari, ta
ʼ
lim muassasalari, ekspertlar va
sanoat vakillari kabi tegishli manfaatdor tomonlarni jalb qilish. Ta
ʼ
lim klasterini yaratish muhimligi
muhokamasini amalga oshirish va ularning ishtiroki, yordamini izlash.
Maqsadlarni belgilash.
Ta
ʼ
lim klasterining maqsad va vazifalarini aniq belgilab olish. Sifatli
ta
ʼ
lim olish imkoniyatlarini yaxshilash, zamonaviy o
ʻ
quv dasturlarini ishlab chiqishni, o
ʻ
qituvchilar
malakasini oshirish, tadqiqot va innovatsiyalarning sanoat bilan hamkorligini o
ʻ
z ichiga olishi
mumkin.
Klasterni shakllantirish.
Ta
ʼ
lim klasteri uchun konsorsium, assotsiatsiya yoki sheriklik
shaklida tashkillashtirilishi mumkin bo
ʻ
lgan rasmiy tuzilmani yaratish. A
ʼ
zolarning roli, mas
ʼ
uliyati
va boshqaruv tuzilmasini belgilash.
Resurslarni safarbar qilish.
Hukumat organlari, xususiy sektor kompaniyalari va xalqaro
rivojlanish tashkilotlaridan moliyalashtirish yo
ʻ
lini izlash. Hamkorlik va daromad olish
strategiyalarini o
ʻ
z ichiga olgan moliyaviy barqarorlik uchun aniq reja ishlab chiqish.
O
ʻ
quv dasturlarini ishlab chiqish.
Maqsadli auditoriya ehtiyojlariga javob beradigan va sanoat
talablariga mos keladigan kompleks o
ʻ
quv dasturini ishlab chiqish uchun ta
ʼ
lim muassasalari bilan
hamkorlik qilish. Amaliy ko
ʻ
nikmalar va innovatsiyalarga urg
ʻ
u berish.
O
ʻ
qituvchilarning malakasini oshirish.
O
ʻ
qituvchilarning pedagogik mahoratini, fan bo
ʻ
yicha
bilimini, yangi o
ʻ
qitish usullari va texnologiyalaridan xabardorlik darajasini yaxshilash uchun malaka
oshirish dasturlarini qo
ʻ
llash. Doimiy kasbiy rivojlanishni rag
ʻ
batlantirish.
Infratuzilmani rivojlantirish.
Maktablar, kollejlar, tadqiqot markazlari, kutubxonalar va
texnologiya laboratoriyalarini o
ʻ
z ichiga olgan ta
ʼ
lim infratuzilmasini rivojlantirishga sarmoya
kiritish. Obyektlarning qulayligi va sifatini ta
ʼ
minlash.
Sanoat bilan hamkorlik.
Ta
ʼ
lim klasterining mehnat bozori ehtiyojlariga mos kelishini
ta
ʼ
minlash uchun manfaatdor sanoat tomonlari bilan mustahkam hamkorlikni rivojlantirish. Talabalar
uchun amaliyot va shogirdlik imkoniyatlarini ta
ʼ
minlash.
Monitoring va baholash.
Ta
ʼ
lim klasterining samaradorligi va ta
ʼ
sirini baholash uchun
monitoring hamda baholash tizimini yaratish. Rivojlantirish va kerakli tuzatishlarni kiritish uchun
muntazam ravishda
ma
ʼ
lumotlarni to
ʻ
plash va tahlil qilish.
Doimiy takomillashtirish.
Fikr-mulohazalar va o
ʻ
zgaruvchan ehtiyojlar asosida ta
ʼ
lim
klasterining tashabbuslari, o
ʻ
quv dasturlari va strategiyalarini doimiy ravishda ko
ʻ
rib chiqish va
yangilash. Innovatsiyalar va doimiy takomillashtirish madaniyatini tarbiyalash.
Ta
ʼ
lim klasterini yaratish murakkab va uzoq muddatli ish ekanligini unutmasligimiz
lozim. Buning uchun kuchli hamkorlik, barqaror moliyaviy yordam va O
ʻ
zbekistonda ta
ʼ
lim tizimini
takomillashtirishga bo
ʻ
lgan kuchli intilish talab etiladi.
Klaster tizimlari ta
ʼ
lim sohasidagi hamkorlikda tadqiqot va innovatsiyalar uchun qulay muhitni
ta
ʼ
minlaydi. Resurslar va tajribalarni birlashtirgan holda, klasterdagi maktablar qo
ʻ
shma tadqiqot
loyihalarini amalga oshirishlari, innovatsion o
ʻ
qitish usullarini ishlab chiqishlari va yangi
texnologiyalarni joriy etishlari mumkin. Oddiy ta
ʼ
lim tizimlarida bunday hamkorlik va innovatsiyalar
uchun imkoniyatlar cheklangan bo
ʻ
ladi.
Klasterli ta
ʼ
lim tizimlari hamkorlikni rag
ʻ
batlantirish, resurslarni optimallashtirish hamda
talabalar va o
ʻ
qituvchilar uchun kengaytirilgan ta
ʼ
lim imkoniyatlarini rag
ʻ
batlantirish orqali ko
ʻ
plab
afzalliklarni taqdim etadi.
Yuqoridagilardan xulosa qilib aytish mumkinki, klasterli ta’lim texnologiyalarini ta`lim
jarayonida qo‘llash yurtimiz ta`lim sifatiga ham albatta o‘zining ijobiy ta`sir ko‘rsatishi shubhasiz.
Xususan, ta`lim tizimida innovatsion texnologiyalarni qo‘llashga qiziqish va zamonaviy usullarni
joriy etishga e’tibor kun sayin kuchaymoqda. Sababi, ilgari o‘quv maqsadi yoshlarning tayyor
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
583
bilimlarni o‘zlashtirib, yodlab olishiga qaratilgan edi. Endi zamonaviy texnologiyalar ularni bilimni
o‘zi qidirib topishga, mustaqil xulosalar chiqarishga o‘rgatmoqda.
Ushbu maqolada keltirilgan nazariy asoslar va metodlar o‘qituvchilarga ushbu
jarayonni samarali tashkil etishga yordam beradi. Kelajakda ushbu mavzuni chuqurroq o'rganish va
amaliy tadqiqotlar o'tkazish maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Fayzullayeva Madina Abdumo'min qizi “ Klaster sharoitida ta'lim markazlari ta'lim
jarayonini raqamli texnologiyalar asosida tashkil qilish va rivojlantirish bo‘yicha olib borilgan
xalqaro tajribalar” Qo’qon universiteti xabarnomasi M Otto · 2023.
2. M. Mirqosimova “Klasterli yondashuv asosida tarbiya jarayonini loyixalash texnologiyasi”
International Islamic Academy of Uzbekistan Volume 3 | IIAU Conference 1 | 2022
3. Dilfuza Zokorjonovna Sobirova “Klaster metodining pedagogik-psixologik o’ziga xos
xususiyatlari” "Science and Education" Scientific Journal / www.openscience.uz September 2023 /
Volume 4 Issue 9
4. Umarova Gulhayo Murodiljon qizi, Toshpo
ʻ
latov Abdulaziz Quvondiq o
ʻ
g
ʻ
li Klaster
tanqidiy fikrlash texnologiyasi texnikasi sifatida [Elektron resurs]: Kirish rejimi: http://www.in-
academy.uz
5.
J Zulxaydarov. “T
a
ʼ
lim klasterlari: mazmun-mohiyati, zarurati, sohada mavjud muammolar
va ularni hal etish yo
ʻ
llari” O’zbekistonda oliy ta’lim jurnali [Elektron resurs]: Kirish rejimi:
https://edujournal.uz/1045/
