Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 7
O‘ZBEKISTONDA KREDIT TIZIMINING HOZIRGI
HOLATI VA TAHLILI
Ismoilov Farrux
Andijon davlat texnika instituti
Muhandislik iqtisodiyoti va boshqaruv
fakulteti “Bank ishi va va audit” yo’nalishi
4-bosqich K-115-21 guruh talabasi
Ilmiy rahbar:
Mittillayev Ibrohimjon
Annotatsiya
: Maqolada O‘zbekiston Respublikasidagi kredit tizimining zamonaviy
holati, uning tarkibiy qismlari, banklar va moliyaviy institutlar tomonidan ko‘rsatilayotgan
kredit xizmatlarining rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Shuningdek, kredit
portfelining hajmi, muammoli kreditlar ulushi, kreditlashning sanoat va iste’mol
sektorlaridagi taqsimoti, foiz stavkalari va boshqa muhim ko‘rsatkichlar asosida chuqur
tahlil berilgan. Amaliy tavsiyalar orqali tizimni yanada takomillashtirish, moliyaviy
barqarorlikni ta’minlash hamda real sektorni kreditlashdagi muammolarni bartaraf etish
bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
Kalit so’zlar
: kredit tizimi, tijorat banklari, muammoli kreditlar, kredit portfeli,
iste’mol krediti, sanoat kreditlari, foiz stavkasi, moliyaviy barqarorlik, Markaziy bank,
kredit riski.
Аннотация
: В статье проанализировано текущее состояние кредитной системы
Республики Узбекистан, рассмотрены её основные элементы, тенденции развития
кредитных услуг, предоставляемых банками и финансовыми учреждениями.
Представлен анализ структуры кредитного портфеля, доли проблемных кредитов,
распределения по отраслям, а также процентных ставок. На основе анализа
предложены практические рекомендации по совершенствованию системы.
Ключевые слова
: кредитная система, коммерческие банки, проблемные
кредиты, кредитный портфель, потребительский кредит, промышленный кредит,
процентная ставка, финансовая стабильность, Центральный банк, кредитный риск.
Abstract
: This article analyzes the current state of the credit system in the Republic
of Uzbekistan. It examines key components, development trends in lending services
offered by banks and financial institutions, and analyzes the structure of credit portfolios,
the share of non-performing loans, and sectoral distribution. The paper provides practical
recommendations for improving the system and ensuring financial stability.
Keywords
: credit system, commercial banks, non-performing loans, credit portfolio,
consumer credit, industrial loans, interest rate, financial stability, Central Bank, credit risk.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 8
KIRISH
O‘zbekiston iqtisodiyoti izchil rivojlanib borayotgan bir davrda kredit tizimining
samaradorligi, uning real sektorni qo‘llab-quvvatlashdagi o‘rni tobora muhim ahamiyat
kasb etmoqda. Ayniqsa, xususiy tadbirkorlikni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, aholining
to‘lovga layoqatini oshirish, innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda tijorat banklarining
kredit siyosati yetakchi vositalardan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston bank
tizimi tub islohotlar yo‘liga o‘tdi. Kredit faoliyati ham bozor talablariga mos ravishda
yangilanmoqda. Ushbu maqolada kredit tizimining tarkibi, asosiy tendensiyalari va
muammolari tahlil qilinadi, ularning iqtisodiyotni rivojlantirishdagi o‘rni aniqlanadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR
Mazkur maqolani tayyorlashda O‘zbekiston Respublikasining kredit tizimi bo‘yicha
mavjud normativ-huquqiy hujjatlar, tahliliy ma’lumotlar, ilmiy manbalar va amaliy
hisobotlar chuqur o‘rganildi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining
2022–2024 yillar uchun yillik hisobotlari va statistik byulletenlari asosiy faktik manba
bo‘lib xizmat qildi. Ushbu manbalarda tijorat banklari tomonidan ajratilgan kreditlar
hajmi, ularning tarmoqlar bo‘yicha taqsimoti, muammoli kreditlar ulushi, foiz stavkalari
dinamikasi va boshqa muhim ko‘rsatkichlar muntazam yoritib borilgan.
Shuningdek, “O‘zmilliybank”, “Asaka bank”, “Ipoteka-bank” va boshqa yirik tijorat
banklarining ochiq moliyaviy ko‘rsatkichlari asosida kredit portfellarining hajmi va
tuzilmasi o‘rganildi. Jahon banki va Xalqaro valyuta jamg‘armasi tomonidan tayyorlangan
“Uzbekistan Economic Update” kabi xalqaro hisobotlar esa O‘zbekiston kredit tizimining
makroiqtisodiy barqarorlikdagi o‘rni va kredit siyosatining samaradorligiga oid qimmatli
tahliliy fikrlarni o‘z ichiga olgan.
Nazariy manba sifatida Z.M. Karimovning “Bank ishi:
nazariya va amaliyot”, M.A. Rajabovning “Kreditlash tizimi va bank risklari”, A.X.
Xamidovning “Moliyaviy barqarorlik va bank nazorati” nomli asarlari tahlil qilindi. Ushbu
adabiyotlarda kredit tizimining shakllanishi, kredit turlarining iqtisodiyotdagi o‘rni, kredit
riski va uning oldini olish yo‘llari keng yoritilgan. Toshkent moliya instituti va Jahon
iqtisodiyoti va diplomatiya universitetining ilmiy jurnallarida e’lon qilingan maqolalar esa
O‘zbekistonda kredit siyosati, muammoli kreditlar va zamonaviy kreditlash
texnologiyalarining rivojlanishiga oid dolzarb ilmiy yondashuvlarni o‘zida
mujassamlashtirgan.
Tahlil metodologiyasi sifatida bir nechta usullar qo‘llanildi. Eng
avvalo, statistik tahlil usuli yordamida kredit portfeli hajmi, yillik o‘sish sur’atlari va foiz
stavkalari o‘rganildi. Solishtirma tahlil orqali 2022, 2023 va 2024-yillardagi ko‘rsatkichlar
o‘zaro taqqoslandi. Grafik tahlil esa kreditlarning o‘sish va kamayish tendensiyalarini
vizual ifodalashda qo‘l keldi. Shuningdek, kreditlarning iqtisodiyot tarmoqlari kesimida
taqsimoti ham tarmoqlar kesimidagi tahlil asosida o‘rganildi.
Tahlil natijalarini
chuqurlashtirish maqsadida tavsifiy tahlil ham olib borildi. Unda muammoli kreditlarning
sabablari, ularning banklar moliyaviy barqarorligiga ta’siri, kredit riski darajasi va kredit
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 9
strategiyalarining real sektor bilan uzviy bog‘liqligi yoritildi. Barcha metodlar maqoladagi
asosiy g‘oyalarni ilmiy asoslashga xizmat qilib, aniq xulosalar chiqarishga yordam berdi.
NATIJALAR
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2022–2024 yillar davomida tijorat banklarining kredit
portfeli hajmi yilma-yil o‘sib borgan. 2022-yilda 200 trln so‘mni tashkil qilgan kredit
portfeli 2023-yilda 280 trln so‘mga, 2024-yilda esa 360 trln so‘mga yetgan. Bu esa o‘sish
mos ravishda 40% va 28.57% bo‘lganini ko‘rsatadi.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yil oxiriga kelib muammoli kreditlar
ulushi umumiy portfelning 5.2 foizini tashkil etgan. Iste’mol kreditlari ulushi 24 foiz,
sanoatga ajratilgan kreditlar esa 31 foizni tashkil etgan.
Aholiga ajratilgan kreditlarning katta qismi ipoteka va iste’mol kreditlari bo‘lib, foiz
stavkalari 20–24% atrofida bo‘lgan. Tadbirkorlik subyektlari esa, asosan, qisqa muddatli
aylanish kreditlaridan foydalanmoqda. Kreditlarning muddati, ta’minoti va foiz
stavkalarining nisbiy yuqoriligi ayrim to‘siqlarga sabab bo‘lmoqda.
MUHOKAMA
O‘zbekiston kredit tizimi bir necha ijobiy jihatlarga ega: kredit portfelining ko‘payib
borayotgani, aholining moliyaviy xizmatlardan keng foydalanayotgani, raqamli kreditlash
platformalarining joriy etilayotgani. Shu bilan birga, muammoli kreditlar ulushining
nisbatan barqarorligicha qolayotgani, ayrim banklarda kredit siyosatining yuqori risklar
bilan olib borilayotgani, ta’minotsiz kreditlarning ortishi moliyaviy barqarorlikka xavf
tug‘dirmoqda.
Foiz stavkalarining yuqoriligi iqtisodiy faollikni cheklashi mumkin. Kredit siyosatining
tarmoqlar kesimida yetarlicha muvozanatli bo‘lmasligi iqtisodiy o‘sishni sekinlashtiradi.
Shu bois kredit riski boshqaruvini kuchaytirish, mijozlarni baholashda zamonaviy skoring
tizimlaridan foydalanish va uzoq muddatli kreditlar ulushini oshirish dolzarb vazifalardan
biridir
XULOSA
O‘zbekiston Respublikasida kredit tizimi oxirgi yillarda muhim o‘zgarishlarga
uchrab, iqtisodiyotning real sektorini moliyalashtirishda asosiy vositalardan biriga
aylanmoqda. Tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan kreditlarning hajmi yildan-yilga
oshib borayotgani, moliyaviy xizmatlarning aholiga yaqinlashayotgani, raqamli kreditlash
platformalari joriy qilinayotgani mazkur tizimning rivojlanayotganidan dalolat beradi. Shu
bilan birga, kredit tizimida bir qator muammolar ham mavjud. Jumladan, muammoli
kreditlar ulushi hali ham sezilarli darajada bo‘lib qolmoqda, bu esa banklar moliyaviy
barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Foiz stavkalarining yuqoriligi ayrim sohalarda
kreditga bo‘lgan talabni cheklayotgan bo‘lsa, kredit ta’minoti va baholash tizimidagi ayrim
kamchiliklar xavf darajasini oshirmoqda. Yuqoridagilardan kelib chiqib, quyidagi
xulosalarga kelish mumkin: birinchidan, kredit riski va muammoli kreditlar monitoringi
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 10
kuchaytirilishi lozim; ikkinchidan, kredit siyosatini sektorlar kesimida muvozanatli olib
borish va uzoq muddatli investitsion loyihalarga e’tiborni kuchaytirish maqsadga
muvofiqdir; uchinchidan, zamonaviy texnologiyalar yordamida kreditlash jarayonlarini
soddalashtirish va kredit skoring tizimlarini keng joriy etish orqali samaradorlikka erishish
mumkin. Umuman olganda, kredit tizimining rivojlanishi O‘zbekiston iqtisodiyotining
barqarorligi, xususiy sektorning kengayishi va aholining moliyaviy imkoniyatlarining
oshishida hal qiluvchi o‘rin tutadi. Shu bois, tizimdagi mavjud muammolarni aniqlash va
ularni bartaraf etishga qaratilgan chora-tadbirlar izchil amalga oshirilishi kerak.
ADABIYOTLAR RO’YHATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. “2023-yil uchun yillik hisobot”. –
Toshkent, 2024.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 20-iyundagi PQ–190-son qarori
“Bank tizimida moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy veb-sayti – www.cbu.uz, 2024-
yilgi statistik byulletenlar.
4.
“O‘zmilliybank” AJ 2022–2024 yillar uchun ochiq moliyaviy ko‘rsatkichlar –
www.nbu.uz.
5.
Karimov Z.M. “Bank ishi: nazariya va amaliyot”. – Toshkent: “Iqtisodiyot”, 2023.
6.
Rajabov M.A. “Kreditlash tizimi va bank risklari”. – Toshkent: “Moliyachi”, 2022.
7.
Jahon banki. “Uzbekistan Economic Update: Restoring Credit Growth”, 2023. –
www.worldbank.org.
8.
“Asaka bank” AJ yillik hisobotlari (2022–2024) – www.asakabank.uz.
9.
Xamidov A.X. “Moliyaviy barqarorlik va bank nazorati”. – Toshkent: “Iqtisod-
moliya”, 2023.
