SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
272
PEDAGOGIK OLIY TA’LIM MUASSASALARI TALABALARINING MEDIA
FALSAFASI HAQIDAGI BILIMLARINING FUNKSIONAL MODELI
Nazarov Otabek Dilshodbekovich
3-kurs Tayanch dotorant
Andijon davlat texnika instituti.
Telegram nomer: +99890-145-20-90
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15354716
Email:
otabeknazarov3037@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada pedagogik oliy ta'lim muassasalarida talabalarining media
falsafasi haqidagi bilimlarini o‘rganishning funksional modelini, talabalarning media vositalari bilan
ishlashni mas’uliyatli va tanqidiy fikrlash asosida amalga oshirishni o‘rgatishga qaratilgan.
Shuningdek, maqolada media falsafasining talabalarga ta’lim jarayonida qanday amaliy
ko‘nikmalarni rivojlantirishini o‘rgatadi.
Kalit so‘zlar: media falsafasi, pedagogik oliy ta’lim, talabalar, media vositalari, kritik fikrlash,
ijtimoiy mas’uliyat, axloqiy masalalar, innovatsion ta’lim.
Аннотация
:
Целью
данной
статьи
является
обучение
функциональной
модели
изучения
медиафилософии
студентов
педагогических
вузов
,
научить
студентов
работать
с
медиаинструментами
на
основе
ответственного
и
критического
мышления
.
Также
в
статье
рассказывается
,
как
медиафилософия
может
развивать
практические
навыки
студентов
в
образовательном
процессе
.
Ключевые
слова
:
медиафилософия
,
педагогическое
высшее
образование
,
студенты
,
медиаинструменты
,
критическое
мышление
,
социальная
ответственность
,
этические
проблемы
,
инновационное
образование
.
Abstract
: This article aims to develop a functional model of learning media philosophy
knowledge in pedagogical higher education institutions, to teach students how to work with media on
the basis of responsible and critical thinking. The article also teaches students how media philosophy
develops practical skills in the educational process.
Key words:
media philosophy, pedagogical higher education, students, media, critical thinking,
social responsibility, ethical issues, innovative education.
Kirish:
Zamonaviy ta’lim tizimida pedagogik oliy ta’lim muassasalari talabalari uchun media
falsafasining o‘rni katta ahamiyat kasb etadi. Mediya texnologiyalari va raqamli kommunikatsiya
vositalari keng tarqalgan bir davrda, talabalarning media va axborot vositalari haqidagi bilimlari, ular
tomonidan olingan bilimlarning sifatini va jamiyatdagi o‘rnini belgilaydi. Media falsafasi, asosan,
media vositalarining jamiyatga ta’sirini, axloqiy va ijtimoiy mas’uliyatni o‘z ichiga olgan o‘quv
jarayonini anglatadi. Ushbu maqola pedagogik oliy ta’lim muassasalari talabalarining media falsafasi
haqidagi bilimlari va bu bilimlarning funksional modelini tahlil qiladi.
Asosiy qism:
Pedagogik oliy ta’lim muassasalarida talabalarining media falsafasi haqidagi
bilimlarini shakllantirishning funksional modeli, talabalarga media vositalarining ijtimoiy, axloqiy,
estetik va siyosiy jihatlarini anglatishni o‘rgatadi. Ushbu modelning asosiy maqsadi, talabalarga
nafaqat media vositalarini ishlatish ko‘nikmalarini berish, balki ularga bu vositalardan mas’uliyatli
va ongli foydalanish imkoniyatini yaratishdir. Shuningdek, Media falsafasi, asosan, media
vositalarining jamiyatga ta’siri, axloqiy mas’uliyat, ijtimoiy aloqalar va tanqidiy fikrlashni o‘z ichiga
oladi. Pedagogik jarayonda, talabalarga media vositalarini ishlatishda axloqiy va ijtimoiy
mas’uliyatni his qilish, axborot tarqatishda haqiqatni tekshirish va to‘g‘ri qarorlar qabul qilishni
o‘rganish zarur. Bu jarayon, talabalarga o‘z fikrlarini, g‘oyalarini va qarorlarini ongli ravishda
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
273
shakllantirishni, shuningdek, media vositalaridan kreativ va innovatsion fikrlashda foydalanishni
o‘rgatadi. Funksional model, talabalarning media vositalari orqali axborot almashinuvi, ijtimoiy va
siyosiy jarayonlarga ta’siri, shuningdek, ularning axloqiy va estetik aspektlarini anglashda yordam
beradi.
Modelning asosiy komponentlari:
1. Kritik Fikrlash -
bu media vositalari orqali taqdim etilgan axborotni chuqur tahlil qilish,
uning ishonchliligini va haqiqatini tekshirish jarayonidir. Media vositalari, ayniqsa raqamli va
ijtimoiy tarmoqlar, axborotning keng tarqalishini ta’minlaydi, biroq bu axborotning haqiqiy yoki
yolg‘on ekanligini farqlash, uni tahlil qilish va baholash talab qilinadi. Kritik fikrlash, talabalar va
umumiy jamiyat uchun muhim xisoblanadi, chunki: siyosiy yangiliklarda soxta xabarlar yoki qarama-
qarshi fikrlar bo‘lishi mumkin. Talaba, bir yangilikni ko‘rganida, uning haqiqatligini tekshirish uchun
manbalarni solishtiradi, faqat ishonchli manbalar va faktlarga tayangan holda xulosa chiqaradi. Shu
boisdan quyidagi tahlillarni o‘tkazshi maqsadga muviq:
- Axborotning manbasini tekshirish
: Har bir axborotning manbasi ishonchli yoki ishonchsiz
bo‘lishi mumkin. Talabalar, axborot tarqatishda kimning tomonidan va qanday kontekstda taqdim
etilganini tahlil qilishni o‘rganishlari kerak.
- Tahrir va manipulyatsiyani aniqlash
: Media vositalarida ko‘pincha axborot tahrirlanadi
yoki manipulyatsiyaga uchraydi. Kritik fikrlash orqali talabalar bu manipulyatsiyani aniqlashni va
to‘g‘ri axborot bilan ishlashni o‘rganadilar.
- Axborotni muvozanatlash va qaror qabul qilish
: Axborotni tahlil qilishda, uning asosidagi
tarafkashlikni yoki ko‘rsatilgan fikrlarni aniqlash kerak. Talabalar, haqiqatni aniqlashda muvozanatli
yondashuvni rivojlantiradilar.
- Qaror qabul qilish jarayoni
: Tahlil qilingan axborot asosida talabalar ongli va adolatli
qarorlar qabul qilishni o‘rganadilar. Bu ularning kundalik hayotida va professional faoliyatlarida
muhimdir.
2. Axloqiy mas’uliyat –
bunda media vositalarini ishlatishda axloqiy mas’uliyat, axborotning
to‘g‘ri va adolatli tarzda tarqatilishiga qaratilgan ehtiyotkorlikdir. Bu o‘z navbatida jamiyatning
axloqiy qadriyatlariga mos ravishda, media vositalaridan foydalanishda quyidagi muhim jihatlarni
talab etadi:
- Axborotning adolatli taqdimoti -
yani media orqali axborotlar faqat faktlarni, haqiqatni va
ob’ektivlikni tarqatishi kerak. Yolg‘on, manipulyatsiya yoki diskriminatsiya bilan bog‘liq
axborotlarni tarqatmaslik axloqiy mas’uliyatni anglatadi.
- Shaxsiy axborotni himoya qilish
- Media vositalarida shaxsiy ma’lumotlarning oshkor
bo’lishi va shaxsiy hayotga aralashishni oldini olish axloqiy mas’uliyatni ifodalaydi. Xar bir shaxs
axborotlarni jamiyatga taqdim etishda, insonlarning shaxsiy ma’lumotlarini himoya qilishni
o‘rganishlari zarur.
- Jamiyatdagi ta’siri
: Bu media vositalari ijtimoiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lishi mumkin,
shuning uchun axloqiy me’yorlarga mos ravishda ijtimoiy mas’uliyatni his qilish zarur. Bu, media
vositalarining jamiyatdagi ijtimoiy va madaniy rivojlanishga qanday ta’sir qilishini anglashni o’z
ichiga oladi.
Qisqacha qilib shuni aytish mumkinki ijtimoiy tarmoqda yolg‘on xabarlarni tarqatish,
odamlarning obro‘siga putur etkazish yoki haqiqiy ma’lumotlarni qasddan buzish axloqiy jihatdan
noto‘g‘ri hisoblanadi. Shuningdek, media vositalari faqat yoritish maqsadida odamlarning shaxsiy
hayotini buzmasligi kerak.
3. Innovatsion fikrlash –
bu yangi g‘oyalar va ijodiy echimlarni ishlab chiqarishda media
vositalaridan foydalanish muhim omili hisoblanadi.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
274
Innovatsion fikrlash, yangiliklar yaratish va ijodiy echimlar ishlab chiqishda media vositalarini
qanday ishlatishni anglatadi. Bugungi kunda, media texnologiyalarining rivojlanishi, insonlarga
yangi g‘oyalarni yaratishda va ijodiy echimlar ishlab chiqishda keng imkoniyatlar yaratadi.
Innovatsion fikrlash quyidagicha rivojlanadi:
Yangi g‘oyalar ishlab chiqish -
Media vositalari yordamida yangi g‘oyalarni rivojlantirish va
ulardan foydalangan holda yangiliklar yaratish. Insonlar, o‘z g‘oyalarini ifodalash va yangi g‘oyalarni
yaratishda media vositalaridan foydalanishni o‘rganadilar.
Kreativlik va ijodkorlik
- Media vositalari foydalanuvchilarga yangi g‘oyalar, hikoyalar yoki
san’at asarlarini yaratishda ilhom beradi. Raqamli tasvirlar, video tahrirlash, musiqani yaratish kabi
ijodiy ishlarda media vositalari katta rol o‘ynaydi.
Texnologik yondashuv -
Media texnologiyalaridan foydalangan holda, talabalar yangi
g‘oyalarni texnologik jihatdan rivojlantirishni va ularga innovatsion yondashuvlarni qo‘llashni
o‘rganadilar. Masalan, interaktiv media, virtual reallik yoki sun’iy intellektdan foydalanish orqali
yangiliklar yaratish.
Ijtimoiy innovatsiyalar -
Media vositalari orqali jamiyatdagi ijtimoiy muammolarni hal qilish
uchun yangi echimlar ishlab chiqish. Bu ijtimoiy tarmoqlar va media orqali odamlarning fikrini
yig‘ish, ularning ehtiyojlarini tushunish va yangi echimlar yaratish imkoniyatlarini yaratadi.
Xususan ijtimoiy tarmoqlarda onlayn platformalar yaratish yoki raqamli mahsulotlar ishlab
chiqish kabi innovatsion g‘oyalar. Talabalar yangi texnologiyalarni o‘rganib, ijodiy yondashuvlar
orqali jamiyatdagi muammolarni hal etishda yangi g‘oyalarni ilgari surishlari mumkin.
Shu tarzda, pedagogik oliy ta’lim muassasalarida media falsafasini o‘rgatish jarayoni
talabalarga mas’uliyatli va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga, shuningdek, jamiyatga hissa qo‘shish
imkoniyatini yaratadi. Bu, o‘z navbatida, ijtimoiy, axloqiy va siyosiy jihatlarning ta’lim jarayonida
muhim rol o‘ynashini ta’minlaydi.
Modelning ta’limdagi amaliyoti quyidagicha ifoda etish mumkin.
Ushbu modelni ta’lim jarayonida amaliyotga tatbiq qilish, talabalarni o‘quv jarayoniga faol jalb
etish va ularga media vositalarini ishlatishda axloqiy va mas’uliyatli yondashuvni o‘rgatish imkonini
yaratadi. O‘qituvchilar va pedagogik mutaxassislar talabalar bilan ishlashda quyidagi
yondashuvlardan foydalanishlari mumkin:
Diskussiyalar va munozaralar
: Media va axborot etikasiga oid savollarni muhokama qilish,
talabalarni fikrini oshirishga yordam beradi.
Case study (Hodisalar tahlili)
: Media vositalarining amaliy misollarini tahlil qilish orqali
talabalarga turli vaziyatlar bo‘yicha axloqiy qarorlar qabul qilishni o‘rgatish mumkin.
Praktik mashg‘ulotlar
: Media vositalaridan foydalanish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirish, talabalarga amaliyotni o‘rgatish uchun samarali usuldir. Umumiy qilib biz tomondan
yaratilgan, talabalarning media falsafasi haqidagi bilimlarning modelini ishlab chiqdik.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
275
Ўқитиш
Oliy ta’lim muassasalari talabalarining media falsafasi haqidagi
bilimlarining funksional modeli
Modelning asosiy yo‘nalishlari
Media
savodxonlik
Tanqidiy
fikrlash
Axborot
texnologiyalari
Media
madaniyati
Media va
innovatsion
ta’lim
Media t
ushunchasi
Media t
a’lim va pe
dagogika
Med
ia
va
omma
vi
y
axb
orot
v
o
sitalari
Med
ia qo
n
u
n
lari va
xuqu
q
iy ma
sla
x
atlar
M
edi
asavodx
onl
ik
asos
lar
i
-
O‘
qi
tuvchi
lar
uchu
n
medi
a
kom
pet
ensi
ya
Ta’limd
a me
d
ia vo
sitalarid
an
foy
d
ala
n
ish
Axborot manba
lari
ni tahlil qilish
Mediagi
mani
pu
lat
siyalar
Raqam
li ta’lim pl
a
tforma
lari
Media re
surslardan foydal
anish
Media m
adani
y
ati
va ahloqiy
qadriya
tlar
O‘quvchila
rning me
dia
mada
niyatini oshiri
sh
Virtual
va raqamli
ta’lim
Sun’iy int
ell
ekt va ta’lim
Med
ia ko
n
ten
tni tah
lil
qilish
Ax
b
o
ro
tning ha
q
q
o
n
iyligin
i
tek
sh
irish
Med
iad
a stere
o
tip va
pro
p
ag
anda
Med
ia orq
ali ij
timo
iy tasir
Ta’limd
a inn
o
v
atsio
n
texnolo
g
iya
lar
Multimed
ia ma
teriallar
ya
ratish
In
tern
et va
ij
timoiy
tarm
o
q
lar
On
lay
n
ta’lim va
mas
o
fav
iy tex
n
o
log
iya
lar
Med
ia etika
si va
ah
loq
iy me
’y
o
rlar
Med
ia ha
v
fsizlik
Med
ia orq
ali ta’lim va
tarb
iya
Med
ia vo
sitalarid
an
sam
ara
li
fo
y
d
ala
n
ish
VR/AR tex
n
o
log
iya
lari,
Ra
qaml
i
o‘quv
resu
rslari
Innovatsion m
edia
texnol
ogiyalari
AI aso
sid
a ta’lim k
o
n
tek
tini ya
ratish
,
Fey
k
ax
b
o
ro
tla
rn
i tax
lil q
ilish
Blen
d
ed
learn
ing
v
a g
am
ifika
tsiya
si ,
Maso
fav
iy ta’limd
a me
d
ia roli
Media savodxonlik, tanqidiy fikrlash, axborot texnologiyalari va innovatsion ta’lim usullarini
ta’lim jarayoniga joriy etish orqali talabalar axborotni to‘g‘ri tahlil qilish, ishonchli manbalarni
ajratish va raqamli vositalardan samarali foydalanish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar
NATIJAVIY – BAHOLASh
Натижа
: O‘quvchilarning media falsafasi haqidagi bilimlari rivojlanadi
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
276
1- rasm.
Oliy ta’lim muassasalari talabalarining media falsafasi haqidagi bilimlarining
funksional modeli
Хулоса
:
Pedagogik oliy ta’lim muassasalarida media falsafasini o‘rgatish, talabalar uchun
media vositalarining ijtimoiy va axloqiy jihatlarini anglab yetishga, ongli fikrlashni rivojlantirishga
va mas’uliyatli muloqot qilishga yordam beradi. Bu jarayon talabalarga nafaqat media vositalaridan
qanday foydalanish kerakligini, balki ularning jamiyatdagi o‘rni va ta‘siri haqida chuqur tushuncha
beradi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
Davis, P. & Koster, S. (2020).
The Role of Media in Education: Understanding Media
Literacy in the Digital Age
. Journal of Educational Technology, 15(3), 145-160.
2.
Giddens, A. (2017).
Sociology: A Global Introduction
. Pearson Education.
3.
McLuhan, M. (1964).
Understanding Media: The Extensions of Man
. MIT Press.
4.
Pariser, E. (2011).
The Filter Bubble: What the Internet is Hiding from You
. Penguin
Books.
5.
Smith, J. (2018).
Media Ethics and Philosophy: Critical Reflections
. Oxford
University Press.
