Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 4–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 160
KASB-HUNAR MAKTABLARINING YOSHLARGA
AFZALLIKLARI VA QULAYLIKLARI
Raxmatova Gavhar Mo‘minovna
Surxondaryo viloyati Qumqo‘rg‘on tumani
2 - son kasb hunar maktabi politexnikimi
Ona tili va adabiyot fani o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada kasb-hunar maktablarining yoshlar uchun tutgan
o‘rni, ularning ta’lim va mehnat bozoridagi imkoniyatlarini kengaytirishdagi ahamiyati
tahlil qilingan. Xususan, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish, qisqa muddatda kasb
egallash, bandlik darajasini oshirish kabi jihatlar yoritilgan. Shuningdek, kasb tanlashdagi
erkinlik va oliy ta’limga yo‘l ochilishi kabi afzalliklar haqida ham to‘xtalib o‘tilgan.
Maqola yoshlarni ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanish yo‘lida qo‘llab-quvvatlashda kasb-hunar
maktablarining muhim rolini asoslab beradi.
Kalit so‘zlar:
kasb-hunar maktabi, yoshlar, ta’lim, amaliy ko‘nikma, bandlik, kasb
tanlash, oliy ta’lim, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash.
Jamiyatimizda ro‘y berayotgan ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar ta’lim tizimining
barcha bosqichlariga o‘z ta’sirini o‘tkazmasdan qolmayapti. Ayniqsa, o‘quvchilarning turli
sohalar bo‘yicha chuqur bilim olishlari, kasbiy ko‘nikma va amaliy malakalarni
egallashlari ushbu o‘zgarishlar ta’sirida yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi
kunda nazariy bilimlar bilan bir qatorda, ularni real hayotda qo‘llay olish ko‘nikmalarini
shakllantirish — ta’lim jarayonining asosiy vazifalaridan biri sifatida qaralmoqda.
Professional ta’limning sifat va samaradorligini oshirish uchun yoshlar ongida ilm-
ma’rifatga, kasb-hunarga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirish, ularning kelajakdagi kasbiy
faoliyatiga ongli ravishda yo‘naltirish nihoyatda zaruriy omil hisoblanadi. Zero, xalqimiz
asrlar davomida shakllantirgan boy tarixiy va madaniy merosi, xalq og‘zaki ijodi,
hunarmandchilik an'analari doimo kasb-hunar o‘rganish va uni boshqalarga o‘rgatishni
muqaddas qadriyat darajasida e’zozlab kelgan.
Bugungi kunda mehnat va kasbiy tayyorgarlik tizimi nafaqat o‘quvchilarning kasbga
oid axborotlar bilan tanishishiga xizmat qiladi, balki ularni mehnatsevarlik, intizom,
mas’uliyat kabi muhim ijtimoiy fazilatlar ruhida tarbiyalaydi. Kasb tanlash, kasbga
yo‘naltirish ishlari — bu yoshlarga to‘g‘ri hayot yo‘lini tanlashda ko‘maklashuvchi, ularni
jamiyatda faol ishtirok etishga tayyorlovchi muhim yo‘nalishlardan biridir.
Shuni unutmaslik lozimki, xalqimiz millat sifatida shakllanishida mehnat, kasb va
hunarning o‘rni beqiyos bo‘lgan. Odamzod ilk davrlardanoq o‘z ehtiyojlarini qondirish
uchun mehnat qilgan, turmush uchun zarur buyumlarni yasagan va turli yumushlarni
bajargan. Shu tariqa, insoniyat taraqqiyoti ham aynan mehnat, amaliy tajriba va kasbiy
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 4–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 161
bilimlar asosida shakllanib borgan. Bugungi kunda esa bu an’ana zamonaviy bilim va
texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan holda davom etmoqda.
Zamonaviy jamiyatda yoshlarning ta’lim olishi va o‘z kasbini egallashi muhim
ahamiyat kasb etmoqda. Shu nuqtai nazardan, kasb-hunar maktablari yoshlarga amaliy
bilim berish, kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirish va mehnat bozoriga tez va samarali
chiqish uchun muhim ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada kasb-
hunar maktablarining yoshlarga beradigan asosiy afzalliklari va qulayliklari yoritiladi.
Yosh avlod har qanday jamiyatning ertangi kuni va taraqqiyotining asosi
hisoblanadi. Ularning barkamol, bilimli va mustaqil shaxs sifatida shakllanishida kasb-
hunar tanlash va uni egallash muhim o‘rin tutadi. To‘g‘ri tanlangan kasb inson hayotida
nafaqat moddiy jihatdan barqarorlikni ta’minlaydi, balki uning ijtimoiy mavqeini
belgilaydi, shaxsiy qoniqish va hayotdan mamnunlik hissini uyg‘otadi. Kasb-hunar tanlovi
– bu faqatgina mehnat faoliyatining boshlanishi emas, balki o‘zini anglash, jamiyatda o‘z
o‘rnini topish yo‘lidagi muhim qadamlardan biridir.
Bugungi kunda ilm-fan va texnologiyalar sur’at bilan rivojlanib borayotgan bir
davrda yoshlarning kasbga bo‘lgan munosabatlari ham o‘zgarib bormoqda. Endilikda ular
nafaqat an’anaviy kasblarga, balki zamonaviy sohalarga – axborot texnologiyalari, raqamli
iqtisodiyot, dizayn va muhandislik kabi yo‘nalishlarga ham katta qiziqish bildirishmoqda.
Bu jarayonda yoshlar o‘zlarining ichki qiziqishlari, individual salohiyatlari hamda mehnat
bozoridagi real ehtiyojlarni hisobga olib, ongli tanlov qilishlari lozim. Chunki kasb-hunar
egallash nafaqat iqtisodiy jihatdan mustahkam poydevor yaratadi, balki yoshlarni fidoyilik,
mas’uliyat, ijodkorlik va o‘ziga bo‘lgan ishonch kabi muhim fazilatlarni shakllantirishga
yordam beradi.
Yoshlarning kasb tanlashida oila, maktab va jamiyatning o‘rni beqiyosdir. Ota-
onalar farzandlarining qiziqish va qobiliyatlarini erta aniqlash, ularni to‘g‘ri yo‘nalishga
boshqarishda faol ishtirok etishlari kerak. Ta’lim muassasalari esa kasbga yo‘naltirish
ishlarini tizimli tashkil etish orqali har bir o‘quvchining kelajagini to‘g‘ri yo‘naltirishda
muhim vositaga aylanadi. O‘qituvchilar, psixologlar va kasb maslahatchilarining
hamkorlikdagi sa’y-harakatlari orqali yoshlar o‘z imkoniyatlarini anglab yetishlari, mehnat
bozoridagi ehtiyojlar haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lishlari mumkin.
Xulosa qilib aytganda, yoshlarni to‘g‘ri kasb tanlashga yo‘naltirish, ularning
kelajagi, jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy barqarorligi va taraqqiyoti uchun muhim
ahamiyatga ega. Kasb-hunar o‘rganish jarayonida yoshlarga keng imkoniyatlar, zarur
ko‘nikmalar, o‘zini namoyon etish uchun sharoitlar yaratilsa, ular ertangi kunning yetuk
mutaxassislari, ijodkor shaxslari bo‘lib yetishadilar.
Kasb-hunar maktablarida o‘quvchilarga aniq bir soha bo‘yicha amaliy ko‘nikmalar
beriladi. Bu esa real mehnat faoliyatiga tayyorlanishda katta ustunlik hisoblanadi. Masalan,
texnika, tikuvchilik, pazandachilik, quruvchilik, santexnika kabi sohalar bevosita
o‘rgatiladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 4–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 162
Kasb-hunar ta’limi bitiruvchilari ko‘pincha o‘z yo‘nalishi bo‘yicha ish topishda
qiynalishmaydi. Ko‘plab o‘quv yurtlari ishlab chiqarish korxonalari bilan hamkorlik
qilgani sababli, o‘quvchilar o‘qish vaqtida ham ish tajribasiga ega bo‘ladilar.
Kasb-hunar maktablarida o‘qish muddati odatda 6 oy – 2 yilni tashkil qiladi. Bu
yoshlar uchun tezroq o‘z mustaqil hayotini boshlash, daromad topish va jamiyatga foydali
bo‘lish imkonini beradi.
Bugungi kunda kasb-hunar maktablarining yo‘nalishlari juda ko‘p: axborot
texnologiyalari, avtomobilsozlik, elektrotexnika, kosmetologiya, metallga ishlov berish va
boshqalar. Bu esa har bir yoshga o‘z qiziqishiga mos kasbni tanlash imkonini beradi.
Kasb-hunar maktabini tugatgan o‘quvchilar oliy ta’lim muassasalariga maxsus
imtiyozli asosda kirish huquqiga ega bo‘ladilar. Bu tizim bosqichli ta’lim olishga sharoit
yaratadi.
Davlat tomonidan ajratilgan stipendiya, yotoqxona, bepul ta’lim kabi imkoniyatlar
kam ta’minlangan yoshlar uchun katta yordamdir. Bu yoshlarning bilim olishga bo‘lgan
qiziqishini oshiradi va ta’limdagi tenglikni ta’minlaydi.
1
Xulosa qilib aytganda, kasb-hunar maktablari yoshlarning mustaqil hayotga
tayyorlanishida, kasb egallashi va bandligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Bu
maktablar nafaqat bilim, balki amaliy ko‘nikma, tajriba, o‘z kasbiga sadoqat kabi
fazilatlarni ham shakllantiradi. Shu sababli, ularni zamonaviy ta’lim tizimining ajralmas
bo‘lagi sifatida qo‘llab-quvvatlash dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullayeva N.X. Kasb-hunar ta’limining pedagogik asoslari, – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2021.
2.
Tursunov B.T. Yoshlarni kasbga yo‘naltirish va bandligini ta’minlashning dolzarb
masalalari, – Samarqand: Iqtisodiyot, 2022.
3.
Karimova D.A., Yuldashev O.A. Ta’lim tizimida kasb-hunar o‘qituvchilarini
tayyorlashning innovatsion yondashuvlari, – Toshkent: Ilm ziyo, 2022.
1
Karimova D.A., Yuldashev O.A. Ta’lim tizimida kasb-hunar o‘qituvchilarini tayyorlashning innovatsion yondashuvlari, – Toshkent: Ilm
ziyo, 2022.
