SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
150
TALABALARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY
INTELEKTNING AHAMIYATI
Fayzullayev Jamshid Ismoiljonovich,
Farg‘ona Davlat Texnika Universiteti, dotsenti, p.f.d(PhD)
fayzullayev4748@gmail.com.
To‘xtaraliyev Behruz Zuxriddin o‘g‘li
Farg‘ona Davlat Texnika Universiteti
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15352383
35-24 (ENM) gurux talabasi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida
а
niq va tabiiy fanlarni raqamli
texnologiyalar asosida o'qitishga asoslangan malakali kadrlarni tayyorlashdagi zamonaviy ta’lim
tizimida talabalarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishda sun’iy intelektning ahamiyati tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar.
adaptiv, bozor, muammo, sun’iy, shaxs,intelekt, ko‘nikma, kasbiy,
kompetentlik, talaba, texnalogiya, ta’lim, tahlil, tizim, yordam.
Аннотация
.
В
данной
статье
анализируется
значение
компетентностного
подхода
в
организации
современного
образовательного
процесса
,
основанного
на
сочетании
теории
и
практики
,
переход
от
«
образовательного
»
подхода
к
компетентностно
-
ориентированной
системе
образования
и
значение
технологий
искусственного
интеллекта
в
развитии
профессиональной
компетентности
студентов
.
Ключевые
слова
.
адаптивный
,
анализ
,
искусственный
,
интеллект
,
компетентность
,
личность
,
навыки
,
образование
,
проблемный
,
помощь
,
профессионализм
,
рыночный
,
студент
,
система
,
технология
Annotation
. This article analyzes the importance of a competence-based approach in the
organization of the modern educational process based on a combination of theory and practice, the
transition from an "educational" approach to a competence-based education system, and the
importance of artificial intelligence technologies in the development of students' professional
competence.
Keywords.
adaptive, analysis, artificial, intelligence, competence, personality, skills,
education, problematic, help, professionalism, market, student, system, technology
Kirish
Respublikamizda so
ʼ
nggi yillarda muhandis kadrlar tayyorlashning ustuvor yo
ʼ
nalishlarini
belgilash, ta
ʼ
lim sohasini rivojlantirish, yangicha fikrlovchi, mustaqil faoliyat yurita oladigan
muhandis kadrlar tayyorlash sifatini oshirish, xorijiy hamkorlar bilan qo
ʼ
shma fakultetlar, filiallar
ochish va ularning moddiy texnik bazasini shakllantirishning me
ʼ
yoriy asoslari yaratildi. “Uzluksiz
ta
ʼ
lim tizimini yanada takomillashtirish yo
ʼ
lini davom ettirish, pedagog va mutaxassislarning malaka
darajasini yuksaltirish; ish beruvchilarning ehtiyojlariga javob beradigan mutaxassisliklar bo
ʼ
yicha
kadrlar tayyorlash hamda oliy ta
ʼ
lim tizimi faoliyatining sifati va samaradorligini oshirish” ustuvor
vazifa etib belgilandi[1].
Ta
ʼ
lim muassasalarida ta
ʼ
lim olish jarayoni texnika oliy ta
ʼ
lim muassasalari talabalari uchun
insonning mehnat faoliyati natijalarini samarali amalga oshirish kabi, kasbiy kompetentlikni
fundamental va kasbiy bilim, ta
ʼ
lim sifati-samaradorligi, kompetentlik yondoshuv asosida
rivojlantirish hamda o
ʼ
z-o
ʼ
zini takomillashtirishning eng maqbul davridir. Bo
ʼ
lajak muhandislar
ushbu jarayonda bilimlarni jamlash, saqlash, kompentsiyalarning mantiqiy tuzilmasini yaratish va
istiqbolda kasbiy faoliyatini tashkil etishda ulardan samarali foydalanish kabi holatlarni o
ʼ
zida
mujassam ettiradi[1].
Jamiyatning texnika va texnologiyalari shiddatlik bilan rivojlanib borishi bir paytda, bugungi
oliy ta
ʼ
lim muassasalari talabalarining jamiyat talablaridan kelib chiqib kasbiy faoliyatlari bo
ʼ
yicha
yuzaga keladigan yangi-yangi sharoitlarga moslashish ko
ʼ
nikmasiga ega bo
ʼ
lish hamda bo
ʼ
lajak
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
151
muxandislarning kasbiy-ilmiy faoliyatida kasbiy tayyorgarlik darajasini, ilmiy tafakkurini rivojlanib
borish uchun kun sayin o
ʼ
z bilimlarini takomillashtirib borishlariga harakat qilishlarini talab qiladi[2].
Bu esa bo
ʼ
lajak muxandislarni mustaqil izlanish orqali tadqiqotchilik qobiliyatlarining rivojlanishiga,
kasbiy hamda hayotiy muammolarni mustaqil yechib unga ijodiy yondashishga o
ʼ
rgatish zaruriyatini
keltirib chiqaradi. Shuning uchun oliy ta
ʼ
lim muassasalarida bo
ʼ
lajak muxandislarni tayyorlash,
ayniqsa texnika va texnologiyalardagi o
ʼ
zgarishlarga moslasha oladigan, keng dunyoqarashga ega
mutaxassislarni tayyorlashga imkon beruvchi tabiiy-ilmiy turkumdagi fanlar doirasida texnika oliy
ta
ʼ
lim muassasalari talabalarning kasbiy kompetentligini rivojlantirish muxim va dolzarb
xisoblanadi[3].
Oliy ta
ʼ
lim muassasalarining bitiruvchilarini tayyorlash sifatini boshqarishning konseptual
muhim usullaridan biri - ta
ʼ
lim mazmunini takomillashtirishda kompetentli yondoshuvni amalga
oshirish xisoblanadi.O
ʼ
quv jarayonini tashkillashtirishda kompetentli yondashuv oliy ta
ʼ
lim
muassasalari bitiruvchilarining o
ʼ
zlashirilgan bilimlarini amaliy tadbiqiga doir masalalarni yechimini
tadbiq qilishga tayyorgarliklarini metodologik ko
ʼ
rsatkichi sifatida aniqlashtiriladi[4].
Texnika oliy ta
ʼ
lim muassasalari talabalarining kasbiy kompetentligini rivojlantirish bo
ʼ
lajak
muxandislarni kasbiy faoliyatda o
ʼ
zlashtirilgan bilimlardan samarali foydalanish borasidagi
malakalarining mustahkamlanishini ham ta
ʼ
minlaydi. Shu bilan birga kasbiy faoliyatdagi nazariy va
amaliy masalalarni yechish, adabiyotlar bilan mustaqil ishlash ko
ʼ
nikmalarini shakllantirish,
muhandis-texnik masalalarini yechish ko
ʼ
niklarini hamda kasbiy mazmundagi masalalarni yechish
malakalarini rivojlantirishga yordam beruvchi bilim, ko
ʼ
nikma va malakalarni rivojlantirishni ham
ta
ʼ
minlaydi.
Zamonaviy texnologiyalar, ayniqsa sun’iy intelekt, ta’lim sohasida katta o‘zgarishlarni keltirib
chiqarmoqda. Talabalarning kasbiy kompetentligini shakllantirishda sun’iy intelekt yordamchi vosita
sifatida muhim rol o‘ynaydi. U bilim olish jarayonini shaxsga yo‘naltirish, amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirish va bozor talablariga moslashuvchanlikni oshirish imkoniyatlarini beradi. Ushbu
maqolada sun’iy intelektning talabalar kasbiy kompetentligini oshirishdagi ahamiyati tahlil
qilinadi[5].
1. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim jarayoni:
Sun’iy intelekt tizimlari har bir talabaning bilim darajasi, o‘rganish uslubi va zaif tomonlarini
tahlil qilib, individual dasturlar ishlab chiqadi. Masalan:
·
Adaptiv o‘quv platformalari
– talabaning bilim darajasiga qarab mashqlarni moslashtiradi.
·
Sun’iy intelekt
-
yordamchilar
– murakkab mavzularni soddalashtirib tushuntiradi.
Natijada, talabalar o‘zlariga moslashtirilgan ta’lim olish orqali kasbiy ko‘nikmalarini samarali
rivojlantirishadi.
2. Real Vaziyatlarda Amaliy Tajriba
Sun’iy intelekt
simulyatsiyalar va virtual laboratoriyalar orqali talabalarga real ish muhitidagi
tajribani beradi:
·
Tibbiyot talabalari
– Sun’iy intelekt -diagnostika dasturlari yordamida kasalliklarni
aniqlashni mashq qiladi.
·
Dasturiy injinering
– Sun’iy intelekt yordamida kod tekshirish va loyihalarni
avtomatlashtirishni o‘rganadi.
Bu usullar talabalarni kelajakdagi kasb faoliyatiga tayyorlaydi.
3. Kompetentlikni ob’ektiv baholash
An’anaviy baholash usullarida sub’ektivlik xavfi bor. Sun’iy intelekt esa quyidagi
imkoniyatlarni taqdim etadi:
·
Avtomatik test tizimlari
– bilimni aniq va adolat baholaydi.
·
Ko‘nikmalarni tahlil qilish
(masalan, nutq yoki kodlash mahorati).
Natijada, talabalar o‘z kamchiliklarini aniq ko‘rib, ularni bartaraf etish uchun chora ko‘ra oladi.
4. Bozor Talablariga Tayyorgarlik
Sun’iy intelekt yordamida talabalar yangi kasbiy trendlarni o‘rganishadi:
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
152
·
Ma’lumotlar tahlili (Data Science)
– Sun’iy intelekt asosidagi tahlil vositalarini egallash.
·
Avtomatlashtirilgan marketing
– Sun’iy intelekt -yordamchilar (CRM tizimlari) bilan
ishlash ko‘nikmalari.
·
Bu ularni zamonaviy ish o‘rinlariga moslashtiradi.
5. Muammolarni Yechishda Innovatsion Yondashuvlar
Sun’iy intelekt talabalarga kreativ fikrlashni o‘rgatadi:
·
Sun’iy intelekt loyihalash
– sun’iy neyron tarmoqlar yordamida yechim topish.
·
Robototexnika
– Sun’iy intelekt boshqaradigan qurilmalar bilan ishlash tajribasi.
Bu jarayonlar talabalarning mantiqiy va innovatsion fikrlash qobiliyatini oshiradi.
Xulosa
Sun’iy intelekt talabalarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishda qo‘shimcha imkoniyatlar
yaratadi. Shaxsiylashtirilgan ta’lim, amaliy simulyatsiyalar, aniq baholash, bozor talablari va
innovatsion yondashuvlar orqali ular kelajakdagi kasbiy faoliyatga sifatli tayyorlanadi. Ta’lim
muassasalari sun’iy intelekt texnologiyalarini joriy etish orqali yangi avlod mutaxassislarini
tayyorlashda muvaffaqiyatga erishadi.
Foydalanilgan Adabiyotlar:
1.
Fayzullayev, J. (2023). Axborot va Pedagogik Texnologiyalar Integratsiyasi Asosida
Fundamental Fanlarni Rivojlantirish Istiqbollari. Engineering problems and innovations, 1(
Спец
.
вып
. 1), 39-43..
2.
Исмоилджанович
Ф
.
Д
. (2022).
Развитие
профессиональной
компетентности
студентов
технических
высших
учебных
заведений
на
основе
деятельностного
подхода
. Central asian journal of mathematical theory and computer sciences, 3(10), 102-107.
3.
Luckin, R. (2018). Machine Learning and Human Intelligence: The Future of
Education.
4.
Stanford University (2023). AI in Education: Opportunities and Challenges.
5.
UNESCO (2022). Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications.
6.
Komilova, X. (2024). Ilm-fan-ta’lim tizimining rivojida xalqaro baholash usullari
foydalanish samaradorligi. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 1(12), 118-121.
