Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 150
SPORT FAOLIYATIDA MOTIVATSIYANING O‘RNI
Nurmamatova Marjona Karim qizi
Farg’ona davlat unversiteti, Psixologiya (sport) yo’nalishi
III kurs talabasi
nurmamatovamarjona00@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu maqolada sport faoliyatida motivatsiyaning ahamiyati, uning sportchilarning
psixologik tayyorgarligi va natijalarga erishishidagi roli chuqur tahlil qilinadi. Ichki va
tashqi motivatsiya turlari, ularning sportchilarga ta’siri, motivatsiyani oshirish usullari,
shuningdek, murabbiy va ota-onalarning bu jarayondagi o‘rni o‘rganiladi. Tadqiqotda
motivatsiya nazariyalari asosida sportchilarning ruhiy barqarorligi, intilish kuchi va
muvaffaqiyatga erishishdagi asosiy omillar yoritiladi. Maqola sportchilar, murabbiylar
hamda sport psixologlari uchun foydali nazariy va amaliy tavsiyalarni beradi.
Kalit so‘zlar:
Motivatsiya, sport psixologiyasi, ichki motivatsiya, tashqi motivatsiya,
sportchilar, murabbiy, natijadorlik, rag‘batlantirish, intilish, muvaffaqiyat
Annotation
This article provides an in-depth analysis of the significance of motivation in sports
activities, particularly its role in athletes’ psychological preparedness and performance. It
discusses types of motivation — intrinsic and extrinsic — and their influence on athletes,
along with strategies to enhance motivation. The article also examines the roles of coaches
and parents in the motivational process. Based on motivational theories, it highlights key
factors such as mental resilience, personal drive, and achievement. The paper offers
valuable theoretical and practical insights for athletes, coaches, and sports psychologists.
Keywords:
motivation, sports psychology, intrinsic motivation, extrinsic motivation,
athletes, coach, performance, encouragement, aspiration, success
Аннотация
В данной статье подробно рассматривается значение мотивации в спортивной
деятельности, а также её роль в психологической подготовке спортсменов и
достижении результатов. Анализируются виды мотивации — внутренняя и внешняя
— их влияние на спортсменов, а также методы повышения мотивации. Особое
внимание уделено роли тренеров и родителей в этом процессе. На основе теорий
мотивации освещаются ключевые факторы: психическая устойчивость, стремление
к успеху и достижение целей. Статья содержит полезные теоретические и
практические рекомендации для спортсменов, тренеров и спортивных психологов.
Ключевые слова:
мотивация, спортивная психология, внутренняя мотивация,
внешняя мотивация, спортсмены, тренер, результативность, поощрение,
стремление, успех
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 151
Kirish
Sport — bu nafaqat jismoniy faollik, balki kuchli ruhiy tayyorgarlik va ichki intilish
talab qiladigan faoliyatdir. Sportchilar nafaqat jismoniy imkoniyatlariga, balki ruhiy
barqarorlik, o‘ziga ishonch va eng muhimi — motivatsiyaga tayanadilar. Motivatsiya
sportda muvaffaqiyatga erishishning muhim omillaridan biridir. Har qanday sport
faoliyatida qatnashuvchi shaxs, u havaskor bo‘ladimi yoki professional, o‘z maqsadlariga
erishish uchun ichki yoki tashqi omillardan ilhomlanadi. Motivatsiya — bu shaxsni
ma’lum maqsad sari harakat qilishga undovchi ichki kuch. Ushbu maqolada
motivatsiyaning mohiyati, sportdagi o‘rni, turlari, nazariyalari va uni rivojlantirish usullari
ko‘rib chiqiladi
Sportchi motivatsiyaning xususiyatlari, sportchi motivatsiyasi amalda odatdagidek
bir xil. Bir nechta o‘zgarishlar bilan sportchi motivatsiyasi ikki qismdan iborat.
Ushbu xolatlar:
1) Qisqa muddatli
2) Uzoq muddatli.
Qisqa muddatli motivatsiya bu – shu yerda va hozirda to‘siqni yengib o‘tish, muayyan
vaqt ichida aniq maqsadga uchun qaror qilish.
Uzoq muddatli motivatsiya bu – katta maqsadga erishish uchun qaror, bu yo‘l kichik
muvaffaqiyatlardan iborat.
Yuqoridagi fikrlarga asoslangan holda sport va sportchi faoliyatida motivatsiya.
Biron bir bellashuv yoki mashg‘ulot oldidan ishtirokchilarga ya’ni sportchilarga murabbiy
tomonidan motivatsiya beriladi..
Motivatsiya tushunchasi va uning turli shakllari.
Motivatsiya insonning maqsad sari harakat qilishga undovchi psixologik kuchdir. Sportchi
uchun motivatsiya, shaxsiy g‘oyalar va maqsadlar asosida shakllanadi. Motivatsiyaning
ikki asosiy shakli mavjud: ichki motivatsiya va tashqi motivatsiya.
Ichki motivatsiya
—
sportchining o‘z ichki ehtiyojlariga, o‘zini rivojlantirish va yangi yutuqlar sari intilishiga
asoslangan motivatsiya turi. Bu turdagi motivatsiya o‘zini shakllantirish va o‘zining
jismoniy hamda ruhiy salohiyatini oshirish uchun zarurdir.
Tashqi motivatsiya
— bu
turdagi motivatsiya sportchiga tashqi rag‘batlar orqali shakllanadi, masalan,
musobaqalardagi sovrinlar, tan olish va boshqa tashqi omillar.Motivatsiyaning har ikki turi
sportchilarning muvaffaqiyatiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Ichki motivatsiya sportchini doimiy
ravishda o‘zini rivojlantirishga undasa, tashqi motivatsiya musobaqalarda yaxshi
natijalarga erishish uchun qo‘shimcha rag‘bat beradi.
Motivatsiyaning sportchining
yuksak natijalariga ta’siri.
sportchilarning
yuksak
natijalarga
erishishida
motivatsiyaning o‘rni juda katta.
Har bir sportchi o‘ziga xos motivatsion omillarga ega. Motivatsiya, sportchining
shaxsiy xususiyatlariga va psixologik holatiga asoslanadi. Masalan, sportchining o‘ziga
bo‘lgan ishonchi, maqsadga erishish istagi, qat’iyatliligi va yuqori natijalarga intilishi
motivatsiyani shakllantiruvchi asosiy faktorlar hisoblanadi.
O‘ziga bo‘lgan ishonch
:
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 152
O‘ziga bo‘lgan ishonch, sportchining maqsadlariga erishish yo‘lida muhim rol o‘ynaydi.
O‘ziga ishonadigan sportchi mushkul holatlarda ham muvaffaqiyatga erishishga
intiladi.
Qat’iyatlilik va izchillik
: sportchilar o‘z maqsadlariga erishish uchun qat’iyatli
bo‘lishlari zarur. Motivatsiya bu qat’iyatlilikni kuchaytiradi, chunki sportchi doimiy
ravishda o‘zining natijalarini yaxshilashga harakat qiladi. Milliy sportda sportchilar, o‘z
xalqining sharafini himoya qilish va millatni yuksaltirish uchun sportadirlar. O‘zbek milliy
sportida sportchilar milliy qadriyatlarni, tarixni va an’analarni hurmat qilish orqali
motivatsiyalarini kuchaytiradilar. Millatni ulug‘lash maqsadi motivatsiyaning kuchli
shakllaridan biridir.
Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
: Oila va jamiyat tomonidan sportchilarga
bo‘lgan qo‘llab-quvvatlash, ularning motivatsiyasini oshiradi. Oila a’zolarining sportchi
uchun ko‘rsatgan ishonchi va rag‘batlantirishi motivatsiyani kuchaytiradi.
Motivatsiyaning sportchilarning natijalariga ta’sirini o‘lchash.
sportchilarda
motivatsiyaning natijalariga ta’sirini o‘lchashda turli psixologik testlar va o‘lchovlar
qo‘llaniladi. Bu metodlar sportchining ruhiy holatini, motivatsiya darajasini va sportdagi
muvaffaqiyatlarni o‘lchash imkonini beradi.
Xulosa
Sportchilar orasida o’tkazilgan nazariy va emperik taqiqot natijalari bizni quyidagi
xulosalarga olib keldi;Sport faoliyatida motivatsiyaning tutgan o‘rni, uning psixologik
mexanizmlari va sportchilarning samarali faoliyatiga ta’siri keng qamrovda tahlil qilindi.
Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, sportdagi yutuqlar nafaqat jismoniy va texnik tayyorgarlikka,
balki sportchining ichki va tashqi motivatsiyasiga ham bevosita bog‘liqdir. Ichki
motivatsiya sportchining o‘zini rivojlantirishga, o‘z maqsadiga yetishga bo‘lgan ichki
ehtiyoji bilan bog‘liq bo‘lsa, tashqi motivatsiya esa sovrinlar, tan olinish, murabbiy va
jamoadoshlar qo‘llab-quvvatlovi orqali yuzaga keladi. Ikkala motivatsiya turi ham o‘z
o‘rnida ahamiyatga ega bo‘lib, ular uyg‘unlashgandagina sportchining barqaror,
intiluvchan va ruhiy jihatdan tayyor bo‘lishi ta’minlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Ахмедова, Н. Т. (2020).
Жисмоний тарбия ва спортда психология
. Тошкент:
Ўзбекистон миллий энциклопедияси нашриёти.— Sport psixologiyasi va
motivatsiyaning sportdagi o‘rni haqida ilmiy maqolalar.
2.
Шарипов, Ш. (2019).
Спортчиларда мотивацияни шакллантириш усуллари
.
Тошкент: Олимпия нашриёти.— Motivatsiyani rivojlantirish metodikasi va amaliy
qo‘llanma.
3.
Салимов, М. А. (2018).
Жисмоний тарбияда спортчи психологияси
. Тошкент:
Тошкент давлат техника университети нашриёти.— Sportchining psixologik
holati va motivatsiya munosabati.
4.
Рахмонов, Ж. (2022).
Спортда юқори натижаларга эришишда мотивациянинг
аҳамияти
. Тошкент.— Motivatsiyaning sportdagi yutuqlarga ta’siri haqida maqola.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 153
5.
E. T. Rasuljon Raxmonali o ‘g ‘li Tilavoldiyev. O ‘smir yoshdagi o ‘quvchilarda
axborotdan
foydalanish
madaniyatini
shakllantirishning
ilmiy
nazariy
asoslari//International Journal Of Education, Social Science & Humanities. FARS
Publishers, 11, 660-669.
6.
Raxmonaliyevich, T. R. (2022, December). O’smir yoshdagi o’quvchilarda
axborotdan
foydalanish
madaniyatini
shakllantirishda
ijtimoiy-psixologik
omillarning o’rni. In Interdiscipline innovation and scientific research conference
(Vol. 1, No. 4, pp. 27-29).
7.
Ibrokhimjonovna T. N. PERSONAL EDUCATION AS A MAIN BASIS OF
SOCIETY'S DEVELOPMENT //Academicia Globe: Inderscience Research. – 2021.
– Т. 2. – №. 03. – С. 1-2.
