SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
239
BO‘LAJAK PEDAGOGIK KADRLARDA KASBIY KOMPETENSIYALARINI
SHAKLLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING O‘RNI
Umurzaqova Dildora Taxirjanovna
Turon universiteti Andijon filiali
Pedagogika nazariyasi va
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15354608
tarixi yo‘nalishi magistranti
Annotatsiya.
Ushbu maqolada bo‘lajak pedagoglarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish
jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalarining o‘rni yoritilgan. SI vositalari yordamida
shaxsiylashtirilgan ta’lim, dars rejalashtirish, o‘quv materiallari ishlab chiqish imkoniyatlari tahlil
qilingan.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, kasbiy kompetensiya, bo‘lajak pedagog, raqamli ta’lim, dars
rejalashtirish
Аннотация
:
В
статье
рассматривается
роль
технологий
искусственного
интеллекта
в
формировании
профессиональных
компетенций
у
будущих
педагогов
.
Анализируются
возможности
индивидуализированного
обучения
,
планирования
уроков
и
разработки
учебных
материалов
с
помощью
AI.
Ключевые
слова
:
искусственный
интеллект
,
профессиональная
компетентность
,
будущие
педагоги
,
цифровое
образование
,
планирование
уроков
Abstract:
This article explores the role of artificial intelligence technologies in shaping
professional competencies among future educators. It analyzes how AI tools support personalized
learning, lesson planning, and the creation of educational materials.
Keywords:
artificial intelligence, professional competence, future teachers, digital education,
lesson planning
Zamonaviy ta’lim tizimi kasbiy jihatdan yetuk, kompetent, ijodkor va axborot texnologiyalarini
chuqur o‘zlashtirgan pedagoglarni talab qilmoqda. Shu jihatdan, ta’lim sohasida sun’iy intellekt (SI)
texnologiyalarining joriy etilishi pedagogik kadrlar tayyorlashda tub burilish yasamoqda. Ayniqsa,
bo‘lajak pedagoglarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishda sun’iy intellekt vositalaridan
foydalanish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Kasbiy kompetensiya va uning mazmuni
Kasbiy kompetensiya – bu o‘qituvchining o‘z kasbiga oid nazariy bilim, amaliy ko‘nikma,
axloqiy va kommunikativ sifatlarni o‘zida mujassamlashtira olishi, pedagogik vazifalarni samarali
bajarishga layoqatli bo‘lishidir. Bo‘lajak pedagoglarda ushbu kompetensiyalarni shakllantirishda
innovatsion texnologiyalar, xususan, SI alohida o‘rin tutadi.
Sun’iy intellekt texnologiyalari va ularning imkoniyatlari
Sun’iy intellekt quyidagi imkoniyatlarni yaratadi:
- shaxsiylashtirilgan ta’lim:
Har bir talabaning ehtiyoji va darajasiga mos topshiriqlar va
materiallarni shakllantirish;
- interaktiv o‘quv muhiti:
Virtual yordamchilar, chatbotlar orqali mashg‘ulotlar olib borish;
- refleksiya va tahlil:
O‘qituvchilik amaliyoti natijalarini avtomatik tahlil qilish va qayta aloqa
berish;
- yaratuvchanlikni rivojlantirish:
O‘quv loyihalari, dars ishlanmalari, multimediali resurslar
yaratishda sun’iy intellektdan foydalanish.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
240
Amaliy misollar:
Masalan, bo‘lajak o‘qituvchilar ChatGPT, Khanmigo, Google Bard
kabi SI vositalari orqali:
- Dars rejasini tez va sifatli tuzish
- O‘quvchilarga mos metodik yondashuvlarni tanlash
- Matnlarni tahlil qilish, o‘quv loyihalarini ishlab chiqish
- Nutq va yozuv malakasini oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Afzallik va tavakkalchiliklar:
Tejamkorlik va vaqtni samarali boshqarish
– sun’iy intellekt vositalari yordamida
o‘qituvchilar dars rejalashtirish, materiallarni tahlil qilish, individual yondashuvlarni ishlab chiqish
kabi vazifalarni qisqa vaqt ichida, yuqori aniqlik va sifat bilan bajarish imkoniga ega bo‘ladilar. Bu
esa ularning asosiy pedagogik faoliyatiga ko‘proq vaqt ajratishlariga zamin yaratadi.
O‘quv jarayonini shaxsiylashtirish
– sun’iy intellekt asosidagi tizimlar (masalan, adaptiv
o‘quv platformalari) har bir o‘quvchining bilim darajasi, qiziqishi va ehtiyojiga mos ravishda
tavsiyalar beradi, bu esa bo‘lajak pedagoglarga individual yondashuv ko‘nikmalarini rivojlantirishga
yordam beradi.
Refleksiya va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
– AI tahlil qiluvchi vositalar yordamida o‘z
pedagogik faoliyatini baholash, tahlil qilish va doimiy takomillashtirish imkoniyati yuzaga keladi.
Ijodkorlik va tashabbuskorlikni rag‘batlantirish
– AI bilan ishlash jarayonida yangi
g‘oyalar ishlab chiqish, innovatsion metodlar yaratish, ta’limda raqamli vositalarni uyg‘unlashtirish
imkoniyatlari pedagogning ijodiy salohiyatini rivojlantiradi.
Sun’iy intellektdan foydalanishdagi xavf va tavakkalchiliklar:
Texnologiyaga haddan tashqari bog‘lanish
– AI vositalarining qulayligi o‘qituvchini
mustaqil fikrlash va kreativ yondashuvdan uzoqlashtirishi mumkin. Bu holat pedagogik fikr va
tajribaning silliqlashuviga olib keladi.
Plagiat va mualliflik etikasi bilan bog‘liq muammolar
– sun’iy intellekt yordamida
tayyorlangan materiallar asl manbadan farqlanmay qolishi, mualliflik huquqlari buzilishi yoki
mustaqil ijodiy yondashuvni cheklab qo‘yishi mumkin.
O‘qituvchining emotsional-intellektual rolining pasayishi
– AI texnologiyalari bilim
yetkazishda yordamchi bo‘lsa-da, tarbiyaviy, emotsional qo‘llab-quvvatlash kabi jihatlarda insoniy
aloqaning o‘rnini to‘liq bosa olmaydi. Bu esa o‘quvchi va pedagog o‘rtasidagi ijtimoiy-emotsional
aloqalarning sustlashishiga olib keladi.
Xulosa
Bo‘lajak pedagoglarda kasbiy kompetensiyani shakllantirishda sun’iy intellekt vositalari
nafaqat yordamchi vosita, balki o‘ziga xos rivojlantiruvchi faktor sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Muhimi, ushbu texnologiyalarni o‘rganish va undan oqilona foydalanish orqali zamonaviy, raqamli
pedagog shaxsini tarbiyalashga erishiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Abdullayeva, D. (2022). Pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirish metodikasi. Toshkent:
Iste’dod.
2. Holmes, W. et al. (2019). Artificial Intelligence in Education. Boston: Center for Curriculum
Redesign.
3. Murodova, Z. (2023). “Raqamli pedagogika va sun’iy intellektning o‘rni”, Ta’limda
innovatsiyalar jurnali,
№
2, 15–20-betlar.
4. Rajabov, U. (2021). Ta’limda AKT: nazariya va amaliyot. Samarqand: Ziyo Nashr.
5. UNESCO (2021). AI and the Future of Teaching. Paris: UNESCO Publishing.
