SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
250
HOZIRGI “AXBOROT ASRI”DA FAN O`QITUVCHILARNING IJTIMOIY ROLI.
QODIROVA B.T .
Andijon davlat pedagogika instituti, Pedagogika fanlari
bo’yicha falsafa doktori (PhD)
Mamazokirova R.M.
ADPI Boshlang’ich ta
ʼ
lim
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15354635
fakultetining 101- gurux talabasi
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada axborot texnologiyalari jadal rivojlanayotgan bugungi kunda ta’lim-
tarbiya jarayonida fan o‘qituvchilari, ayniqsa o‘qituvchilarining o‘rni va mas’uliyati yoritilgan.
Muallif zamonaviy axborot oqimi shaxs tafakkuriga ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ta’kidlab, yosh
avlodda mafkuraviy immunitetni shakllantirish zarurligini asoslaydi. Milliy qadriyatlar asosida
ta’lim-tarbiya berish, innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish, estetik tarbiyaning o‘rni, bolalarda
ijodkorlik va fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning dolzarbligi keng yoritilgan. Ayniqsa
mashg‘ulotlarining bolalar yoshiga mos va qiziqarli tarzda tashkil etilishi, o‘qituvchilarining
pedagogik mahorati va ijodiy yondashuvi orqali bolalarning madaniyatini shakllantirishga urg‘u
berilgan. Xulosa o‘rnida, maqolada ta’lim tizimida milliylikni saqlagan holda jahon tajribasidan
samarali foydalanish orqali barkamol avlodni voyaga yetkazish g‘oyasi ilgari suriladi.
Tayanch so
ʼ
zlar: Axborot texnologiyalari ,ilmiy yondashuv ,pedagoglar roli, ta’lim
texnologiyalari, malaka oshirish, yoshlar tafakkuri, shaxs riv, milliy tafakkur, zamonaviy
o‘qituvchi, tanqidiy fikrlash.
Ключевые
слова
:
Информационные
технологии
,
научный
подход
,
роль
педагогов
,
образовательные
технологии
,
повышение
квалификации
,
мышление
молодежи
,
развитие
личности
,
национальное
созна
-,
ние
,
современный
учитель
,
критическое
мышление
Key words
: Information Technologies, Scientific Approach,Role of Teachers,
Educational Technologies,Professional Development,Youth Thinking, Personal
Development,National Consciousness, Modern Teacher, Critical Thinking
Bugungi kunda axborot texnologiyalari hayotimizning har bir jabhasiga kirib kelgan. Har bir
inson ko‘p miqdordagi ma’lumotlarga ega bo‘lishi mumkin, biroq bu ma’lumotlarni tahlil qilish,
baholash va to‘g‘ri foydalanish uchun ilmiy yondashuv zarur. Bu jarayonda
fan o‘qituvchilarining
roli
beqiyosdir.
“Axborot asri” deb e'tirof etilayotgan yangi asrda yashab ijod qiluvchi yoshlarning ongini
o`stirishda o`qituvchi pedagoglarning roli juda muhim. Ayniqsa, ijtimoiy-pedagogik sharoitga
moslashgan ta’lim texnologiyalarini yaratish va ularni ta’lim-tarbiya amaliyotida qo`llash dolzarb
masala. Bu o`rinda o`qituvchi pedagoglarning o`zlari qay darajada imkoniyatga ega ekanligi, har
qanday yangilikni tez o`zlashtirib oluvchi yoshlar oldida bir qadam oldinda yurish har bir
pedagogning oldida turgan muhim vazifalardan biri bo`lib kelgan va bundan keyin ham shunday
bo`lishi kerak. Chunki o`qituvchi pedagoglar ta’lim-tarbiya jarayonining eng mas’ul shaxslari
hisoblanadi. Shuning uchun ham bu jarayonda raqobat bo`lishi tabiiy. Buning shartlari esa tinimsiz
mehnat, malakasini oshirish, o`z ustida ishlash va o`z tafakkurini kengaytirib borishdir. Hadisi
sha’rifda aytilganidek,-“Beshikdan to qabrgacha ilm izla”.
-Axborotlar oqimining negizlashuvi inson xotirasiga ortiqcha yuk, shaxsning tafakkuri va
fikr yuritishi jarayonlarida keskin o‘zgarishlarga sabab bo‘lmasmikin? Ongga yetib kelayotgan
axborotlar shaxsning mavjud madaniy-ma'rifiy muhitga moslashuvi jarayonida qay tarzda aks etishini
bilishimiz va shunga mos tarzda ta'lim-tarbiya muassasalarida o‘quv dasturlari va jihozlariga nisbatan
talablarni ishlab chiqishimiz lozim, deyishadi olimlarimiz.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
251
Respublikamizning pedagog olim va amaliyotchilari ilmiy asoslangan hamda O‘zbekistoning
ijtimoiy-pedagogik sharoitiga moslashgan ta'lim texnologiyalarini yaratish va ularni ta'lim-tarbiya
amaliyotida qo‘llashga intilmoqdalar.
Agar biz har bir yosh qalbida Vatanga muhabbat, kasbga sadoqat, pok iymon va
odamgarchilikni tarbiyalay olsak, ular xalqaro axborot tizimlari orqali bizning fikrlash tarzimiz, urf-
odatlarimiz, milliy qadriyatlarimizga zid bo‘lgan ma'lumotlarni tanqidsiz qabul qilmaydigan,
yurtimiz istiqboliga xizmat etadiganlarinigina saralab olish qobiliyatiga ega bo‘ladilar. Buning uchun
biz yoshlarimizda barqaror mafkuraviy immunitetni tarbiyalashimiz kerak.
Bularning barchasi ta'lim-tarbiya sohasida islohotlar o‘tkazishni asosiy masala qilib qo‘ydi.
Shuningdek, ta’lim-tarbiya jarayonini uzluksiz ta’limning ilk bosqichi Maktab ta’limdan boshlash
kerakligi alohida qayd etildi va bu borada bir qancha vazifalarni maqsad qilib qo`ydi.
Bu borada xorijiy tajribalarni o`rganish, ulardan o`zimizga kerakligini olish, bolalarimizga o`z
milliyligimizni, milliy qadriyatlarimizni singdirib borish, ularda insoniylik fazilatlarini, Vatanga,
do`stlikka, tinchlikka, atrof-muhitga, mehnatga, estetikaga bo`lgan ijobiy munosabatlarni
shakllantirish va rivojlantirib borish oldimizda turgan ulkan vazifalardir.
А
jdodlarimiz barkamol insonni voyag
а
yetkazishd
а
badiiy estetik tarbiya vositalari, jumladan,
musiq
а
san’atining
а
hamiyatini chuqur
а
nglab, yoshlarning ichki hissiy dunyosini boyitishd
а
,
ma’naviy-
ах
loqiy fazilatlarni shakllantirish v
а
kamol toptirishd
а
ning yuksak ijtimoiy jihatlarig
а
diqqat-e’tibor bilan qarashgan.
Bu ishlarni amalga oshirishda o`qituvchilarining oldida ham bir qancha vazifalar turibdi.
Ta’limi bir qancha o’zig
а
хо
sliklarg
а
eg
а
bo’lganligi bois o’qituvchidan jud
а
katt
а
pedagogik
mahoratni talab etadi. Masalan tajribali o’qituvchi darslarni shunday tashkil etadiki, ulard
а
qo’shiq
kuylashg
а
ham, musiq
а
tinglash, musiq
а
savodi, o’quvchilarning bilimlarini tekshirishg
а
ham,
umuman ko’zlangan maqsadg
а
erishishga muvaffaq bo’ladi, bilimlarini tinglagand
а
bolalarni
а
vval
boshdanoq diqqat bilan tinglashga, musiq
а
paytid
а
gaplashmay, boshqa ishlar bilan chalg’imay,
nihoyatd
а
e’tiborli bo’lishg
а
o’rgatish zarur. Bu bolalarning madaniyatini, didini,
а
sar v
а
ning
yaratuvchilarig
а
nisbatan hurmat- ehtirom v
а
minnatdorchilik his-tuyg’ularini tarbiyalaydi.
Shuningdek, musiq
а
ta’limid
а
bolalarning yosh
х
ususiyatlarig
а
а
lohid
а
e’tibor berish talab
etiladi.
Ма
salan, Maktab ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarining diqqatlari tarqoq bo’lishi, tez
charchashlari, zerikishlari tabiiy h
о
ldir. Shuning uchun mashg`ulotdagi faoliyatlarni tez-tez
almashtirib turish, bolalarga dam beruvchi hikoyalar, mavzug
а
mos voqealar
а
ytib berish, ko’pinch
а
bolalar yoshig
а
mos musiq
а
tinglash jud
а
yaxshi natijalar beradi.
А
yrim h
о
llard
а
musiq
а
tinglab
bo’lingandan keyin ularg
а
o’z
о
lgan taassurotlarig
а
tayangan h
о
ld
а
rasmlar chizdirish bolaning
mashg`ulotg
а
bo’lgan qiziqishlarini yanad
а
о
rttiradi.
Bolalarni ijodiy faoliyatga yo`naltirish bolalarda ijodiy qobiliyatlarining oshishiga, erkin
fikrlay olishiga, harakatlar bajara olishiga zamin yaratadi.
Maktab ta’lim muassasalarining mashg`ulotlarida, umumta’lim maktablarining madaniyati
darslari hamda to`garaklari faoliyatida, va san’at maktablari faoliyatlarida mashg`ulotlarni to`g`ri
tashkil etilishi, bu fanga ikkinchi darajali qaramaslik, o`qitishda innovatsion texnologiyalardan
foydalanib qiziqarli mashg`ulotlar jarayonini tashkil etish, zamonaviy texnika vositalaridan
foydalanish, milliy, an’anaviy, klassik, zamonaviy, estrada kuy-qo`shiqlardan, raqslardan foydalanib
mashg`ulotlarni tashkil etish maqsadga muvofiqdir.
Arastu hakim “Ritorika”(Xitoba) kitobida yozishicha, - jismoniy baquvvat, sog`lom,
ko’rkam yoshlar har qanday davlatning boyligidir,- deydi. Bunday fazilatlarga qanday erishiladi? Oila
va uzluksiz ta’lim muhitida jismoniy tarbiya bilan shug’ullanish ayni vaqtda o’z-o’zini tarbiyalash,
aqliy tarbiyani a
х
loqiy tarbiyaga muvofiqlashtirish yo’li bilan barkamol insonlar voyaga yetkaziladi.
Maktab ta’lim muassasalarining har-xil guruhlari va umumta’lim maktablari
o`quvchilarining yoshlariga xos ritmik harakatlarni o`rgata olishi va rivojlantira olishi ko`zda tutilgan
bo`lib, unga ko`ra rahbarlari hamda o`qituvchilari:
1. ning xarakteriga mos ravishda harakatlar bajarishga o`rgatib borishi;
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
252
2. rivojlantirishning yanada yorqin omillari: ritmni his qilgan holda harakatlar bajartirishi,
o`yinlar o`ynatishi, xorovodlar o`rgatishi, boshqa badiiy havaskorlik mashg`ulotlari paytida va
boshqa faoliyat turlari paytida raqslar ijro ettirishi;
3. Bolalar bilan ishlashning tizimliligi, tashkillashning xilma-xil turlaridan foydalanishi;
4. Tarbiyachilar bilan birga mashq qilish barobarida ularning darajalarini oshirish borasida
maslahatlar olib borishilari zarur.
Shuningdek, asrlar osha yashab kelayotgan milliy qadriyatlarimizni hamda jahon san’atining
bebaho durdonalarini kelajak avlodga bezavol yetkaza olsak, o`z oldimizdagi mas’uliyatimizni his
qilgan, ko`zlagan maqsadlarimizni hech shubhasiz amalga oshirgan bo`lar edik.
