SUNʼIY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING DUNYO MAMLAKATLARI MADANIYATLARIGA TA'SIRI

SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA

QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman

materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil

adpi.uz

universaljurnal.uz

413

SUN

ʼ

IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING DUNYO MAMLAKATLARI

MADANIYATLARIGA TA'SIRI

Qodirjonova Diyoraxon Shuxratbek qizi

1-bosqich magistranti

Doi:

https://doi.org/10.5281/zenodo.15357418

Andijon davlat pedagogika instituti

Annotatsiya

: Hozirgi kunda sun'iy intellekt ( Artificial intelligence ) butun dunyo bo'ylab

jadal rivojlanib iqtisodiyot, ta'lim , tibbiyot , transport, san'at va madaniyat kabi sohalarga katta ta'sir
o'tkazmoqda. Sun'iy intellekt texnologiyalaridan madaniyatni boyitish va rivojlantirish yo'lida ko'plab
ishlar amalga oshirilmoqda. Ushbu maqolada sun'iy intellekt texnologiyalarining dunyo
mamlakatlari madaniyatlariga ta'siri haqida so'z boradi.

Kalit so‘zlar

: sun’iy intellekt, madaniy meros, san'at, global ommalashuv, ommaviy

madaniyat, integratsiya.

Аннотация

:

В

настоящее

время

искусственный

интеллект

стремительно

развивается

во

всем

мире

,

оказывая

существенное

влияние

на

такие

сферы

,

как

экономика

,

образование

,

медицина

,

транспорт

,

искусство

и

культура

.

Большая

работа

проводится

по

обогащению

и

развитию

культуры

с

использованием

технологий

искусственного

интеллекта

.

В

статье

рассматривается

влияние

технологий

искусственного

интеллекта

на

культуру

стран

по

всему

миру

.

Ключевые

слова

:

искусственный

интеллект

,

культурное

наследие

,

искусство

,

глобальная

популяризация

,

популярная

культура

,

интеграция

.

Abstract

: Currently, artificial intelligence is rapidly developing all over the world, having

a significant impact on such areas as economics, education, medicine, transport, art and culture. Much
work is being done to enrich and develop culture using artificial intelligence technologies. The article
examines the impact of artificial intelligence technologies on the culture of countries around the
world.

Keywords

: artificial intelligence, cultural heritage, art, global popularization, popular

culture, integration.

KIRISH.

Sun’iy intellekt har bir sohaga shiddat bilan kirib kelmoqda. Sun’iy intellekt

texnologiyalarining barcha shakl va turlari tezkorlik bilan keng ko’lamda tarqalmoqda. Davlatimizda
ham sun’iy intellektni rivojlantirish bo’yicha keng ko’lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Prezidentimiz SHavkat Mirziyoyev 2021-yil fevral oyida sun’iy intellekt texnologiyalarining
rivojlantirish uchun shart sharoitlar yaratishga doir qaror qabul qilgan.

Zamonaviy texnologiyalar rivoji global madaniyat shakllanishiga ham sezilarli ta’sir

ko’rsatmoqda.Aniqsa, sun’iy intellekt texnologiyalarining rivoji dunyo mamalakatlari madaniyatiga
yangi tendensiyalarni shakllantirmoqda. Sun’iy intellekt turli sohalarda ,jumlada, san’at, madaniyat,
adabiyot, musiqa, kino, hatto tillar rivojida ham o’z o’rniga ega bo’lib bormoqda.

B.M.T. Bosh kotibi Antoniu Guterrishning so’zlariga ko’ra sun’iy intellekt barqaror

rivojlanish maqsadlariga erishish va kuchliroq, adolatli kelajakni ta’minlashga yordam beradi, u buni
80 foizga tezlashtirishi mumkin. Biroq, tegishli kafolatlarsiz sun.iy intellekt tengsizlikni yanada
kuchaytirishi va nomutanosib ravishda eng zaif qatlamlarga ta’sir ko’rsatishi mumkin. Sun’iy
intellekt madaniy merosni saqlash va targ‘ib qilish, ijodiy jarayonlarni avtomatlashtirish, shuningdek,
milliy va global madaniyatlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni kuchaytirish kabi yo‘nalishlarda samarali
qo‘llanilmoqda. Shu bilan birga, SI texnologiyalarining keng tarqalishi ba’zi xavotirlarni ham yuzaga
keltirmoqda. Masalan, an’anaviy madaniy qadriyatlarning yo‘qolib ketish xavfi, inson ijodkorligining
o‘rnini texnologiya egallashi yoki SI tomonidan yaratilgan kontentning axloqiy jihatlari atrofida
qizg‘in bahs-munozaralar davom etmoqda.

SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA

QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman

materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil

adpi.uz

universaljurnal.uz

414

Sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari dunyo mamlakatlarining madaniyatiga turli yo‘llar

bilan ta’sir qilmoqda. Bu ta’sir madaniy merosni saqlash, san’at va ijodiy jarayonlarni rivojlantirish,
til va aloqa imkoniyatlarini kengaytirish hamda ijtimoiy odatlarni o‘zgartirish kabi sohalarda
namoyon bo‘lmoqda. Quyida sun’iy intellektning asosiy ta’sir yo‘nalishlari haqida ma'lumot
beraman:

1. Madaniy merosni saqlash va targ‘ib qilish. Sun’iy intellekt texnologiyalari qadimiy

qo‘lyozmalarni tiklash, tarixiy yodgorliklarni raqamlashtirish va virtual reallik orqali ularni ommaga
taqdim etishda qo‘llanilmoqda. Masalan, Google Arts & Culture kabi loyihalar sun’iy intellekt
yordamida san’at asarlarini aniqlaydi, tahlil qiladi va ularning tarixi haqida ma’lumot beradi.

2. San’at va ijodiy jarayonlarga ta’siri. Sun’iy intellekt musiqa yaratish, rassomchilik va

adabiyot sohalarida ham faol foydalanilmoqda. Mashhur AI dasturlaridan biri DALLE va Midjourney
tasvir yaratishda, ChatGPT esa hikoya, she’r va maqola yozishda yordam beradi. Bu esa
madaniyatning yangi yo‘nalishlarini shakllantirmoqda. Masalan, Erkin Vohidovning “Inson”
qasidasini rus tiliga tarjima qilib, rok yo’nalishida qo’shiq yaratildi.

3. Til va aloqa imkoniyatlarini kengaytirish. Sun’iy intellelkt tarjimon dasturlari millatlararo

muloqotni osonlashtirib, turli tillardagi adabiyot va san’at asarlarini keng auditoriyaga yetkazmoqda.
Masalan, Google Translate yoki DeepL tarjima xizmatlari turli tillardagi madaniy merosni kengroq
tushunishga yordam beradi.

4. Ijtimoiy urf-odatlar va kundalik hayotdagi o‘zgarishlar. Sun’iy intellekt algoritmlari ijtimoiy

tarmoqlarda odamlarning qiziqishlarini tahlil qilib, madaniy me’yorlarni shakllantirishga ta’sir
qilmoqda. Netflix yoki Spotify kabi platformalar sun’iy intellekt yordamida foydalanuvchilarga
madaniy didiga mos kontent tavsiya etadi, bu esa insonlarning madaniy tajribalarini o‘zgartiradi.

5. Etika va madaniy xilma-xillikka ta’siri. Sun’iy intellekt texnologiyalari madaniy xilma-

xillikni saqlash va rivojlantirishga ham, uni yo‘q qilishga ham xizmat qilishi mumkin. Agar sun’iy
intellekt ma’lum madaniyatlar haqida yetarlicha ma’lumotga ega bo‘lmasa, u noto‘g‘ri yoki
stereotipik natijalar berishi mumkin. Shu sababli, sun’iy intellekt modellarini turli madaniyatlarni
inobatga olgan holda yaratish muhimdir.

Sun’iy intellekt dunyo madaniyatiga kuchli ta’sir ko‘rsatmoqda va bu jarayon har yili

yanada kuchaymoqda. Sun’iy intellektning (SI) dunyo mamlakatlari madaniyatiga ta’siri ikki
tomonlama – ijobiy ham, salbiy ham bo‘lishi mumkin. Bu texnologiyadan qanday foydalanishga
bog‘liq.

Ijobiy ta’siri.
1. Madaniy merosni saqlash va targ‘ib qilish. SI tarixiy va madaniy obidalarni tiklash, eski

qo‘lyozmalarni raqamlashtirish, audio va video materiallarni restavratsiya qilishda yordam
bermoqda. Masalan, SI yordamida muzeylar virtual ekskursiyalar yaratmoqda, bu esa madaniyatga
qiziqishni oshiradi.

2. San’at va ijodiy jarayonlarga innovatsiya olib kirish. Sun’iy intellekt rassomlar, yozuvchilar,

musiqachilar va kino ijodkorlarga yangi usullar yaratishda yordam beradi. Masalan, SI tomonidan
yaratilgan musiqa yoki raqamli san’at yangi ijodiy imkoniyatlarni ochmoqda.

3. Tillarning rivojlanishi va madaniyatlararo muloqot. SI tarjima va ovoz tanish texnologiyalari

orqali turli tillarda muloqot qilish imkoniyatini kengaytiradi. Bu esa kichik xalqlarning tillarini
yo‘qolib ketishdan saqlash va madaniy xilma-xillikni qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi.

4. Madaniyat va ta’limning global ommalashuvi. SI yordamida har qanday madaniyat va san’at

asarlari global miqyosda tarqalishi mumkin. Masalan, YouTube yoki TikTok platformalarida sun’iy
intellekt odamlarning qiziqishlariga mos madaniy kontentni tavsiya etadi, bu esa turli xalqlar
madaniyati bilan tanishish imkonini beradi.

Salbiy ta’siri.
1. Mahalliy madaniyatlarni siqib chiqarish. Texnologik yutuqlar asosan yirik davlatlarda

rivojlanayotganligi sababli, kichik xalqlar madaniyati va tillari SI algoritmlarida kam aks etishi

SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA

QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman

materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil

adpi.uz

universaljurnal.uz

415

mumkin. Natijada, katta madaniyatlar global miqyosda ustunlik qilib, mahalliy an’analarni siqib
chiqarishi ehtimoli bor.

2. Madaniyatning standartlashuvi. SI tavsiyalar tizimi (Netflix, Spotify, YouTube) odamlarga

ko‘proq ommaviy madaniyat mahsulotlarini tavsiya qiladi. Bu esa madaniy xilma-xillikning
kamayishiga olib kelishi va bir xil turdagi madaniyatlarni ommalashtirishi mumkin.

3. Sun’iy intellekt tomonidan noto‘g‘ri madaniy ifodalarning yaratilishi. Ba’zan SI madaniy

kontekstni to‘liq tushunmaydi va stereotiplarga asoslangan natijalar berishi mumkin. Masalan, SI
tomonidan yaratilgan tasvirlar yoki matnlar ba’zan noto‘g‘ri yoki kamsituvchi bo‘lishi mumkin.

4. Ish o‘rinlarining kamayishi va ijodiy sohalarga ta’siri. Sun’iy intellekt avtomatlashtirish

jarayonlarini tezlashtirgani sababli, ba’zi ijodiy kasblarda odamlar o‘rnini egallashi mumkin.
Masalan, SI tomonidan yozilgan ssenariylar yoki musiqa kelajakda inson ijodkorligini cheklashi
mumkin.

Sun’iy intellektning madaniyatga ta’siri murakkab va ikki tomonlama. Agar uni to‘g‘ri

boshqarsak, SI madaniyatni boyitishi, xalqlarning o‘zaro tushunishini kuchaytirishi va ijodiy
jarayonlarni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin. Ammo noto‘g‘ri boshqarilsa, madaniy xilma-
xillikning kamayishi va mahalliy an’analarni yo‘qolishi kabi xavflar ham mavjud.

Sun’iy intellekt texnologiyalari odatda global ommaviy madaniyatni kuchaytiradi va kichik

yoki mahalliy madaniyatlarning yo‘qolishiga sabab bo‘lishi mumkin. SI ko‘proq yirik tillarni qo‘llab-
quvvatlaydi, natijada kam ishlatiladigan tillar rivojlanmay qoladi. Global platformalar (Netflix,
YouTube, Spotify) asosan G‘arb madaniyatini targ‘ib qiladi, natijada boshqa mintaqaviy
madaniyatlar chetda qoladi. SI avtomatlashtirilgan ijodiy jarayonlarni rivojlantirayotgani sababli,
ko‘plab milliy hunarmandchilik va san’at turlari qadrsizlanishi mumkin. Bu xavflarni bartaraf etish
uchun SI algoritmlarini turli madaniyatlar asosida o‘qitish, SI faqat ommaviy madaniyatga emas,
balki mahalliy va milliy madaniyatlarga ham mos kelishi, milliy kontent yaratish va targ‘ib qilish, har
bir davlat o‘z madaniy merosini SI orqali raqamlashtirib, keng targ‘ib qilishi muhim.

Sun’iy intellekt vositalari madaniyatlarni global miqyosda targ‘ib qilishda katta ahamiyat

kasb etmoqda. Quyida madaniy merosni saqlash, targ‘ib qilish va rivojlantirishga yordam beradigan
asosiy SI texnologiyalarini sanab o‘tamiz. Google Arts & Culture muzeylar, galeyalar va tarixiy
joylarni raqamlashtirib, ularni global auditoriyaga taqdim etadi. Virtual sayohatlar, 3D
modellashtirish va SI yordamida san’at asarini o’rganish imkonini beradi. Misol, Luvr muzeyidagi
eksponatlar va tarixiy rasmlar SI yordamida raqamlashtirilgan. IBM Watson AI, qadimiy
qo‘lyozmalar va tarixiy hujjatlarni o‘qish va tarjima qilishga yordam beradi. Arxeologik va madaniy
tadqiqotlarda qo‘llaniladi. Misol, qadimgi Rim yozuvlarini tahlil qilish va tiklashda ishlatilgan.
Microsoft AI for Cultural Heritage, Sun’iy intellekt yordamida madaniy merosni saqlashga qaratilgan
dastur. Muzeylar va kutubxonalardagi arxivlarni SI yordamida tartibga soladi. Misol, SI yordamida
yo‘qolib ketayotgan tillarni hujjatlashtirish loyihalari olib borilmoqda.

Sun’iy intellekt va san’at. DeepArt & DALLE. Mashhur rassomlarning uslublarida san’at

asarlarini yaratishga yordam beradi. Sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan rasmlar va grafikalar
madaniy merosni zamonaviy uslubda namoyish etadi. Misol, Rembrandt uslubida SI tomonidan yangi
surat chizish loyihasi . AIVA (Artificial Intelligence Virtual Artist). Turli madaniy musiqa janrlarida
kompozitsiyalar yaratadi. Milliy kuy va ohanglarni saqlash va rivojlantirish uchun ishlatilishi
mumkin. Misol, Klassik, milliy va elektron musiqalarni yaratishda ishlatilmoqda. Runway ML sun’iy
intellekt yordamida videolar, animatsiyalar va san’at asarlarini yaratish imkonini beradi.Madaniy
hikoyalarni interaktiv tarzda taqdim qilish uchun qo‘llaniladi. Misol, tarixiy voqealarni SI yordamida
qayta tiklash loyihalari.

Tarjima va madaniyatlararo muloqot. Google Translate & DeepL. Turli tillar o‘rtasida

tarjima qilish orqali madaniy almashinuvni rivojlantiradi. Mahalliy va kam sonli tillarni AI orqali
saqlash va rivojlantirish mumkin. Misol, O‘zbek tilini Google Translate’ga qo‘shish va
takomillashtirish jarayoni. Meta AI & OpenAI ChatGPT turli tillarda muloqot qilish va madaniy
kontekstlarni tushunish uchun ishlatiladi. SI yordamida madaniy maqolalar, hikoyalar va tarjimalar

SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA

QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman

materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil

adpi.uz

universaljurnal.uz

416

yaratish mumkin. Misol, tarixiy shaxslar ovozi bilan suhbat yaratish yoki madaniy matnlarni tahlil
qilish.

Virtual va kengaytirilgan reallik (VR & AR) texnologiyalari. Google Earth VR tarixiy

joylarni virtual sayohatlar orqali ko‘rish imkonini beradi. Dunyo madaniyatlarini 3D formatda taqdim
etishga yordam beradi. Misol, Machu Picchu, Misr piramidalari va boshqa tarixiy joylarning virtual
ekskursiyalari. Unreal Engine & Unity sun’iy intellekt yordamida tarixiy shaharlar va muhitlarni
tiklash imkonini beradi. O‘quvchilar va tadqiqotchilar uchun interaktiv madaniy tajribalar yaratish
mumkin. Misol, qadimgi Rim yoki Samarqandning tarixiy ko‘rinishini qayta yaratish.

XULOSA

Sun’iy intellekt madaniyatni saqlash va rivojlantirishda kuchli vositaga aylanmoqda. U

tarixiy merosni asrash, ijodiy jarayonlarni kengaytirish va tillararo muloqotni rivojlantirishda,
virtual reallik texnologiyalari orqali madaniyatlarni ommalashtirishda muhim o‘rin tutadi. Shu
bilan birga, sun’iy intellekt madaniyatning standartlashuvi va mahalliy o‘ziga xosliklarning
yo‘qolishiga ham sabab bo‘lishi mumkin. Uning ehtimoliy xavflarini oldini olish, madaniyatni
boyitish va kelajak avlodlarga yetkazish muhim ahamiyatga ega. O’z tillarimiz va madaniyatimizni
sun’iy intellekt orqali raqamlashtirish, mahalliy tillarda ko’proq internet kontenti yaratish,
audiokitoblar, filmlar va maqolalar ishlab chiqib keng targ’ib qilish lozim. Sun’iy intellekt
texnologiyalarini madaniy xilma-xillikni qo‘llab-quvvatlaydigan tarzda rivojlantirish muhimdir.

ADABIYOTLAR:

1. Ahmad, M.F.; Gapar, WRGWA Malayziya oliy ta'limida sun'iy intellekt davri: o'z-o'zini

kashf qilish ta'limi uchun aralash haqiqat moddiy ta'lim tizimidagi ta'sir va muammolar (SEE).
Procedia kompyuter. Ilmiy 2019, 163, 2-10.

2. Astratova G.V. (2021). Tsifrovizatsiya i klyuchevye meynstrimy razvitiya vysshego

obrazovaniya [Oliy ta'limni raqamlashtirish va asosiy asosiy rivojlanish] Ijtimoiy va ekotizimning
iqtisodiy rivojlanishi uchun raqamli kontent. 16-19.

3. Alisher T., Asrorjon U. Application and results of artificial intelligence technologies

ineducation // International journal of contemporary scientific and technical research. -2023.-C.28-
30.

4.

Аверкин

А

.

Н

.,

Гаазе

-

Рапопорт

М

.

Г

.,

Поспелов

Д

.

А

.

Толковый

словарь

по

искусственному

интеллекту

.

М

.:

Радио

и

связь

. 1992. 256

с

.

5.

Алексеев

Н

.

В

.

Искусственный

интеллект

и

роботизация

:

правовые

проблемы

интеллектуальной

собственности

//

Право

интеллектуальной

собственности

. 2019.

№

3.

С

. 42–

46

6.

Бирюков

П

.

Н

.

Деятельность

США

в

сфере

использования

искусственного

интеллекта

//

Вестник

ВГУ

.

Серия

:

Право

. 2019.

№

3.

С

. 324–334

7.

Кашкин

С

.

Ю

.

Искусственный

интеллект

и

робототехника

:

возможность

вторжения

в

права

человека

и

правовое

регулирование

этих

процессов

в

ЕС

и

мире

// Lex russica. 2019.

№

7 (152).

С

. 151–159

8.

Павлов

С

.

Н

.

Системы

искусственного

интеллекта

:

учеб

.

пособие

.

В

2-

х

частях

.

Томск

:

Эль

Контент

. 2011.

Ч

. 1. 176 c.

9.

Понкин

И

.

В

.,

Редькина

А

.

И

.

Искусственный

интеллект

с

точки

зрения

права

//

Вестник

Российского

университета

дружбы

народов

.

Серия

:

Юридические

науки

. 2018.

№

1.

С

. 91–

109.

10. Ernazarov, D. (2020). Yoshlar va internet ( ijtimoiy-falsafiy tahlil)
11. Ernazarov, D. (2020). Yoshlarda axborot iste'moli madaniyatini shakllantirishning ba'zi

jihatlari.

12. Raximov N.O. Intellektual o'qitish tizimlarida bilimlarni ifodalash modellari // TATU

xabarlari. – Toshkent.

№

4. 2010. 64-68 b.

13.

Брусиловский

П

.

Л

.

Интеллектуальные

обучающие

системы

. //

Информатика

.

Наука

-

технический

сборник

.

Киев

, 1990.

№

2.

SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA

QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman

materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil

adpi.uz

universaljurnal.uz

417

14.

Бессмертный

И

.

А

. "

Искусственный

интеллект

"

Учебное

пособие

.

Санкт

-

Петербург

2010. 27-32

с

.

15. David Moursund.Brief Introduction to Educational Implications of Artificial Intelligence.

http://darkwing.uoregon.edu/~moursund/dave/index.htm. 24.04.2006, 45-

б

.

16.https://regulation.gov.uz/ru/document/19838
17. https://lex.uz/docs/5297046
18. https://en.wikipedia.org/wiki/John McCarthy (compu ter scientist)