Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 296
MAKTABGA TAYYORLOV GURUHI TARBIYALANUVCHILARINI
MAKTAB TA’LIMIGA IJTIMOIY MOSLASHUVCHANLIGINI
TAMINLOVCHI TEHNOLOGIYALAR
Akramova Dildora Ergashevna
Nizomiy nomidagi O’zbekiston milliy pedagogika universeteti
Maktabgacha ta’lim pedagogikasi va psixologiyasi kafedrasi o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktabga tayyorlov guruhi tarbiyalanuvchilarini
maktab ta’limiga ijtimoiy moslashuvchamligi shakllantirish , hamda rivojlantirishda
yordam beruvchi tehnologiyalar haqida ma’lumotlar keltrilgan.
Kalit so'zlar:
Maktabgacha ta’lim tashkiloti, tarbiyalauvchi, tarbiyachi, ta’lim,
tehnologiya, metod, usul, vosita, yo’nalish, 5 markaz faoliyati, adaptatsiya, moslashuv.
Аннотация:
В статье представлена
информация о технологиях,
способствующих формированию и развитию социальной адаптации дошкольников
к школьному обучению.
Ключевые слова:
Организация дошкольного образования, воспитатель,
педагог, образование, технология, метод, способ, инструмент, направление, 5
центров деятельности, адаптация, приспособление.
Abstract:
This article provides information about technologies that help form and
develop the social adaptation of preschoolers to school education.
Key words:
Preschool education organization, educator, educator, education,
technology, method, method, tool, direction, 5 centers of activity, adaptation, adaptation.
Maktabga tayyorlov guruhi tarbiyalanuvchilarini maktab ta’limiga ijtimoiy
moslashuvchanligini ta'minlovchi texnologiyalar — bu ta'lim jarayonida bolalarning
ijtimoiy va emosional jihatlari, shuningdek, maktab muhitiga moslashuvini qo'llab-
quvvatlovchi metod va vositalar yig'indisidir. Bunday texnologiyalar, ayniqsa, bolalar
uchun muhim bo'lgan ijtimoiy o'zaro aloqalar, hissiy barqarorlik, o'quv jarayonida
muvaffaqiyatli ishtirok etish va psixologik moslashuvni ta'minlashga yordam beradi. Mana
shunday texnologiyalarga ba'zi misollar:
1.
Ijtimoiy va emosional o'quv dasturlari
: Bu dasturlar bolalarga ijtimoiy
ko'nikmalarni, o'zaro hurmat, hamdardlik va jamoa bilan ishlashni o'rgatadi. Bular
bolalarni maktabdagi ijtimoiy muhitga integratsiya qilishda yordam beradi.
2.
O'quvchilarni shaxsiylashtirilgan yondashuv
: Har bir bola o'ziga xosdir,
shuning uchun ularning ehtiyojlariga mos keladigan o'quv texnologiyalarini qo'llash
muhimdir. Bu ko'pincha individual reja va qo'llab-quvvatlashni taqdim etish orqali amalga
oshiriladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 297
3.
Interaktiv o'qitish usullari
: Tez-tez video, o'yinlar, va vizual materiallardan
foydalanish orqali bolalarning maktabga moslashuvini yanada samarali qilish mumkin.
Bunday texnologiyalar bolalarni faollikka va o'z fikrlarini ifodalashga rag'batlantiradi.
4.
Psixologik xizmatlar va maslahatlar
: Maktabda psixologik yordam tizimi va
individual maslahatlar bolalarga o'z hissiy holatini va stressini boshqarishga yordam
beradi, shuningdek, yangi muhitga moslashishda qo'llaniladi.
5.
Onlayn va interaktiv platformalar
: Xususan, virtual o'quv platformalari, onlayn
sinflar va o'qish tizimlari bolalar va o'qituvchilar o'rtasida interaktiv aloqani qo'llab-
quvvatlab, ijtimoiy moslashuvni osonlashtiradi.
6.
Tez-tez kooperativ ishlash va jamoaviy loyihalar
: Maktabda guruh bo'lib ishlash
o'quvchilarni bir-birini qo'llab-quvvatlashga, yangi ijtimoiy aloqalar o'rnatishga va
o'zlarining individual roli va javobgarliklarini anglashga yordam beradi.
Bu texnologiyalar maktabga tayyorlov guruhidagi bolalarni yangi o'quv muhitiga
moslashishda va jamoa bilan ishlashda yordam beradi. Natijada, ular maktabda o'zlarini
ishonchli his qilishadi va o'quv jarayonida samarali ishtirok etishadi.
Quyida har bir tehnologiyalarni misollari bilan ko’rib chiqamiz:
Ijtimoiy va emosional o'quv dasturlari
:
Misol:
"Social and Emotional Learning" (SEL) dasturlari
— Bu dasturlar bolalarga
o'z hissiyotlarini tushunish va boshqarish, o'zaro aloqalar o'rnatish, hamdardlik
ko'nikmalarini rivojlantirishni o'rgatadi. Masalan,
"Second Step"
dasturi bolalarni ijtimoiy
ko'nikmalarga o'rgatishda samarali ishlaydi. Bu dasturda bolalar xatti-harakatlarni
kuzatish, o'z fikrlarini ifodalash, konfliktlarni hal qilish kabi ko'nikmalarni o'rganadilar.
Misol:
"MindUP"
dasturi — Bu dastur bolalarga meditatsiya, nafas olish mashqlari
va ongli ravishda o'ylashni o'rgatadi. Bu, bolalarning hissiy va ijtimoiy holatini
yaxshilashga yordam beradi, maktabda stressni kamaytiradi va ijtimoiy aloqalarni
mustahkamlaydi.
O'quvchilarni shaxsiylashtirilgan yondashuv:
Misol:
"Differentiated Instruction"
— Bu yondashuvda o'qituvchi har bir
o'quvchining o'ziga xos ehtiyojlari va o'quv uslublariga qarab darsni o'zgartiradi. Masalan,
agar bir o'quvchi vizual materiallarga yaxshi moslasha olsa, o'qituvchi unga rasmlar va
diagrammalar orqali darsni tushuntiradi, agar boshqa o'quvchi eshitishga o'rgatilgan bo'lsa,
unga audiolar yoki video materiallar yordamida ta'lim beradi.
Misol:
Shaxsiylashtirilgan o'qish rejalari
— Agar bolada maxsus ehtiyojlar bo'lsa,
masalan, o'qishda qiyinchiliklar, o'qituvchi unga alohida o'qish rejasini ishlab chiqadi. Bu
o'qish tezligini pasaytirish, qo'shimcha yordam va individual konsultatsiyalarni o'z ichiga
oladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 298
Interaktiv o'qitish usullari:
Misol:
Gamifikatsiya (o'yinlashtirish)
— O'yin elementlarini ta'lim jarayoniga
kiritish orqali bolalar o'qish jarayonida ko'proq faol bo'lishadi. Misol uchun,
Kahoot!
kabi
interaktiv sinovlar o'quvchilarga savollarni javob berish orqali o'qish jarayoniga
qo'shilishga imkon beradi, bu esa o'quvchilarning maktabga moslashuvini osonlashtiradi.
Misol:
Virtual va kengaytirilgan haqiqat (VR/AR)
— Masalan,
Google Expeditions
yordamida o'quvchilar sayohat qilish, tarixiy joylarni ko'rish yoki astronomik hodisalarni
o'rganishlari mumkin. Bu turli mavzularni ko'proq qiziqarli va tushunarli qilish uchun
samarali vosita.
Psixologik xizmatlar va maslahatlar:
Misol:
Maktab psixologi bilan mashg'ulotlar
— Maktablarda psixologlar bolalar
bilan individual maslahatlashuvlar olib borishadi. Bu psixologik yordam orqali bolalar
maktabda yuzaga kelgan stress, qo'rquv yoki o'ziga ishonch yo'qligini yengishlari mumkin.
Masalan, bolalar psixologga murojaat qilishlari mumkin, agar ular yangi do'stlar orttirishda
yoki o'qishda qiyinchiliklarga duch kelsalar.
Misol:
Gruppaviy psixologik treninglar
— Maktabda o'qish va ijtimoiy moslashuvni
yaxshilash uchun treninglar tashkil etilishi mumkin. Misol uchun, "Empatiya va muloqot"
mavzusida treninglar bolalarga o'zaro munosabatlarni yaxshilashga yordam beradi.
Onlayn va interaktiv platformalar:
Misol:
Google Classroom
— Bu platforma o'qituvchilar va o'quvchilar o'rtasidagi
interaktiv aloqani ta'minlaydi. O'quvchilar uy vazifalarini onlayn tarzda topshirishadi,
o'qituvchilar esa darslarni ko'rsatilgan materiallar va video yordamida taqdim etishadi. Bu
platforma ijtimoiy moslashuvni osonlashtiradi, chunki o'quvchilar o'z vaqtida va tez-tez
o'qituvchilar bilan aloqada bo'ladilar.
Misol:
Edmodo
— Bu ijtimoiy tarmoqga o'xshash ta'lim platformasi, unda
o'quvchilar va o'qituvchilar bir-birlari bilan oson aloqada bo'lishadi. O'quvchilar
guruhlarda muhokamalar olib borishadi, dars materiallari bilan ishlashadi va o'z fikrlarini
erkin ifodalashadi.
Tez-tez kooperativ ishlash va jamoaviy loyihalar:
Misol:
Jamoaviy loyihalar
— Maktablarda guruh bo'lib ishlash, masalan, "Hujjat
tayyorlash" yoki "San'at loyihalari" kabi jamoaviy topshiriqlar bolalar o'rtasida
hamkorlikni kuchaytiradi va bir-biriga yordam berishga undaydi. Bu usul bolalarni
ijtimoiy jihatdan rivojlantiradi, chunki ular birgalikda ishlash va muammolarni yechishda
yordam beradi.
Misol:
Peer tutoring
(hamkasb o'qituvchiligi) — Bu usulda tajribali o'quvchilar
boshqalariga o'qishda yordam beradi. Masalan, ilg'or o'quvchilar yangi boshlovchilarga
o'qish, yozish yoki boshqa o'quv ko'nikmalarini o'rgatishadi, bu orqali ular ham o'rgatish
va muloqot qilish ko'nikmalarini rivojlantiradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 299
Har bir texnologiya o'quvchilarning ijtimoiy moslashuvini yaxshilashga, ularni ta'lim
jarayoniga integratsiya qilishga va o'zaro ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantirishga yordam
beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati:
1.
Akramova, D. (2022). Bo’lajak pedagog-psixologlarning maktabgacha ta’lim
tizimidagi faoliyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 322-326.
2.
Akramova, D. (2022). Oliy ta’lim muassalari talabalarida pedagogik-psixologik
moslashuvchanlikni mazmun mohiyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 2150-2153.
3.
Ergashevna, A. D. (2025). THEORETICAL FOUNDATIONS FOR THE
DEVELOPMENT OF SOCIALIZATION IN SCHOOLCHILDREN OF THE
PREPARATORY GROUP.
SHOKH LIBRARY
.
4.
Акрамова, Д. Э. қизи Давронова, ЖС (2023, January). ТАРБИЯ ТИЗИМИ ВА
УНИНГ ТАРКИБИЙ ҚИСМЛАРИ. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 358-361).
5.
Акрамова, Д. Э. (2023). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИЙ
РАЗВИТИЯ МЕХАНИЗМОВ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ И ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ
ГИБКОСТИ
У
СТУДЕНТОВ
КАК
ПРОБЛЕМА
СОВРЕМЕННОСТИ.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ
,
13
(8), 19-23.
6.
Akramova, D. E. qizi Suvonqulova, MD (2023, January). RIVOJLANTIRUVCHI
MARKAZLARDA BOLALARNI MAKTABGA TAYYORLASH VA MILLIY
QADRIYATLAR NAMUNALARIDAN FOYDALANISHNING AFZALLIGI.
In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 393-396).
7.
Akramova, D. E. qizi Azimova, XD (2023, January). MAKTABGACHA TA’LIM
YO ‘NALISHI TALABALARIDA IJODIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH
METODIKASI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 382-385).
8.
Ergashevna,
A.
D.
(2023).
TARBIYALANUVCHILARDA
MOSLASHUVCHANLIK
MEHANIZMLARINI
TAKOMILLASHTIRISH
DOLZARB MUAMMO SIFATIDA.
Journal of new century innovations
,
23
(2), 169-
173.
9.
Акрамова, Д. Э., & Бобомуродова, О. Б. (2023). ТАРБИЯ МЕТОДЛАРИ ВА
УСУЛЛАРИ ҲАҚИДА ТУШУНЧА. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 352-354).
10.
Акрамова, Д. Э. қизи Давронова, ЖС (2023, January). ТАРБИЯ ТИЗИМИ ВА
УНИНГ ТАРКИБИЙ ҚИСМЛАРИ. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 358-361).
