SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
523
BO‘LAJAK O‘QITUVCHINING KASBIY KOMPETENSIYASINI PEDAGOGIK
INTUITSIYA VOSITASIDA RIVOJLANTIRISHNING METODIK ASOSLARI
Mamirova Madinaxon Abdukarim qizi
Andijon davlat pedagogika instituti
Stajyor-o
ʻ
qituvchi
mamirovamadinamagistr@gmail.com
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15360474
ORCID 0009-0005-9138-8251
Annotatsiya.
Ushbu maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyasini pedagogik
intuitsiya vositasida rivojlantirishning metodik asoslari tahlil qilinadi. Pedagogik intuitsiyaning
mohiyati va uning ta’lim jarayonidagi o‘rni yoritilib, boshlang‘ich ta’lim pedagogikasida muhim
ahamiyat kasb etishi asoslanadi. Shuningdek, bo‘lajak o‘qituvchilar uchun pedagogik intuitsiyani
shakllantirish va rivojlantirishga qaratilgan samarali metodik yondashuvlar taklif etiladi. Tadqiqot
natijalari pedagogik intuitsiyaning ta’lim samaradorligiga ta’sirini oshirishga qaratilgan tavsiyalar
bilan boyitilgan.
Kalit so‘zlar
: pedagogik intuitsiya, kasbiy kompetensiya, boshlang‘ich ta’lim, o‘qituvchi,
metodik yondashuv, ta’lim samaradorligi, innovatsion pedagogika.
МЕТОДИЧЕСКИЕ
ПРИНЦИПЫ
РАЗВИТИЯ
ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ
КОМПЕТЕНТНОСТИ
БУДУЩЕГО
УЧИТЕЛЯ
ЧЕРЕЗ
ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ
ИНТУИЦИИ
Мамирова
–
дочь
мадина
хана
абдукарима
.
Андижанский
государственный
педагогический
институт
Стажер
-
преподаватель
Mamirovamadinamagistr@gmail.com
Орцид
0009-0005-9138-8251
Аннотация
:
в
статье
анализируются
методические
основы
развития
профессиональной
компетентности
будущих
учителей
средствами
педагогической
интуиции
.
Выделены
сущность
педагогической
интуиции
и
ее
роль
в
образовательном
процессе
,
обосновано
ее
значение
в
педагогике
начального
образования
.
Также
предложены
эффективные
методические
подходы
,
направленные
на
формирование
и
развитие
педагогической
интуиции
будущих
учителей
.
Результаты
исследования
дополнены
рекомендациями
,
направленными
на
повышение
влияния
педагогической
интуиции
на
эффективность
обучения
.
Ключевые
слова
:
педагогическая
интуиция
,
профессиональная
компетентность
,
начальное
образование
,
учитель
,
методический
подход
,
эффективность
образования
,
инновационная
педагогика
.
METHODOLOGICAL PRINCIPLES OF DEVELOPING THE PROFESSIONAL
COMPETENCE OF THE FUTURE TEACHER THROUGH PEDAGOGICAL INTUITION
Mamirova is the daughter of Madina Khan Abdukarim
Andijan State Pedagogical Institute
Trainee-teacher
mamirovamadinamagistr@gmail.com
ORCID 0009-0005-9138-8251
Abstract:
this article analyzes the methodological foundations of developing the professional
competence of future teachers by means of pedagogical intuition. The essence of pedagogical
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
524
intuition and its role in the educational process are highlighted, and its importance in the pedagogy
of primary education is justified. Effective methodical approaches aimed at forming and developing
pedagogical intuition for future teachers are also offered. The results of the research are enriched with
recommendations aimed at increasing the influence of pedagogical intuition on educational
efficiency.
Key words:
pedagogical intuition, professional competence, primary education, teacher,
methodical approach, educational efficiency, innovative pedagogy.
Zamonaviy ta’lim tizimi o‘qituvchidan nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishni, balki
pedagogik intuitsiya orqali dars jarayonini samarali boshqarishni ham talab etadi. Ayniqsa,
boshlang‘ich ta’lim pedagogikasida o‘qituvchining pedagogik intuitsiyasi o‘quvchilarning ijodiy va
tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Shu sababli, bo‘lajak
o‘qituvchilarda pedagogik intuitsiyani shakllantirish va rivojlantirish masalasi dolzarb
muammolardan biri sifatida qaraladi.
1. Pedagogik intuitsiya tushunchasi va uning kasbiy kompetensiyadagi ahamiyati
pedagogik intuitsiya - bu o‘qituvchining tajriba, bilim va hissiy idrokka asoslangan holda, ta’lim
jarayonida tezkor va to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyatidir. Bu qobiliyat kasbiy kompetensiyaning
muhim qismi bo‘lib, o‘qituvchiga o‘quvchilarning ehtiyojlarini tez anglash, dars davomida yuzaga
keladigan muammolarga ijodiy yondashish va ularni samarali hal etish imkonini beradi.
Pedagogik intuitsiya quyidagi jihatlarda namoyon bo‘ladi:
·
O‘quvchilarning ruhiy va ijtimoiy holatini his qilish;
·
Dars jarayonida tezkor va samarali qarorlar qabul qilish;
·
Improvisatsiya qilish va metodik yondashuvlarni o‘zgartirish;
·
Ijodiy pedagogik metodlarni tanlash va qo‘llash.
2. Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasida pedagogik intuitsiyaning ahamiyati
Boshlang‘ich
ta’lim bosqichida bolalarning emocional holati, motivatsiyasi va ruhiy rivojlanishi o‘quv jarayoni
samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, o‘qituvchi bolalarning individual
xususiyatlarini anglash va ularga mos ravishda ta’limni tashkil etish uchun pedagogik intuitsiyadan
foydalanishi lozim.
Boshlang‘ich ta’limda pedagogik intuitsiya quyidagi jarayonlarda muhim ahamiyatga ega:
·
O‘quvchilarning individual qobiliyatlarini aniqlash va rivojlantirish;
·
Dars jarayonida interaktiv va innovatsion usullarni qo‘llash;
·
Bolalar bilan samarali muloqotni tashkil etish;
·
Konfliktli vaziyatlarni tezkor va samarali hal etish.
3. Bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik intuitsiyani shakllantirish usullari
Bo‘lajak
o‘qituvchilarda pedagogik intuitsiyani rivojlantirish uchun metodik yondashuvlar quyidagilarni o‘z
ichiga oladi:
a.
Tahlil va refleksiya metodi
– o‘quv jarayonidagi turli holatlarni tahlil qilish,
o‘qituvchilarning qaror qabul qilish jarayonlarini o‘rganish.
b.
Rolli o‘yinlar va simulyatsiya usullari
– pedagogik intuitsiyani rivojlantirish uchun
turli o‘yin va treninglar o‘tkazish.
c.
Keys-stadi (holatlar tahlili) usuli
– turli pedagogik holatlar bo‘yicha tahlil va
muhokamalar o‘tkazish.
d.
Ijodiy va interaktiv metodlar
– bo‘lajak o‘qituvchilarning mustaqil fikrlash
qobiliyatini oshirish va pedagogik intuitsiyani shakllantirish.
e.
Pedagogik amaliyot
– bo‘lajak o‘qituvchilar uchun haqiqiy ta’lim jarayonida tajriba
orttirish imkoniyatini yaratish.
AQShda Kompetensiyaviy yondoshuvning falsafiy asoslari masalasida, ularning global maqsad
va vazifalari, tashkiliy tizimi, mohiyati, ta’lim standartlari, sifati, ta’limning sifatini nazorat qilish,
oliy pedagogik maktablarning faoliyatini aks ettirgan mualliflar M.Apple, D.Armstrong, D.L.Ball,
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
525
D.Barnes, F.Baumgartner, M.Cochran-Smith, D.K.Cochan, L.Darling-Hammond, S.Feiman-
Nemser, A.D.Glenn va boshqalar.
O‘qituvchining asosiy faoliyati komil insonga ta’lim va tarbiya berishdan iborat bo‘lsa, ana shu
pedagoglarni yetkazib berishda faoliyat yurituvchi oliy ta’lim o‘qituvchisining zimmasiga og‘ir
vazifalarni yuklashi aniq. Bu vazifalarni amalga oshiruvchi shaxs, o‘qituvchi, pedagoglarni
tayyorlashga har tomonlama munosib bo‘lishi kerak. “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi”da
keltirilishicha: “kompetensiya” (lot.
Competo
– erishyapman, munosibman, loyiqman) demakdir (8;
2008). Rus tili lug‘atida “kompetensiya”ga shunday izoh berilgan, [lot.
competo
– erishyapman;
munosibman, loyiqman], 1. Qonun, nizom yoki boshqa hujjat bilan muayyan organ yoki mansabdor
shaxsga berilgan topshiriq; 2. Muayyan sohadagi bilim, tajriba (15, 2007).
Xulosa qilib,
bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik intuitsiyani rivojlantirish kasbiy
kompetensiyaning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Bu qobiliyatni shakllantirish uchun nazariy
bilimlar bilan bir qatorda, amaliyotga asoslangan innovatsion metodlardan foydalanish lozim.
Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasida pedagogik intuitsiyaning rivojlanishi o‘quv jarayoni
samaradorligini oshirib, o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini kuchaytiradi.
Shuning uchun ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilar uchun maxsus treninglar va amaliy
mashg‘ulotlarni joriy etish maqsadga muvofiqdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. “Pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini
takomillashtirish to‘g‘risida”gi Vazirlar Mahkamasining qarori (O‘zbekiston Respublikasi Qonun
hujjatlari to‘plami. 2006 yil, 6,7 son, 39-modda, 2011 yil 25 son, 260-modda, 2012 yil 33-34 son,
390-modda.
2. “Oliy ta’lim muassasalari pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini
oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. Vazirlar Mahkamasining
qarori.
3. Axmedova M.T. Pedagogik konpetentlik (uslubiy qo‘llanma): 5110900 – Pedagogika va
psixologiya / -T.: Nizomiy nomidagi TDPU, 2018. - 80 bet.
4. Bolotov V.A., Serikov V.V. Kompetentnostnaya model: Ot idei k obrazavatelnoy
programmoy. Pedagogika. 2003.
№
3.
5. Karimov I.A. Barkamol avlod orzusi. Toshkent.1999.
6. Karimov I.A. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevorini yaratishdan
iboratdir. IX sessiyadagi nutqdan.
7. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. –T.: Ma’naviyat, 2008.
8. Rustamov A. “So‘z haqida so‘z”. -T: 1992.
9. Slastenin V.A. Umumiy pedagogika. -M.– 2002.
