387
“YER” KONSEPTI QUR’ONI KARIMDA
Xolikulova Yulduz Shodiyevna,
O‘zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti oqituvchisi
Annotatsiya.
Qur’oni Karimda “Yer” (Arz) kontsepti muhim diniy va falsafiy o‘rin tutadi.
Yer, insoniyat uchun yashash joyi, tabiat manbai va Allohning qudratini ko‘rsatadigan ulkan bir
ne’mat sifatida taqdim etiladi. Qur’onda Yerning yaratilishi, uning go‘zalligi, undagi barcha tirik
mavjudotlarning hayoti va insonning bu yerga bo‘lgan mas’uliyati haqida o‘ylashga chaqiriladi.
Kalit so‘zlar.
Yer, yaratish,
tabiat,
ne’mat, hayot, qudrat, sinov, baraka,
tafakkur,
Fitratan
(Fitr).
КОНЦЕПТ “ЗЕМЛЯ” В КОРАНЕ
Холикулова Юлдуз Шодиевна,
преподаватель Узбекско-Финского педагогического института
Аннотация.
В Коране концепт “Земля” занимает важное религиозное и
философское место. Земля представлена как место для жизни человечества, источник
природы и великое благодеяние, свидетельствующее о могуществе Аллаха. В Коране
говорится о создании Земли, её красоте, жизни всех живых существ на ней и
ответственности человека за это место. Человек призывается задуматься над тем, как
использовать эту землю и её блага ответственно.
Ключевые слова.
Земля, создание, природа, благодать, жизнь, могущество,
испытание, благосостояние, размышление, фитра.
THE CONCEPT OF “EARTH” IN THE QURAN
Holikulova Yulduz Shodieyevna,
teacher at Uzbekistan-Finish pedagogical institute
Annotation.
In the Quran, the concept of “Earth” holds an important religious and
philosophical place. Earth is presented as the dwelling place for humanity, a source of nature, and
a great blessing that reflects Allah’s power. The Quran calls attention to the creation of the Earth,
its beauty, the life of all living beings on it, and the responsibility of mankind towards this place.
Humans are called upon to reflect on how they use this Earth and its blessings responsibly.
Keywords.
Earth, creation, nature, blessing, life, power, trial, prosperity, reflection, Fitra.
KURAN’DAKI “YER” KONSEPTI
Holikülova Yulduz Şodiyevna,
Özbekistan-Finlandiya pedagoji enstitüsü öğretmeni
Özet.
Kuran’da “Yer” (Arz) konsepti önemli dini ve felsefi bir yere sahiptir. Yer, insanlık
için bir yaşam alanı, doğa kaynağı ve Allah’ın kudretini gösteren büyük bir nimet olarak
sunulmaktadır. Kuran’da Yer’in yaratılışı, güzelliği, üzerindeki tüm canlıların hayatı ve insanların
bu yerle olan sorumluluğu üzerine düşünmeye çağırılmaktadır. İnsanlar, bu Yeri ve nimetlerini
nasıl sorumlu bir şekilde kullanmaları gerektiğini düşünmeye davet edilmektedir.
Anahtar kelimeler.
Yer, yaratılış, doğa, nimet, hayat, kudret, imtihan, bereket, tefekkür,
fitra.
388
Yer, Alloh tomonidan yaratilib, insonlar uchun bir sinov maydoni sifatida berilgan.
Qur’onda, Yerning boyliklari va ne’matlari, insonlar uchun rizq va farovonlik manbai sifatida
ko‘rsatiladi. Shu bilan birga, insonlar bu boyliklardan oqilona foydalanib, uni asrab-avaylashlari,
tabiatning muvozanatini saqlashlari kerakligi ta’kidlanadi.
Qur’onda “Yer” konsepti, insoniyatga dunyo va oxiratda mas’uliyatni anglatadi. Insonlar,
Yerdagi barcha resurslardan foydalangan holda, ularga nisbatan ehtiyotkorlik va mehribonlik bilan
munosabatda bo‘lishlari kerak. Yer va uning go‘zalligi, faqat Allohning qudratini ko‘rsatadigan
dalil sifatida tasvirlanib, insonlarni tafakkur qilishga va Yerni asrab-avaylashga chaqiradi [1].
Bu konsept, nafaqat ekologik muammolarni, balki insonning tafakkuri va axloqiy
mas’uliyatlarini ham o‘z ichiga oladi. Qur’onda “Yer” konsepti orqali insonlarning tabiatga bo‘lgan
munosabati, Allohning buyukligini anglash va bu dunyoda adolat va barqarorlikni ta’minlash
zarurati haqida chuqur tafakkurga chaqiriladi.
“Yer” kontsepti Qur’oni Karimda, insoniyatning hayoti va uning yaratilishi, yashash joyi
sifatida muhim o‘rin tutadi. Qur’onda Yerning yaratilishi, unda insonning yashashi, tabiatning
go‘zalligi va insonning bu yerga bo‘lgan mas’uliyati haqida bir nechta oyatlar mavjud. Quyida
“Yer” kontsepti Qur’oni Karimda qanday yoritilganiga oid ba’zi muhim jihatlar keltirilgan [2].
Qur’onda Yerning yaratilishi haqida turli oyatlar mavjud. Allah taolo, barcha mavjudotlarni
yaratishda hikmatni ko‘rsatadi. Qur’onda Yerning yaratilishining sababi haqida shunday deyiladi:
Fussilat surasi, 9-12-oyatlari
: “Sayyoralarni va Yerni oltita kun ichida yaratgan Alloh,
so‘ngra osmonni bir-biriga uyg‘un qilib yaratdi. Yerda barcha tirik va mevali o‘simliklar yaratildi”.
Bu oyat, Yerning va osmonning yaratilişi o‘rtasidagi ulkan tartibni ko‘rsatadi. Yer,
hayotning rivojlanishi uchun qulay muhit bo‘lib, unda tirik mavjudotlar uchun zarur bo‘lgan barcha
sharoitlar mavjud.
Qur’onda Yer, insoniyatga berilgan maxsus bir ne’mat sifatida taqdim etiladi. Insonlar
Yerdan foydalanish, uni o‘rganish, ekinlar ekish va resurslarni muvozanatli ishlatish vazifasiga
egadirlar.
Al-Baqara surasi, 164-oyat
: “Ey odamlar! Yerda sizga berilgan rizqlar va barcha ne’matlar
haqida Allohni eslang”.
Bu oyat, Yerning insonlar uchun Alloh tomonidan berilgan ne’mat ekanini ta’kidlaydi. Insonlar,
Yerning boyliklaridan foydalangan holda, unga nisbatan mas’uliyatli bo‘lishlari kerak.
Qur’onda Yerning go‘zalligi va undagi barcha tabiat hodisalari Allohning qudratini
ko‘rsatadigan dalil sifatida keltirilgan. Tabiat, uning go‘zalligi va muvozanati - buning barchasi
insoniyatning aqliy rivojlanishi uchun bir hikmatdir.
Ar-Rum surasi, 41-oyat
: “Yerdagi buzulish va hayvonlar orasidagi o‘zgarishlar faqat
Allohning hukmidir”.
Bu oyat Yer va undagi barcha o‘zgarishlar, shuningdek, tabiiy hodisalar hamda ekologik
muvozanatni ko‘rsatadi. Insonlar, bu hodisalarning yuksak bir maqsadga xizmat qilishini tushunishi
lozim.
Qur’oni Karimda insonlarga Yerning resurslarini qanday ishlatish, qanday ekinlar ekish,
tabiatni asrash va uni har xil zararli faoliyatlardan himoya qilish zarurligi haqida ko‘plab oyatlar
mavjud. Inson, Yerda yashab turib, ulardan qanday foydalansa, oxiratda shundan javob beradi.
Al-An’am surasi, 141-oyat
: “U (Alloh) sizlarni yer yuzasida yashashga mo‘ljallagan, uning
barcha ne’matlaridan foydalanishga buyuradi”.
Insonlar, Yerning imkoniyatlaridan foydalangan holda, uni asrab-avaylash va ijtimoiy manfaatlarga
yo‘naltirilgan tarzda ishlatishlari zarur.
Qirqdan ortiq oyatlarda Xudo osmon va yerni yaratganligini e’lon qiladi va uning kuchining
cheksizligiga e’tibor qaratadi. Ba’zi oyatlarda osmon va er olti kun ichida yaratilganligi aytilgan.
[11:7; 25:59; 32:4; 57:4 ...]. Fussilyat surasida (41, “tushuntirildi”), Xudo yerni ikki kun ichida
yaratgani, uning ustiga o‘zgarmas tog‘lar o‘rnatgani, unga inoyat [baraka] ato etgani va to‘rt kun
ichida unga oziq-ovqat tarqatgani haqida xabar berilgan [41:9-12]. Keyin u tutun bo‘lgan osmonga
389
o‘girildi va taxtga [istava]” ko‘tarildi”. [7:54; 10:3]. 65:12 oyatida, Xudo “etti osmonni va erning
o‘xshashlarini yaratdi”. Uch oyatda” Xudoning yurti “haqida so‘z boradi” [4:97; 7:73; 11:64], va
bir oyat “mening yurtim” [29: 56]. Ko‘p oyatlar osmondagi va erdagi hamma narsa Xudoga tegishli
ekanligini tasdiqlaydi: unga osmonda va erda bo‘lganlar tegishli. Ularning barchasi unga
bo‘ysunadi30: 26. Ilohiy hokimiyat butun erni, Sharq va G‘arbni qamrab oladi va ibodat qiluvchi
qaerga burilsa, Xudoning yuzi bo‘ladi [2:115]. Ba’zi oyatlarda etti osmon, er va ulardagi odamlar
Xudoni ulug‘lashlari haqida xabar berilgan, ammo odamlar ularning maqtovlarini tushunmaydilar
[3]. Osmon va yerning yaratilishida va barcha yaratilishlarda qodir Allohning mavjudligi va
qudratining aniq dalillari va alomatlari mavjud. Odamlar ular haqida o‘ylashlari, to‘g‘ri xulosalar
chiqarishlari va ulardan o‘rganishlari kerak: haqiqatan ham osmon va erni yaratishda, kecha va
kunduzning almashinishida, dengizda odamlarga foyda keltiradigan kemalarda, suvda o‘lik erni
tiriltirdi va unga joylashdi 2:164 ni shamollarning o‘zgarishida, osmon va er o‘rtasidagi bulutda
tushunadigan odamlar uchun belgilar mavjud. Rabbiyning alomatlaridan biri shundaki, osmonlar va
er bir edi, lekin u ularni ajratib, barcha tirik mavjudotlarni suvdan yaratdi. Rabbiy er yuzida
mustahkam tog‘larni ko‘tardi, unga keng yo‘llar ochdi va “osmonni himoyalangan tomga
aylantirdi” [4].
Insonning yer bilan birinchi aloqasi odam ato paygʻambar (sollallohu alayhi vasallam)
jannatdan quvilganidan keyin boshlangan. Odam alayhissalom qulaganidan keyin Alloh taolo dedi:
pastga tushing va bir-biringizga dushman boʻling! Yer sizning turar joyingiz va bir muncha vaqt
foydalanish obyekti boʻladi. Unda siz yashaysiz, unda oʻlasiz va undan chiqarilasiz [7:24-25].
Inson yerda alohida mavqega ega. Yaratguvchi odam Atoni (alayhissalom) va uning turmush
oʻrtogʻini (Havva) yaratmasdan oldin, u farishtalarga yer yuzida “noib” boʻlishini maʼlum qildi
[xalafat; 2:30]. Qurʼon oyatlaridan maʼlum boʻladiki, xalifalik ham unvon, ham sinovdir, shuning
uchun u masʼuliyatni oʻz ichiga oladi va barcha odamlarga yuklanadi. [6:165; 7:69; 10:14]. Insonga
xalifa sifatida Yuklangan masʼuliyat, u baxsizliklar va baxsizliklar manbai emas, balki Xudo
“tartibga solgan” hayot, yer yuzidagi tinchlik va osoyishtalik manbai boʻlishi kerakligi bilan
izohlanadi. [5:32; 7:56]. Turli oyatlarda odamlar yer boʻylab sayohat qilishga va haqiqatni inkor
etgan xalqlar bilan nima boʻlganini koʻrib chiqishga va undan saboq olishga taklif qilinadi. [3:137-
138; 27:69; 30:42].
Xulosa.
Qur’onda “Yer” konsepti, insoniyatning Yaratuvchiga bo‘lgan muhtojligi, Yerdagi
yashash joyining qulayliklari va bu qulayliklardan mas’uliyat bilan foydalanish zaruriyati haqida
keng qamrovli ma’lumotlar beradi. Yer, insoniyat uchun hayot manbai bo‘lib, uni asrab-avaylash,
ekologik muvozanatni saqlash, uning boyliklaridan mohirlik bilan foydalanish kerak. Alloh taolo
Yerni insonlar uchun bir sinov sifatida yaratgan va ularning bu yerga bo‘lgan munosabati ularning
dunyodagi va oxiratdagi maqomini belgilaydi. [5].
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Насыров И.Р. Основания исламского мистицизма (генезис и эволюция). – М.: Языки
славянских культур, 2009. – 552 с.
2.
Нурбахш Д. Суфизм. Суфии о суфизме. Услышь флейтиста. Суфийская проза и поэзия.
Культура Востока / Джавад Нурбахш. – М.: Когелет, 1999. – 184 с.
3.
Озген М. Фарабиде ахляк мутлулук илишкеси [Аль-Фараби о вере в Аллаха]/ Мехмет
Касым Озген, – Стамбул, 1998. – 104 с.
4.
Пашков Р. Исламское политико-правовое учение / Р.В. Пашков, 2010. [Элетронный
ресурс] URL: http: //rv-pashkov.ru/p=164
5.
Прозоров С. Ислам, как идеологическая система / С.М. Прозоров. –М.: Восточная
литература, 2004. – 471 с.
