Jild 73 № 4 (2025)

Annotatsiya: Qon tomir kasalliklari inson salomatligiga eng ko‘p zarar yetkazuvchi kasalliklar qatoriga kiradi. Ular yurak-qon tomir tizimining turli qismlarini, jumladan, arteriyalar, venalar va kapillyarlarni o‘z ichiga oladi. Bu kasalliklar orasida eng ko‘p uchraydiganlari ateroskleroz, gipertenziya, tromboz, arterial va venoz tromboflebit, yurak ishemik kasalligi va insultdir. Ushbu kasalliklarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi murakkab etiopatogenetik jarayonlarga asoslanadi. Ushbu maqolada qon tomir kasalliklarini etiopatogenezi haqida ma'lumotlar berilgan.

 Annotatsiya: Ushbu maqola kvadrat funksiya va uning grafigiga bag‘ishlangan bo‘lib, uning ta’rifi, tasnifi, xossalari, grafigini qurish usullari va amaliy qo‘llanilishini keng yoritadi. Maqolada kvadrat funksiyaning matematik tuzilishi, parabolaning xossalari, shuningdek, O‘zbekiston ta’lim tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’limda kvadrat funksiyani o‘qitishning innovatsion usullari, masalan, GeoGebra kabi dasturiy ta’minotlardan foydalanish va real hayotdagi qo‘llanilishi misollar orqali ko‘rsatiladi. Maqola matematika o‘qituvchilari, talabalar va tadqiqotchilar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, kvadrat funksiyaning nazariy va amaliy ahamiyatini chuqur tushunishga yordam beradi. O‘zbekiston kontekstida ta’limdagi muammolar va istiqbollar tahlil qilinib, zamonaviy o‘qitish usullarini joriy etish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.

Anotatsiya:  Organizmlarning ko'rinishdagi hayotiy xususiyatlaridan biri bo'lgan, ularning ishlab chiqarish qolishi, evolyutsion rivojlanish va ekologik muhitga mos ravishda ta'minlangan. Ush maqola jinssiz va jinsiy ko'payishning o'ziga xos xususiyati, mexanizmlari, va uddalashini keng qamrovi yoritadi. Jinssiz ko'payishning bo'linish, kurtaklanish, vegetativ kopayish va boshqa turdagi tahlillar, jinsiy ko'payishda esa gametogenez, urug'lanish va genetik xilma-xillik jarayonlari ko'rib chiqiladi. Maqola bu ko'payish turlarining organizmlarning hayotiy strategiyalariga ta'siri, ekologik va evolyutsiya ahamiyati, zamonaviy biotexnologiya va qishloq xo'jaligidagi qo'shimcha muammolarni muhokama qiladi. Kelajakdagi tadqiqotlar yo'nalishlari va bu sohadagi ilmiy muammolar ham ko'rinadi. Maqola biologiya mutaxassislari, talabalar va keng o'quvchilar uchun mo'ljallangan bo'lib, organizmlarning ko'payish jarayonlari haqida umumiy va chuqur ma'lumot beradi.

Self-assessment is an educational practice where students evaluate their own learning progress, performance, and understanding. This article explores the effects of self-assessment in education, focusing on its impact on student motivation, academic performance, metacognitive skills, and engagement. Drawing on empirical studies, the article analyzes the benefits, challenges, and best practices of implementing self-assessment in various educational contexts. It also examines how self-assessment fosters learner autonomy and critical thinking while addressing potential limitations such as subjectivity and lack of training. The article provides insights into how educators can effectively integrate self-assessment into teaching practices to enhance learning outcomes. Intended for educators, researchers, and policymakers, this article offers a comprehensive overview of self-assessment’s role in modern education and suggests directions for future research.

Аннотация. В статье раскрыта актуальность образовательных услуг и их роль в развитии экономики современного Узбекистана, их положительное влияние на международную деятельность образовательных учреждений. Изучены объём и качество образовательных услуг, как один из наиболее весомых показателей организационного уровня и эффективности деятельности высших образовательных учреждений.

Аннотация. В статье рассмотрены актуальность процессов интернационализации образовательных услуг и их роль в новом Узбекистане, их положительное влияние на международную деятельность высших образовательных учреждений. Изучены наряду с объёмом и качеством образовательных услуг, международные контакты высших образовательных учреждений в настоящее время как один из наиболее весомых показателей организационного уровня и эффективности деятельности высших образовательных учреждений.

Аннотация. В статье раскрыта актуальность образовательных услуг и их роль в развитии экономики современного Узбекистана, их положительное влияние на международную деятельность образовательных учреждений. Изучены объём и качество образовательных услуг, как один из наиболее весомых показателей организационного уровня и эффективности деятельности высших образовательных учреждений.

Аннотация: В данной статье рассмотрены основные аспекты влияния образовательных услуг на экономическое развитие Узбекистана, в том числе роль образовательных услуг в формировании квалифицированной рабочей силы, улучшении конкурентоспособности страны и повышении уровня жизни населения. Особое внимание уделено стратегическим инициативам правительства Узбекистана в области реформирования образования, таким как внедрение новых образовательных стандартов, развитие частного сектора в сфере образования, а также внедрение информационных технологий в образовательный процесс.

Annotatsiya O‘quvchi ongida axloqiy hayotning ba’zi bir hodisasining tasviri nafaqat ushbu voqea sodir bo‘lgan davrda paydo bo‘lishi mumkin. Bola o‘z do‘stining bir paytlar kuzatgan u yoki bu harakatini qayta yaratishi, yana “ko‘rishi” mumkin. Bundan tashqari, u muayyan vaziyatlarda o‘z harakatini tasavvur qila oladi. Bunday holda, vakolatlar qo‘llaniladi.

Annotatsiya: Ilgari oʻzbek tilini oʻqitish asosan oʻqituvchiga qaratilgan boʻlib, bu yerda oʻqituvchi bilimning yagona timsoli, oʻquvchilar esa passiv qabul qiluvchi boʻlgan. Biroq pedagogik texnologiyalarning paydo bo‘lishi bilan o‘zbek tilini o‘qitish interfaol va o‘quvchiga yo‘naltirilgan yondashuvlarga o‘tdi.  O‘zbek tilini o‘qitishda qo‘llaniladigan eng muhim pedagogik texnologiyalardan biri bu onlayn o‘quv platformalaridan foydalanishdir.

Annotatsiya: O`smirning xulq-atvori uning harakterini shakllantirishning murakkab jarayonining tashqi ko`rinishidir. Jiddiy xulq-atvor buzilishlari, odatda, bu jarayondagi og`ishlar bilan bog`liq. Ko`incha bolalarning hissiy rivojlanishi buziladi va xatti-harakati qiyinlashadi. Shu munosabat bilan psixologik rivojlanishning asoratlari ko`pincha yuzaga keladi va bu asoratlarning aksariyati psixologik kasalliklar alomati emas, balki normadan chetga chiqishdir.

Biror-bir aktda harakatda to‘g‘ridan to‘g‘ri ishtirokni qat’iy majburiy talab qilmaydi, model xulq-atvorining kuzatuvchisi bo‘lishni o‘zi yetarlidir. Oqibatda xulq-atvor namunasi qaytadan ishlab chiqiladigan inson. Bu holatda inson boshqaning harakatlarini ko‘zga ko‘rinadigan oqibatlariga tayanishi mumkin ma’lumot axborot olish va o‘z xulq-atvorini kuzatishi xulq-atvorning ma’lum bir shakliga harakatning kognitiv obraziga bixevioral moyillikni yaratadi.

Annotatsiya. Maqolada chet el kapitali ishtirokidagi banklarning boshqaruv tizimini takomillashtirishning zamonaviy usullari tahlil qilinadi. Korporativ boshqaruvning xalqaro standartlarini joriy etish, risklarni boshqarish tizimlarini rivojlantirish, raqamli texnologiyalardan foydalanish va xodimlar malakasini oshirish kabi asosiy yo‘nalishlar ko‘rib chiqiladi. Chet el sarmoyalari jalb qilingan banklarda moliyaviy barqarorlik va raqobatbardoshlikni ta’minlashda boshqaruv samaradorligining ahamiyati tahlil qilinadi.

Annotatsiya. Maqolada valyuta kurslari o‘zgarishining asosiy sabablari va omillari, shu jumladan makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, xalqaro savdo dinamikasi, geosiyosiy omillar va bozor kutilmalari tahlil qilinadi. Valyuta kurslari tebranishining korxonalarning moliyaviy holatiga, xususan, eksport-import operatsiyalari, qarz yuklamasi va foyda marjasiga ta’siri o‘rganiladi. Valyuta xavf-xatarlarini boshqarish strategiyalari, moliyaviy rejalashtirishni optimallashtirish va xedjlash usullari kabi amaliy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.

Annotatsiya:   Rasmga boshqa obyektlarni va matn qo'shish zamonaviy raqamli tasvirlarni qayta ishlash, sun'iy intellekt va kompyuter vision vision muhim yo'nalishlardan biridir. Uch maqola ushbu jarayonning usullari, algoritmlari qo' va kelajakdagi istiqbollarini keng qamrovli yoritadi. Obyektlarni boshqarishda quvvatlanadigan tasvirni segmentatsiya qilish, generativ model va auged reality texnologiyani tahlil qilish. Matn qo'shish jarayonida optik vositalarni aniqlash (OCR), font moslashuvi va kontekstual davolash usullari ko'rib chiqiladi. Maqola ushbu texnologiyaning dasturiy ta'minoti media, reklama ta'lim va tibbiyot sohalaridagi ahamiyatini muhokama qiladi, bu boradagi tadqiqotlarni va texnik yordamni olish. Maqo tasvirlarni ilmiy tekshirishlarni, dasturchilar va rasmlarni qayta ishlash ishlovchi mutaxassislar uchun mo'ljallangan.

Annotatsiya. Ushbu maqolada kasb-hunar maktablarining yoshlar uchun tutgan o‘rni, ularning ta’lim va mehnat bozoridagi imkoniyatlarini kengaytirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Xususan, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish, qisqa muddatda kasb egallash, bandlik darajasini oshirish kabi jihatlar yoritilgan. Shuningdek, kasb tanlashdagi erkinlik va oliy ta’limga yo‘l ochilishi kabi afzalliklar haqida ham to‘xtalib o‘tilgan. Maqola yoshlarni ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanish yo‘lida qo‘llab-quvvatlashda kasb-hunar maktablarining muhim rolini asoslab beradi.

Annotatsiya: Ushbu maqola kredit olish jarayonining asosiy bosqichlari, talablari va strategiyalarini atroflicha tahlil qiladi. Maqolada kredit turlari, banklar va moliyaviy muassasalar tomonidan qo‘yiladigan shartlar, kredit olish uchun zarur hujjatlar va foydalanuvchilar e’tibor berishi lozim bo‘lgan omillar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, kredit olishda xavf-xatarlarni boshqarish, moliyaviy rejalashtirish va qaror qabul qilishda e’tiborli bo‘lish bo‘yicha tavsiyalar beriladi. Maqola shaxsiy va korporativ kredit oluvchilarga jarayonni soddalashtirish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishga qaratilgan.

Anotatsiya:   Ushbu maqola Alisher Navoiyning “Xamsa” asarining so‘nggi qismi bo‘lgan “Saddi Iskandariy” dostonini keng ko‘lamda adabiy, tarixiy, falsafiy va ijtimoiy nuqtai nazardan tahlil qiladi. Maqolada dostonning mazmuni, badiiy tuzilishi, tarixiy-mifologik asoslari, Iskandar Zulqarnayn obrazi orqali ifodalangan axloqiy-falsafiy g‘oyalar va Navoiyning inson, jamiyat, davlat boshqaruvi haqidagi qarashlari chuqur o‘rganiladi. Shuningdek, dostonning o‘zbek adabiyotidagi o‘rni, o‘rta asr sharq adabiyoti an’analariga ta’siri va zamonaviy adabiyotshunoslikdagi ahamiyati yoritiladi. Maqola “Saddi Iskandariy”ning badiiy-estetik qiymati, uning universal g‘oyalari va o‘zbek milliy adabiy merosidagi muhimligini ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lib, o‘quvchilarga dostonning chuqur mazmunini tushunishda yo‘l-yo‘riq beradi.

Qora tuynuklar koinotning eng muammoli va hayratlanarli obyektlari sifatida zamonaviy astrofizika, kosmologiya va umumiy nisbiylik nazariyasining asosiy tadqiqot yo'nalishlaridan biridir. Uch qora tuynuklarning kelib chiqishi, fizik xususiyatlari, turlari, hosil bo'lish jarayonlari, zamonaviy o'rganish usullari va koinotdagi o'rnini keng qamrovli yoritadi. Ularning matematik modellari, hodisa ufiqi, singulyarlik, gravitatsion to'lqinlar, Xoking radiatsiyasi va galaktikalarning evolyutsiyasidagi roli tahlil qiladi. ishlab chiqarish, ishlab chiqarish ilmiy ishlarining istiqbollari va tuynuklarning koinot tuzilishidagi ahamiyati rivojlanishi. Maqola ilmiy tadqiqot, talabalar va qora tuynuklar haqida chuqur ma'lumot olish kerak o'quvchilar uchun mo'ljallangan bo'lib, so'nggi ilmiy tadqiqotlarni umumlashtirish.

          Данная статья представляет собой всестороннее исследование словосочетаний как ключевой синтаксической единицы в русском и узбекском языках. В работе подробно анализируются определение, классификация, функции, историческое развитие и культурно-лингвистическое значение словосочетаний. Особое внимание уделяется их синтаксической и семантической роли, влиянию на литературное творчество, межкультурную коммуникацию и образовательные процессы. Сравниваются особенности словосочетаний в флективном русском языке и агглютинативном узбекском языке, подчёркивается их значение в сохранении языковой и культурной идентичности. Статья также рассматривает современные тенденции, включая влияние цифровых технологий и заимствований, и предлагает рекомендации по изучению и применению словосочетаний в лингвистическом образовании и переводческой практике. Работа адресована лингвистам, преподавателям, студентам и исследователям, интересующимся синтаксисом, межъязыковыми взаимодействиями и культурной лингвистикой.

Аннотация: Статья посвящена исследованию многозначности слов (полисемии) как ключевого явления лексической системы русского и узбекского языков. Рассматриваются определение, классификация, функции, историческое развитие и культурно-лингвистическое значение полисемии. Особое внимание уделяется её роли в обогащении языка, семантической гибкости и межкультурной коммуникации. Анализируются различия в проявлении полисемии в флективном русском и агглютинативном узбекском языках, а также её влияние на литературное творчество, перевод и образовательные процессы. В статье обсуждаются современные тенденции, включая воздействие цифровых технологий и заимствований, и предлагаются рекомендации по изучению полисемии в лингвистическом образовании. Работа адресована лингвистам, преподавателям, студентам и исследователям, интересующимся лексикологией, семантикой и межъязыковыми взаимодействиями.

Abstract: This article provides a comprehensive analysis of plagiarism, exploring its definition, various forms, consequences, and prevention strategies within academic contexts. It examines the ethical and legal implications of plagiarism, with a particular focus on its impact on scholarly integrity and societal progress. The article also addresses the growing issue of plagiarism in Uzbekistan, highlighting local efforts to combat it and drawing on international best practices. Designed for researchers, students, and educators, this work aims to foster a deeper understanding of plagiarism’s detrimental effects and promote strategies to uphold academic integrity.

        This article provides an in-depth exploration of literature genres, examining their definitions, classifications, historical evolution, and cultural significance. It categorizes major genres—fiction, poetry, drama, and non-fiction—along with their subgenres, and analyzes their roles in shaping literary expression and societal values. The article also highlights the development of genres in Uzbek literature, drawing parallels with global literary traditions. By addressing the functions of genres in education, cultural identity, and cross-cultural dialogue, this work serves as a valuable resource for researchers, students, and educators seeking to understand the diversity and impact of literary genres. Particular attention is given to the Uzbek context, where traditional and modern genres coexist to reflect national heritage and contemporary influences.

Ushbu maqola bulutli texnologiyalarning zamonaviy axborot tizimlaridagi o‘rni, ularning afzalliklari va kamchiliklarini ilmiy nuqtai nazardan tahlil qiladi. Maqolada bulutli xizmatlarning turlari, ularning biznes, ta’lim, sog‘liqni saqlash va boshqa sohalardagi qo‘llanilishi, iqtisodiy va texnik afzalliklari, shuningdek, xavfsizlik, maxfiylik va infratuzilma bilan bog‘liq muammolar keng yoritiladi. Shuningdek, bulutli texnologiyalarning rivojlanish tendensiyalari, ularning ijtimoiy va ekologik ta’siri ham ko‘rib chiqiladi. Maqola shaxsiy foydalanuvchilar, korxonalar va davlat muassasalariga bulutli texnologiyalardan foydalanishda oqilona qaror qabul qilishda yo‘l-yo‘riq berishga qaratilgan bo‘lib, ushbu texnologiyalarning imkoniyatlari va xavf-xatarlarini muvozanatli baholashni maqsad qiladi.

This article explores modern English teaching methods, focusing on their definitions, classifications, implementation strategies, and significance in enhancing language acquisition. It examines innovative approaches such as communicative language teaching, task-based learning, and technology-enhanced instruction, alongside their applications in diverse educational contexts, including Uzbekistan. The study highlights the shift from traditional teacher-centered methods to learner-centered, interactive, and digital strategies that promote linguistic competence and cultural awareness. By analyzing the benefits, challenges, and future trends of these methods, the article offers insights for educators, policymakers, and researchers. Recommendations are provided to integrate modern methods into English language curricula, particularly in Uzbekistan, to support bilingualism and global communication.

Anotatsiya: Dekart koordinatalar tizimi fazodagi nuqtalarni va matematik modellashtirishda umumiy vosita sifatida xizmat qiladi. Uch maqola fazoda dekart koordinatalarning tuzilishi, tuzilishi, tuzilishi va qo'llanilish xususiyatlarini va qo'llanilish sohalarini keng qamrovli yoritadi. Uchtomonli fazodagi koordinatalar tizimi, vektorlar, masofalar, burchaklar va transformatsiyalar tahlillari. fizika, muhandislik, kompyuter grafikasi va sohalardagi amaliy qo'llanmani boshqarish. Maqola dekart koordinatalar sistemasining yordami, muqobil koordinatalar tizimlari bilan o'lchash va nazorat qilish yo'nalishlarini ham ko'rib chiqadi. Ush maqola, fizika va texnik fanlar tibbiy yordam, talabalar va keng o'quvchilar uchun mo' matematika bo'lib, dek koordinatalar tizimi haqida chuqur va umumiy ma'lumot beradi.