Jild 1 № 1 (2025)

Annotatsiya.  Professor  Hamid  Ne’matov  o‘zining  shu  nomda  1989-yilda    chop  etilgan 
monografiyaning  kirish  qismida  grammatik    shakllar  haqida  gapirib,    qator  tillarda,  jumladan, 
turkiy  tillarda  ham  nuqul    tashqi  (formal-tavsifiy)  tomondan  o‘rganilayotgani,  natijada  ularni 
tashkil  qilgan  ichki  qonuniyatlar  tadqiqotchilar  e’tiboridan  chetda  qolib  kelayotgani,  natijada 
tadqiqot ilmi va amaliyotining  metodologik asoslari buzilayotgani, vaziyatdan chiqishning yagona 
yechimi  til  hodisalarini  o‘rganishda  dialektik  mantiq  metodlaridan  izchil  foydalanish  lozimligini 
urg‘ulaydi, shu metodlardan til tahlilida qanday foydalanish tamoyillarini ko‘rsatib beradi. 

Annotatsiya.  Shonazar  Shoabdurahmonov  uzoq  yillik  ilmiy  faoliyati  davomida tilshunoslikning turli sohalari bo‘yicha ish olib borgan. Bularning ichida, albatta, dialektologiya sohasidagi  tadqiqot  ishlari  alohida  o‘rin  tutadi.  1950-yillarning  o‘rtalaridan  o‘zbek  shevalarini o‘rganishga kirishdi hamda shundan keyingi asosiy ilmiy faoliyati o‘zbek dialektologiyasi bo‘yicha bo‘ldi.  U  o‘zbek  tilining  qarluq  lahjasini  chuqur  tadqiq  qilgan  olim.  Ushbu  maqolada  olimning qarluq lahjasi morfologiyasiga oid tadqiqoti haqida fikr yuritiladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  badiiy  matnda  frazeologik  birliklarning  qo‘llanishi  masalasiga  qisqacha  to‘xtalib  o‘tildi.  Badiiy  matn  tarkibida  so‘zlashuv  unsurlarining  so‘zlashuv nutqi  tarkibida  esa,  dialektal  frazeologizmlarning  ishlatilishi  taniqli  yozuvchimiz  To‘g‘ay Murodning “Oydinda yurgan odamlar” qissasidan olingan misollar orqali ko‘rsatib berildi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  kognitiv  tilshunoslik,  uning  o‘rganish  doirasi  bevosita 
paremiologik birliklar orqali o‘rganilgan. “Chol” konseptining lingvokognitiv xususiyatlari maqol, 
matal, iboralar orqali ifodalangan. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada zamonaviy lingvistik tadqiqotlarda dolzarb muammolardan 
biri hisoblanmish yordamchi so‘z turkumlariga mustaqil so‘z turkumlari doirasidan so‘z ko‘chish 
jarayoni,  bu  jarayon  bosqichlari  va  grammatizatsiya  hodisasi  haqidagi  ilmiy  mulohazalar 
keltirilgan. 

Annotation.    The  given  article  reveals  that  cultural  linguistic  peculiarities  are  expressed 
based  on  the  concept  especially  in  the  field  of  translation  studies.  The  main  method  to  analyze 
translated Byron’s poem in  Karakalpak is  to  find out  basic lexical frames which can help  us to 
conceptualize human soul universally. Doing the frame (framing) analysis by which Ervin Goffman 
started to use in his book, we identified that the «soul» is the main concept in people connecting 
with love, sorrow, motherland, longing, and despair and in translations of the poems «Lines written 
in an album» by Byron the «soul» was shown similarly both in meaning and translating. In the end, 
the essential frames like traveler, a dead person, grave, remedy, bridge, darkness, can help one to 
embody  the  author’s  soul  and  were  classified  into  framing  subgroups,  such  as  linguistic  frame, 
emotional  and  spiritual  frame,  metaphorical  frame,  philosophical  frame,  structural  frame, 
contextual frames. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  nutqning  verbal  va  noverbal  ko‘rinishlari  haqida  so‘z 
yuritilgan. Noverbal aloqaning turlari, ularning og‘zaki nutqdagi ahamiyati, shu jumladan nutqni 
buzuvchi omillar haqida fikr yuritib o‘tilgan. Bundan tashqari aloqa jarayonida vujudga keluvchi 
to‘siqlar, uni bartaraf etish yo‘llari haqida batafsil to‘xtalib o‘tilgan. 

Annotatsiya. Lugʻat tilning boyligi va jozibasini koʻrsatuvchi, uning xazinasini saqlovchi va 
imkoniyatlarini  ochib  beruvchi  vosita  sanaladi.  Yoʻqolib  borayotgan  til  va  dialektlarning  soʻz 
boyligini  asrab  qolishda,  keyinchalik  ularni  oʻqib-oʻrganish  va  tadqiq  qilishda  lugʻatlarning 
ahamiyati juda katta. Shuning uchun ham lugʻatlar millat xazinasidir. Ularni tuzish doimo dolzarb, 
birlamchi vazifa hisoblanib kelingan. Bu kichik tadqiqotimizda oʻzbek sheva va lahjalarning tadqiqi 
boʻyicha qisqacha tadriji hamda dialektal lugʻatchiligi tarixi, tiplari va oʻz oldiga qoʻygan muhim 
masalalariga e’tibor qaratilgan. Shuningdek, bugungi kunda oʻzbek dialektologiyasi fani oldidagi 
dolzarb vazifalar haqida fikr yuritilgan. 

Annotation.  The  given  article  dwells  on  comparative  analysis  of  semantico-functional 
peculiarities  of  the  Tajik  modal  particle  shoyad  and  its  English  equivalents.  The  conducted 
comparative analysis discloses that the Tajik modal particle shoyad consistently bears a sense of 
possibility, uncertainty, or speculation. Thus, the adduced examples and facts reveals the rich and 
multifaceted  feature  of  modal  expression  in  the  compared  languages.  While  shoyad  serves  as  a 
multifunctional modal particle in Tajik, however, a wide range of grammatical means to achieve 
similar semantico-pragmatic properties are utilized in English. 

   Аннотация.  В  статье  рассматривается  словарь  Махмуда  Кашгари  «Диван  лугат ит-Турк», который содержит ценную историческую информацию о целой эпохе и является энциклопедией, не имеющей аналогов в тюркском мире. Написанное в XI веке произведение описывает  значение  работы,  в  которой  содержится  ценная  информация  о  быте, верованиях, мифологии и народной литературе тюркских народов и племен. 

Özet.   Ali Şîr Nevâî’nin “Muhâkemetü'l-Lugateyn” adlı eseri, Türkçe ve Farsça dillerinin 
karşılaştırmalı analizine adanmış olup, dilbilim tarihi açısından önemli bir yer tutmaktadır. Nevâî, 
dillerin  karşılaştırılması  sürecinde,  etnik  kökenlerini,  halk  arasında  kullanılan  kelimeleri  şiir 
formunda  yazılmış  beyitlerle  kısa  ve  net  bir  şekilde  açıklar.  Bu  nedenle,  eser  hakkında  hem 
ülkemizde  hem  de  dünya  çapında  pek  çok  araştırma  yapılmıştır.  Bu  araştırmaların  çoğu,  eserin 
yazılış tarihini, Türkçe ve Farsça kelimelerin leksik-semantik anlamlarını açıklamaya yöneliktir. Bu 
çalışmada bazı sözcüklerin başka dillerde pek karşılaşılmayan özellikler ortaya konmuştur. Ancak o 
dönemin ve günümüzün bakış açısıyla her iki dilin karşılaştırmalı analizi tam olarak her yönüyle 
yapılmamıştır.  Bu  sebeble,  bu  alanda  da  araştırmalar  yapılması  gerektiği  vurgulanmıştır.  Bu 
makalede, eski Türkçe kelimeler, modern Türkçe ve Özbekçe dillerinde örneklerle karşılaştırmalı 
olarak incelenmiştir. Eserdeki kelimelerin günümüzdeki telaffuzları ve anlamları arasındaki farklar 
da ele alınmıştır. 

Аннотация.  В  статье  приводятся  результаты  дешифровки  гето-фракийского текста  Nr.  115  из  коллекции  «Сантии  даков».  Среди  идентифицированных  слов  выделен особый класс лексики, демонстрирующий древний тюркский характер своих корневых основ. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  turkiy  tillarning  qipchoq  lahjasida  uchraydigan  fonetik 
o‘zgarishlar  tahlil  qilinadi.  Dialektal  tafovutlar  turkiy  tillarning  tarixiy  taraqqiyoti,  geografik 
joylashuvi  va  ijtimoiy  omillar  bilan  bog‘liq  holda  tahlil  qilinadi.  Maqolada  tovush  almashinuvi, 
jumladan,  g‘  tovushining  v  tovushiga  almashishiga  doir  bir  qancha  misollar  keltiriladi  va  fikr-
mulohazalar bildiriladi.  

Annotatsiya.  Tilning  asosiy  maqsadi  aloqa  vositasi,  atrofdagi  voqelik  haqidagi  fikrlarni 
etkazish  vositasi,  shuningdek,  bunday  fikrlar,  bilimlarni  to‘plash  va  saqlash  vositasi  bo‘lishdir. 
Ammo  yuqorida  aytib  o‘tilgan  funktsiyalardan  tashqari,  til  nutq  odob-axloqini,  uning 
muloqotimizdagi rolini tushunish uchun ayniqsa muhim bo‘lgan boshqalarga xosdir. 

Özet. Bu makale, Semerkant’ta yaşayıp faaliyet gösteren A.Fitrat, R.Kungurov, J.Eltazarov 
gibi  Türk  dünyasının  dili,  alfabesi,  edebiyatı,  kültürü  ve  tarihi  alanlarında  bilimsel  araştırmalar 
yaratan  öğretmenlerin  faaliyetlerini  ve  Türk  dünyası  konularındaki  önemli  görüşlerini  ele 
almaktadır.  Ayrıca,  Türk  dünyası  araştırmalarının  gelişimine  katkıda  bulunan  Türkologlar 
tarafından oluşturulan bilimsel okul ve onun günümüzdeki faaliyetleri ele alındı. 

Annotatsiya.    Mazkur  maqolada  XX  asr  boshlarida  Turkiya  va  Oʻzbekistonda  amalga 
oshirilgan  til  siyosati  qiyosiy  tahlil  asosida  oʻrganiladi.  Turkiyada  Mustafa  Kamol  Ataturk 
boshchiligida olib borilgan til islohoti hamda Oʻzbekistonda sovet hokimiyati ta’siri ostida amalga 
oshirilgan til siyosati muhim tarixiy jarayonlar sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada ushbu 
islohotlarning lingvistik va sotsiopolitik jihatlari, ularning jamiyatga ta’siri, milliy oʻzlikni anglash 
hamda  madaniy  taraqqiyotga  qoʻshgan  hissasi  yoritib  beriladi.  Oʻzaro  qiyoslash  orqali  har  ikki 
mamlakatda til siyosatining oʻziga xos jihatlari hamda umumiy tendensiyalari ochib beriladi. 

Özet.  Altı  bin  altı  yüz  kırk  beş  beyitten  oluşan  ve  Türk  düşünce  tarihinin  baş  eseri  olan 
Kutadgu  Bilig,  on  birinci  yüzyılda  Balasagunlu  Yusuf  tarafından  yazılmıştır.  Eser,  birtakım 
kavramların  kişileştirilmesi  ve  bunların  toplum  hayatındaki  önemlerinin  anlatılmasıyla 
oluşturulmuş, akıl, bilgi, devlet yönetimi, adalet ve ahlak kitabı niteliğindedir. Balasagunlu Yusuf, 
Türk  dilinin  anlatım  yeteneklerini  en  iyi  biçimde  kullanabilen,  düşüncelerini  anlatırken  dilin 
inceliklerinden yararlanabilen bir düşünce insanı görünümündedir. Eserin söz varlığı büyük ölçüde 
Türkçe sözcüklerden oluşmuş, Farsça ve Arapça sözlerin kullanımı sınırlı kalmıştır. Özellikle İslam 
dininin kavramlarını karşılamak üzere kullanılan Türkçe din terimleri dikkat çekicidir. 
Eserde anlamı etkili kılmak düşüncesiyle deyim ve atasözü niteliğinde pek çok kalıp söze yer 
verilmiştir. Bu kalıp sözler içinde dilin temel söz varlığından sayılan organ adlarıyla duyguların 
ilişkilendirilmesi sonucu oluşanlar önemli bir yer tutar. Bu grup içinde ise göz ile ilişkilendirilen 
duyguları belirtmek üzere oluşturulan söz kalıpları dikkat çekici bir sıklıktadır. Eserde göz organı; 
güzellik,  zevk,  sevgi,  sevinme,  mutluluk,  güler  yüz,  yakınlık,  saygı,  sadakat,  vefa,  şefkat,  huzur, 
yakarış, hasret, arzu, pişmanlık, utanma, öfke, hırs, ölüm, akıl, güven, gizlilik, alışma gibi birbiriyle 
ilgisi kurulamayacak pek çok duyguyla ilişkilendirilmiştir. Çalışmada göz ile ilişkilendirilen duygu 
ve kavramlar, beyitlerle örneklendirilmiş ve bir kısım beyitlerle ilgili kısa açıklamalar yapılmıştır. 
Son  olarak  da  göz  organının  anlamı  belirleyici  olduğu  deyimlerin  geçtiği  mısralar  çalışmaya 
eklenmiştir. Çalışmayla hem göz ile ilişkilendirilen kırk altı farklı kavram ve duygunun hem de çok 
sayıda deyimin belirlenmiş olması, göz organının dilde nasıl bir alan kapladığını ortaya koymuş ve 
Türkçenin  anlam  bilgisi  alanında  bu  tür  çalışmaların  yapılması  gerekliliğini  göstermiştir.  Bütün 
olarak organ adlarıyla ilgili yapılacak bir çalışma Türk dilinin anlatım olanaklarının bir yönünü 
belirleyecek ve önemli bir eksikliği giderecektir.   

Аннотация. В статье рассказывается о хотонах тюркского происхождения, язык и 
религия  которых  совершенно  отличны,  и  которые  много  лет  живут  среди  монгольских 
народов. В исследованиях о хотонах есть понятие, что их языки вышли из употребления и 
были полностью уничтожены. Сами они превратились в монголоязычную общину. Однако, 
хоть  наследие  и  представлено  группой  текстов,  произносимых  во  время  мусульманских 
религиозных  обрядов,  лексический  запас  языка,  на  котором  говорили  хотоны,  еще  не 
полностью  приведён  в  соответствие.  В  статье  отражены  различные  приемы 
упорядочивания лексики вымершего языка с учетом данной проблемы.      

 Annotatsiya.  Ushbu  maqola  turkiy  tillar  terminologiyasining  muhim  tarmog‘i    bo‘lgan 
ijtimoiy-siyosiy  terminlar  masalalarisha  bag‘ishlangan.  Unda  turkiy  tillarning  ijtimoiy-siyosiy 
terminllari tadqiq etish  bilan bog‘liq  bo‘lgan vazifalar xususidagi fikrlar bayon etilgan. 

 Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  tilshunoslik  sohasida  qo‘llaniladigan  kinoya  va  tag  maʼno  tushunchalari tahlil ostiga olindi. O‘zbek tilining so‘zlashuv uslubida keng qo‘llaniladigan kinoya va  tag  ma’noni  bildiruvchi  lingvistik  birliklar  badiiy  uslubga  xos  janrlarda  ham  o‘z  ifodasini topadi. Badiiy asarning salmog‘ini, ta’sirchanligini oshirishga xizmat qiladigan  bunday birliklar mashhur yozuvchimiz Abdulla Qahhor hikoyalari matnida qo‘llanilganligi ko‘rsatib o‘tildi. 

Annotatsiya.  Ushbu  tadqiqot  ishimizda  so‘z  turkumlari  o‘rtasida  sodir  bo‘luvchi ko‘makchilashish hodisasi va  ot so‘z turkumiga tegishli bo‘lgan ayrim so‘zlarning o‘zining leksik ma’nosidan  tashqari  ko‘makchi  vazifasida  ham  kelish  holatlari  ayrim  misollar orqali  ko‘rsatib o‘tilgan. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  Erkin  A’zamning  „Yozuvchi“  hikoyasida frazeologizmlarning qo‘llanilishi va ahamiyati, yozuvchining iboralarni qo‘llash mahorati haqida so‘z  yuritilgan.  Ushbu  hikoyada  yozuvchi  mashhur  hikoyanavis  Abdulla  Qahhor  uslubiga 
yaqinlashgan.Asarda  iboralar  juda  o‘rinli  va  hikoyaga  betakror  ma’no  berishga  hissa  qo‘sha olgan. 

Annotatsiya.  O‘zbek  va  turkman  tillarida  mustaqil  so‘z  turkumlaridan  biri  bo‘lgan  ot  so‘z 
turkumining yasalishi, o‘zbek va turkman tillarida shaxs otini yasovchi qo‘shimchalarning o‘xshash 
jihatlari misollar orqali yoritildi.   

  Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  O‘zbekistondagi  va  Turkiyadagi  maktab  darsliklarida fonetik  materiallarning  taqdim  etilishi  tahlil  qilinadi.  O‘zbek  va  turk  tili  maktab  darsliklaridagi fonetik materiallarning o‘xshash va farqli jihatlari qiyoslanadi.  

Annotatsiya.    Mazkur  maqolada  Abdulla  Oripov  she’rlarining  qoraqalpoq  tiliga  tarjima 
qilingan namunalari asosida frazeologik birliklar lingvistik tahlil qilinadi. Tarjimada poetik ifoda 
vositalarini saqlab qolishda iboralarning to‘g‘ri tarjima qilinishi muhim omil sanaladi. Shu nuqtayi 
nazardan  maqolada  A.Oripov  ijodida  uchraydigan  frazeologizmlar  va  ularning  qoraqalpoqcha 
tarjimalardagi ko‘rinishlari o‘zaro qiyosiy tahlil etiladi.  

Annotatsiya. Ushbu maqolada tarixan tilda shakllangan paremiologik birliklar va ularning 
vaqt  o‘tishi  natijasida  arxaiklashib  borishi  to‘g‘risida  mulohaza  yuritildi.  Paremiologik 
birliklarning tarixiy ko‘rinishlarini topishda barcha turkiy xalqlar uchun mushtarak manba bo‘lgan 
Mahmud  Qoshg‘ariyning  “Devonu  lug‘otit  turk”  asariga  murojaat  qilindi.  Hozirda  nutq 
jarayonida  qo‘llanilib  kelayotgan  maqollar,  matallar  va  iboralarning  ma’no  jihatdan  barqaror 
saqlanganligi hamda shakl jihatdan o‘zgarib borishi misollar orqali ko‘rsatib berildi. 

Annotatsiya.  Maqolada  tilshunoslikning  toponimika  sohasi,  uning  ahamiyati  va  boshqa ilmlar  bilan  bog‘liqlik  masalasi,  tadqiq  etish  obyektlari,  toponomikaning  tarix,  adabiyot, etnografiya, geografiya kabi ilimlar bilan o‘zaro bog‘liqligi va xususiyatlari haqida so‘z yuritiladi.    

Annotatsiya.  Maqolada  maktab  darsliklaridagi  ayrim  toponimlar,  ularning  qo‘llanishi, shuningdek, toponimlarning xalq dostonlaridagi qo‘llanishi va ahamiyati, dostonlarda qo‘llangan toponimlar orqali o‘quvchida o‘z tug‘ilgan joyiga muhabbat uyg‘otish haqida fikr bildiriladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  essening  muhim  elementlari  hisoblangan  tezis  va  argument haqida  ma’lumotlar  beriladi.  Ularning  matn  tarkibidagi  ahamiyati,  turlari,  tabiati  to‘g‘risida mulohazalar  bildiriladi.  Shuningdek,  esse  mavzulari  doirasida  tezis  va  argumentlarga  oid namunalar keltiriladi. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada modallik kategoriyasi, modal ma’no,  modal munosabatning ifodalanishi,  modallik  kategoriyasi  haqidagi  ta’riflar,  bu  hodisaning  o‘rganilishiga  doir  ayrim ma’lumotlar berilgan. 

Annotatsiya. Maqolada Tog‘ay Murodning “Yulduzlar mangu yonadi” asarida qo‘llanilgan ko‘chma  ma’noli  leksik  birliklar,  ularning  asarda  tutgan  o‘rni,  ijodkorgagina  xos  bo‘lgan birliklarning g‘oyaviy estetik vazifalari haqida so‘z yuritilgan va misollar asosida tahlil qilingan. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  ona  tili  darslarida  tilning  noadabiy  qatlami  mavzularini o‘rganishga  oid  metodik  tavsiyalar  ishlab  chiqilgan.  Maqolada  maktab  tarsiklarida  berilgan argonlar,  jargonlar,  varvarizim  va  vulgarizim  kabi  mavzulari  atroflicha o‘rgangan  holda o‘quvchilar  aynan  shu  mavzularni  yaxshiroq  o‘zlashtirishlari  uchun  o‘zimizning  yangi  shu mavzuga oid tavsiya topshiriqlarimizni keltirib o‘tganmiz. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  tilshunoslikda  ijtimoiy  maqom  tushunchasi,  uning  nutqda 
ifodalanishi  yoritib  berilgan.  Evfemizmlarning  shakllanish  asoslari,  ularning  vazifalari,  nutqda 
qanday sharoitlarda qo‘llanilishi haqida ma’lumotlar berilgan. Evfemik ifoda vositalarini siyosiy-
badiiy  va siyosiy-majoziy  turlari  haqida  qisqacha ma’lumot  keltirilgan  hamda badiiy asarlardan 
keltirilgan misollar yordamida dalillangan. 

  Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  kashtachilik  terminlarining  qo‘llanilishi  bilan  bog‘liq 
ma’lumotlar  o‘rin  olgan.  Shuningdek,  kashta  tikish  bilan  bog‘liq  so‘z-terminlarga  ham  to‘xtalib 
o‘tilgan.    Aynan  Samarqand  viloyatidagi    kashtachilikning  o‘ziga  xos  xususiyatlari  haqida  ham 
ma’lumotlar keltirilgan. 

Annotatsiya.  Tilshunoslik  va  adabiyotshunoslikning  birga  o‘rganiladigan  sohasi  bu 
lingvopoetika hisoblanib, qadim davrlardan buyon tadqiq qilinib kelinmoqda. Bugungi kunda ham 
jahon va o‘zbek tilshunoslarining diqqatini tortgan, hamon o‘rganish markazida bo‘lib kelayotgan 
bu  soha  ahamiyatga  ega  sohalardan  hisoblanadi.  XIX  asrning  o‘rtalariga  keliboq  bu  jarayon 
boshlangan bo‘lsa, keyinchalik tilshunos olimlarimizning tashabbuslari bilan bu tadqiqot ko‘lami 
birmuncha  kengaydi.  Tilning  fonetik  tabiatini,  uning  lingvopoetikasi  va  uslubiyatini  o‘rganish 
uning tarixiy rivojlanishi bilan bog‘liq jarayondir. Badiiy asarlarni tahlil qilish va ularni o‘rganish 
ona  tilimizni  o‘rganish  demakdir.  O‘z-o‘zidan  ko‘rinib  turibdiki,  bu  chuqur  tarixga  ega  bo‘lgan 
tilimizga e’tiborning oshishidan dalolatdir.  

Annotatsiya.  Tilshunoslik  ilmining  har  bir  tushunchani  ko‘p  hollarda  diaxron  va  sinxron 
aspektda  o‘rganishni  taqazo  etishi  oddiy  hol.  Fanning  mohiyatini  tushunishimizda  uning  tarixan 
tarkib  topishini  o‘rganish  muhim  ahamiyatga  ega.  Shunga  asosan  ushbu  tadqiqotimizda  yil 
hisobiga oid bugungi kunda tilimizda faol qo‘llaniladigan burj nomlarining qadimgi turkiy tildagi 
ko‘rinishlari “Qutadg‘u bilig” asari misolida ilmiy tahlil qilingan. 

Annotatsiya.  Maqolada      shoir    Usmon  Azimning    qalb  kechinmalari  asosida  yozilgan 
she’rlaridan  yoritib berilgan, shoir she’riyatida o‘ziga xos tasviriy vosita-assonasning qo‘lanishi 
bo‘yicha tahlillar berilgan. 

Аннотация.  В статье рассматривается вопрос  классификации  тюркских языков и 
диалектов.  Анализируются  существующие  классификации,  выявляются  их  достоинства  и 
недостатки. Предлагаются пути совершенствования классификации с учетом современных 
данных  тюркологии.  Особое  внимание  уделяется  проблеме  разграничения  языков  и 
диалектов, а также учету исторических связей и современных языковых процессов.

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  XI    asrga  tegishli  Mahmud  Qoshg‘ariyning  “Devonu 
lug‘otit turk” (Turkiy so‘zlar devoni) qo‘lyozmasi tarkibida kelgan ikki qanotlilar, parda qanotlilar, 
qo‘sh parda qanotlilar, yumshoq qanotlilar, o‘rgimchaksimonlar, xalitseralilar turkumiga kiruvchi 
hasharot  nomlarining  qiyosiy  tahlil  to‘g‘risida  so‘z  yuritiladi.  Mazkur  zoonimlarning  ayrimlari 
yakka  so‘z  holatida,  ayrimlari  esa  adabiy  janrlar  hisoblanmish  maqol  hamda  she’riy  parchalar 
tarkibida  kelgan  bo‘lib,  mazkur  zoonimlar  batafsil  izohlar  va  ta’riflar  bilan  boyitilgan. 
Qo‘lyozmada kelgan qadimgi turkiy va o‘g‘uzcha hasharotlar nomlarini bugungi kundagi  o‘zbek 
tili  nutq  jarayonlarida  ishlatib  kelinayotgan  shakli  bilan  qiyoslashda  “O‘zbek  tili  izohli  lug‘ati” 
dan keng foydalanilgan. 

Annotatsiya.  Mazkur maqolada Аbdulla Oripov ijodida bir qancha uslublar qatori xalqona 
uslubning  qo‘llanilish,  aynan  ushbu  uslub  asosida  yaratilgan  lirik  asarlar  tahlili  tahlil  qilib 
berilgan. Maqolada adibning “Bahor” she’rining xalqona sozlardan foydalangan tahlili ko;rsatib 
berilgan.  

Аннотация.  Данная  работа  посвящена  анализу  художественных  приёмов, 
использованных  Алишером  Навои  в  поэме  «Фархад  и  Ширин»,  являющейся  одним  из 
шедевров  восточной  классической  литературы.  Поэма  входит  в  состав  знаменитого 
«Хамсы»  Навои  и  отличается  глубокой  философской  наполненностью,  богатой 
образностью  и  выразительным  языком.  В  исследовании  рассматриваются  основные 
художественные средства: метафоры, эпитеты,  гиперболы, аллегории, символы и другие 
тропы,  используемые  поэтом  для  создания  яркой  картины  любви,  преданности  и 
внутреннего  подвига.  Также  уделяется  внимание  композиционной  структуре,  речевым 
особенностям  и  роли  поэтических  формул.  Работа  демонстрирует  мастерство  Навои  в 
использовании языка как инструмента художественного воздействия на читателя. 

Abstract.    One  of  Salam  Sadigzadeh's  works,  which  has  an  interesting  plot  line,  is 
distinguished by its sincere description of events, and talks about the spiritual and moral qualities 
of young people, is the novel "There is a beautiful woman in our village", which consists of 15 short 
stories. Although the novel has been discussed in various articles, it has not been studied in detail. 
From  this  perspective,  the  study  of  the  novel  is  both  relevant  and  interesting.  The  events  that 
happen to a woman,  their negative effects that have on her life, their negative marks left on her 
character, the betrayal of the wife to a husband who lost his eyes in the war, the killing of a mother 
the baby who thought she was his child, etc. issues are reflected in the novel. 

Annotasiya.  Ushbu  maqola  Qo‘qon  adabiy  muhitining  etuk  vakillaridan  biri  Mirhasan 
Sadoiy  ijodida  tasavvufiy  qarashlar  va  ularning  badiiy  timsollardagi  ifodasini  yoritilishiga 
bag‘ishlanadi.  Shoir  ijodida  orifona  qarashlar  va  uning  mavzu  ko‘lami  qator  she'rlari  tahlili 
asosida  yoritiladi.  Hamda,  komil  inson  masalasining  badiiy  talqini  tadqiq  etiladi.  Shoir 
devonlaridagi  irfoniy    mavzudagi  she'rlarida  salaflar  an'analarining  badiiy  takomili  g‘oyaviy-
badiiy jihatdan tahlilga tortilgan. 

Аннотация.  Данная  работа  посвящена  анализу  лексико-стилистических 
особенностей касыды «Тухфат-ул-афкар» выдающегося поэта, мыслителя и государствен-
ного  деятеля  эпохи  Тимуридов  -  Мир  Алишера  Навои.  Исследование  фокусируется  на 
изучении  языковых  средств,  образной  системы,  стилистических  приёмов  и  поэтических 
новшеств,  использованных  в  произведении.  Особое  внимание  уделяется  роли 
художественного  слова,  метафор,  аллегорий  и  риторических  фигур,  отражающих 
богатство  и  выразительность  литературного  языка  Навои.  Работа  подчеркивает  вклад 
поэта в развитие классической тюркской поэзии и его новаторский подход в жанре касыды.

Annotatsiya.  Maqolada  Nizomiy  Ganjaviyning  "Layli  va  Majnun"  va  Uilyam  Shekspirning 
"Romeo  va  Juletta"  she'rlaridagi  sevishganlar  obrazlari  ko‘rib  chiqilgan.  Madaniy,  falsafiy  va 
badiiy  kontekst  tufayli  umumiy  xususiyatlar  va  farqlarni  ochib  beradigan  ikki  asarning  qiyosiy 
tahlili  amalga  oshiriladi.  Ikkala  asarda  ham  sevgi  ijtimoiy  to‘siqlarni  yo‘q  qiladigan,  ammo 
qahramonlarning o‘limiga olib keladigan kuchli va fojiali kuch sifatida taqdim etilgan. Sharq va 
G‘arb she'riy an'analarida sevgi talqinidagi farqlarga alohida e'tibor qaratiladi. 

Annotatsiya. Vasliy Samarqandiy ijodiga katta ta’sir ko‘rsatgan ijodkorlar qatorida Navoiy, 
Lutfiy,  Fuzuliy,  Muqimiy,  Furqat  kabi  o‘zbek  va  sharq  mumtoz  adabiyotining  yirik 
namoyandalaridandir. Ular bevosita Vasliyning tafakkur dunyosini boyitgan, ma’nolar olami bilan 
to‘yintirgan.  Bunga  shoirning  “Tuhfat  ul-ahbob”  devonidagi  turli  janrdagi  lirik  asarlari  asos 
bo‘ladi.  Maqolada  Vasliy  Samarqandiy  ushbu  shoirlarning  an’anasini  davom  ettirgan  izdosh, 
ularning o‘ziga xos yo‘liga ega bo‘lgan vakili sifatida talqin va tadqiq etildi.  

Annotatsiya.  Qadimgi  turk-moniy  muhitida  yaratilgan  asarlar  ham  janr,  ham  badiiylik 
jihatidan O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixida o‘zining munosib o‘rnini qoldirgan. Xususan, bir qator 
janrlarning paydo bo‘lishi  va rivojlanishida  ushbu asarlarning  o‘rni  katta.  Masalan, tavbanoma 
(“Xuastuanivt”),  duo,  gimnlarning  go‘zal  namunalari  aynan  shu  adabiy  muhitda  yaratilgan. 
Mazkur maqolada ushbu adabiy muhitda yaratilgan asarlarning O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixida 
tutgan o‘rni haqida to‘xtalamiz. 

 Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  o‘zbek  milliy  taomlarining  xalq  maqollarida  ifodasi 
borasida  fikr  yuritiladi.  Palov,  qurtova,  atala,  ayron,  sho‘rva,  qatiq,  qimiz,  sumalak  kabi  milliy 
taomlar borasidagi qarashlar tadqiq etiladi hamda ularga munosabat bildiriladi.  

Annotatsiya. Davr romanchiligining asosiy xususiyatlarini ochib berish bilan bir qatorda, 
davrning  murakkab  va  ziddiyatli  jarayonlarini  ham  tahlil  qilish,  talabada  davr  muhiti  haqida 
tushuncha  shakllantirish  talab  etiladi.  70-yillarda  yaratilgan  romanlar  haqida  so‘z  yuritilganda, 
roman yartilgan sotsial jamiyatning mafkuraviy qarashlarini birlamchi darajada ekanligi, bu esa 
ijodkorda ham juda katta mas’uliyatni talab etganligini tarix haqiqatidan kelib chiqib bayon etish, 
talabada to‘g‘ri tushunchalar uchun asos bo‘lashi qayd etilgan. 

Abstract.  In this thesis compared the scientific and historical research conducted on the 
great Uzbek conqueror Sahibkiran Amir Temur. In Particular, Sh. Sh. Alauyeva’s scientific study 
which is enlightened views of Amir Temur brought to a certain sequence the views advanced in the 
works  of  other  scholars  and  Orientalists  from  her  target.  We  tried  to  make  new  scientific 
conclusions  on  the  basis  of  cross-examination  of  scientific  research,  chronological,  typological 
comparison.     

 
Annotatsiya.  XX  asr  sovet  adabiyoti  jahon  adabiyotidan  farqli  ravishda  Yagona  adabiy 
yo‘nalish  –  sotsrealizm  prinsiplari  asosida  yaratildi.  Sotsialistik  realizmning  adabiyot  oldiga 
qo‘ygan  talablari  bilan  barcha  davrlarga  birdek  xizmat  qiladigan  asarlar  yaratish  kamdan  kam 
ijodkorlargagina  nasib  qildi.  Shulardan  Chingiz  Aytmatov  edi.  Yozuvchining  eng  muhim 
xizmatlaridan  biri  shundaki,  u  o‘zining  ulkan  dardlarini,  g‘oyalarini  “kichik  odam”lar  obrazi 
orqali  ifodalash  an’anasini  boshlab  berdi.  Shuningdek,  uning  obyektiv  voqelikka  munosabati 
mifologiya, fol’klor, fantastika janrlarini qissa va romanlariga sintez qilish orqali reallashdi. Agar 
adib ijodini sho‘ro davri munosabatlari  tarixi deb tasavvur etsak, yozuvchi aytmoqchi bo‘lgan juda 
ko‘p    haqiqatlar  uning  uslubiga  jilo  bergan  ertak,  rivoyat,  miflarning  qat-qatiga  singdirib 
yuborilganligiga ishonch hosil qilish  mumkinki, shu xususiyatlari bilan Chingiz Aytmatov poetik 
uslubi G. Markesning ifoda tarziga yaqinlashadi.  

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  O‘zbekiston  xalq  shoirasi  Zulfiyaxonim  Isroilovaning 
“Xalqimga  aytar  sozlarim”,  “Men  tug‘ilgan  kun”,  “Muhabbat  tongi  kulganda”  hamda 
“Mushoira”  she’rlari  matnida  qo‘llanilgan  metafora  hodisasini  ko‘rib  chiqamiz.  Metafora 
tasvirlanayotgan voqelikning mazmun-mohiyatni yanada yorqinroq aks ettirishga xizmat qiladigan 
ifoda tasvir vositasidir.   

 Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  transpozitsiya  haqida  umumiy  ma’lumot  va  mustaqil  so‘z  turkumlari  hamda  alohida  olingan  so‘z  turkumlariga  oid  birliklar  o‘rtasidagi  transpozitsiya hodisasiga ilmiy nazariyalar bilan birgalikda misollar yordamida tahlillar keltirib o‘tildi. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada hozirgi o‘zbek adabiy tili leksikasidagi uzual va okkazional 
ma’noning  bugungi  kunda  tutgan  o‘rni,  ishlatilish  doirasi,  o‘zbek  tili  leksikasiga  ko‘rsatayotgan 
ta’siri  haqida  so‘z  boradi  va  bu  ikki  terminning  ma’nosiga  bir  nechta  misollar  keltirish  orqali 
aniqlik kiritiladi.  

Annotatsiya.  Bu  maqolada  sof  turkiy  bir  boʻgʻinli  soʻzlarning  etimologiyasi  haqida 
qisqacha bayon qilingan. Gʻ.Abdurahmonov va S.Mutallibovning “Devoni lugʻati-at turk” indeks-
lugʻati va Sh.Rahmatullayevning “Oʻzbek tilining etimologik lugʻati” kitoblaridan foydalanilgan. 

 Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  milliy  va  adabiy  tilning  bir-biri  bilan  aloqasi,  ularning 
qo‘llanilish doirasi haqida ma’lumotlar keltirilib o‘tiladi. Milliy tilning adabiy tildan ko‘ra kengroq 
doirada  ishlatilishi,  bir  so‘z  bilan  aytganda,  adabiy  til  ham  milliy  tilning  bir  qismi  ekanligini 
hisobga olib, ularning xalq turmush tarzi, qadriyatlari, madaniyatini aks ettiruvchi vosita sifatida 
ko‘rsatilishi to‘g‘risida fikr yuritildi. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada subkod termini va uning qanday qoʻllanilishini xalqimizning zabardast  vakillaridan  bir  boʻlmish  Togʻay  Murodning  “Otamdan  qolgan  dalalar”  romanida  koʻrib chiqamiz. 

 Annotatsiya. Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” romanida qo‘llangan antroponimlar tahlil qilindi. Tadqiqot davomida shaxs ismlari va taxalluslarning lug‘aviy hamda ma’noviy  xususiyatlari,  ularning  milliy  qadriyatlar,  diniy  e’tiqod  va  tarixiy  jarayonlar  bilan bog‘liqligi yoritildi. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘zbek tilida so‘zlarning tag ma’nosi va kinoya haqida gap ketadi.  Taniqli  yozuvchimiz  Mirmuhsinning  “Me’mor”  romani  matnida  tag  ma’no  va  kinoyaga olingan  jumlalarning  ma’nosi  batafsil  izohlandi.  Undan  tashqari  kinoyaviy  so‘zlar  uslubiyati haqida ham fikrlar keltirilgan.  

Аннотация.  Статья  представляет  собой  экспертный  анализ  понятия 
литературного  языка,  его  ключевых  признаков  (стандартизация,  кодификация,  обширный 
словарный  запас,  обязательность,  универсальность,  художественное  богатство, 
относительная  устойчивость)  и  основных  функций  (объединение  нации,  сохранение 
культурного  наследия,  средство  коммуникации  в  различных  сферах).  Рассматривается 
исторический путь формирования русского литературного языка, начиная с древнерусского 
периода и церковнославянского влияния, до современного этапа его развития и устоявшихся 
языковых  норм.  Особое  внимание  уделяется  определению  и  классификации  языковых  норм 
(акцентологические,  лексические,  фразеологические,  словообразовательные, 
морфологические,  синтаксические),  а  также  их  динамике  и  изменчивости  под  влиянием 
различных  факторов,  особенно  в  устной  речи.  Проводится  разграничение  между 
литературным  языком  и  языком  художественной  литературы,  подчеркивается 
эстетическая  функция  последнего  и  его  отличие  от  нормативного  подхода.  Статья 
адресована  лингвистам,  филологам,  преподавателям  русского  языка  и  всем,  кто 
интересуется вопросами языковой нормы и культуры речи. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  o‘zbek  adabiyotining  modernistik  namoyandalaridan  biri 
bo‘lgan Nazar Eshonqulning “Bepoyon osmon” hikoyasi badiiy tahlil qilinadi. Hikoyadagi syujet, 
ramziy  qatlamlar  va  falsafiy  jihatlar  o‘rganilib,  yozuvchining  badiiy  mahorati  yoritiladi. 
Shuningdek, asardagi inson ruhiyati, jamiyat va tabiat bilan uyg‘unligi ham tahlil qilinadi. 

Annotation.  The  happiness  of  our  people  lies  in  the  fact  that  it  has  given  the  world  and 
human culture numerous outstanding personalities. In this regard, Mir Jalal Pashayev, known for 
his unparalleled services in the development of Azerbaijani literature, stands at the forefront as one 
of such outstanding personalities.The life and work of this outstanding writer are studied and his 
works  are  published  not  only  in  Azerbaijan,  but  also  abroad.  The  celebration  of  the  100th 
anniversary of  Mir  Jalal, who made important  contributions to  Azerbaijani  literature of  the 20
th
 
century, at the UNESCO level is an indicator of the appreciation given to our culture and literature 
on  a  global  scale.  Along  with  his  works,  his  human  qualities,  kindness,  and  universal  ideas  are 
considered exemplary. Mir Jalal brought innovation to both the form and content of the story. Mir 
Jalal brought the memorial form of the story, satirical, lyrical-romantic, family-household form to 
our literature in a new form. Mir Jalal artistically reflects the time of the era in which he lived in 
the story. Mir Jalal's short story creation constitutes an important branch of modern Azerbaijani 
prose. Mir Jalal added to the types and forms of the story. The name “Memory stories”, novella 
stories, descriptive stories are associated with Mir Jalal. Although there are classical variants of 
satirical stories, in modern times this is associated with the name of Mir Jalal. 

 
Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  o‘zbek  adabiyotidagi  hajviy  hikoyalarni  o‘quv  jarayonida 
o‘rgatish  masalalari  nazariy  nuqtai  nazardan  ko‘rib  chiqiladi.  Hajviy  hikoyalarning  estetik 
xususiyatlari, ularning ta’limiy, tarbiyaviy hamda tanqidiy funksiyalari tahlil etiladi. Adabiy janr 
sifatida hajvning o‘quvchilarda tanqidiy tafakkurni shakllantirishdagi o‘rni yoritilib, ularni o‘qitish 
metodikasining nazariy asoslari ishlab chiqiladi. Shuningdek, o‘qitish jarayonida hajviy matnlarni 
tanlash, tahlil qilish va baholash mezonlari haqida mulohaza yuritiladi. 

Annotatsiya. Maqolada  qoraqalpoq shoiri  S.Ibragimov sheriyatida begonalik motivi, lirik 
qahramonning ichki kechinmalari muallif g‘oyasi bilan bog‘langan holda tasvirlanganligi, bugun 
eng dolzarb lirik motivlardan biri begonalikning o‘ziga xos xususiyatlari haqida so‘z etiladi.  

Annotatsiya. Maqolada tarixiy meros va zamonaviy interyer dizayni o‘rtasidagi uyg‘unlik 
tahlil  qilinib,  Alisher  Navoiyning  “Sab’ai  Sayyor”  dostonidagi  yetti  qasr  tasvirlari  asosida 
madaniy  va  estetik  elementlarni  qo‘llash  imkoniyatlari  yoritiladi.  Tadqiqotda  har  bir  qasrning 
rang,  shakl  va  ramziy  ma’nosi  tahlil  qilinib,  ularning  interyer  dizayniga  ilhomlantiruvchi  ta’siri 
muhokama  qilinadi.  Shuningdek,  ranglarning  psixologik  ta’siri,  naqsh  va  ornamentlar  orqali 
madaniy  identifikatsiya  hamda  tarixiy  obrazlarning  zamonaviy  interyerlarga  moslashtirilishi 
masalalariga e’tibor qaratiladi. Tarixiy merosni zamonaviy san’at bilan uyg‘unlashtirish dizaynga 
chuqur ma’naviy mazmun bag‘ishlashi ta’kidlanadi. 

Annotation. This article analyzes the peculiarities of the emergence and application of the 
dream motif in Karakalpak folk epics. The research studies the mythological and historical roots of 
the  dream  motif  and  reveals  its  role  in  the  development  of  the  epics’  plot.  The  research  results 
demonstrate  the  unique  characteristics  of  the  dream  motif  in  Karakalpak  folk  epics  and  its 
connection with the worldview and beliefs of the people. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada turkiy adabiyotda dinning o‘rni va ahamiyati tarixiy va 
zamonaviy  nuqtai  nazardan  yoritilgan.  Dastlabki  yozma  yodgorliklardan  tortib,  klassik  va 
zamonaviy adabiyotgacha bo‘lgan davrlar qamrab olinib, Qur’on, hadis va tasavvuf g‘oyalari 
asosida  shakllangan  diniy  motivlarning  badiiy  ifodasi  tahlil  qilingan.  Shuningdek,  boshqa 
adabiy makonlar bilan qiyosiy tahlil orqali diniy g‘oyaning universal mohiyati ochib berilgan. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada qoraqalpoq xalq naql-maqollarining boshqa folklor janrlari 
bilan  umumiy  o‘xshashligi,  farqli  taraflari  va  o‘zaro  bog‘liqligi  tahlil  qilinadi.  Xususan,  ertak, 
doston, topishmoq, afsona kabi janrlar bilan shakl va mazmun uyg‘unligi yoritiladi. 

Annotatsiya. O‘zbek adabiyotida turli janrlarda ijod etgan iste’dodli adib Said Ahmadning 
hikoyalarida  xarakter  yaratish  an’anasi,  uning  qalb  iztiroblarining  badiiy  ifodasi  haqidagi 
qarashlarni, ijodkorning janr taraqqiyotidagi o‘rni va mahorati haqidagi tushunchalar qayd etildi. 
Adibning istiqlol yillarida yaratgan asarlarining badiiy mohiyati, undagi badiiy ifoda shakllarining 
o‘ziga xosliklari haqida so‘z yuritildi.  

Özet.    Bu  makale,  Kazak  dilinin  ustası  ve  yazılı  edebiyatın  bir  temsilcisi  olan  Baibatır 
Ercanoğlu’nun şiirlerinin tematik ve ideolojik özelliklerini konu edinmiştir.  Şairin ifade ve düşünce 
saflığı,  temizliği  konusundaki  görüşleri  kendi  şiirlerinden  yola  çıkarak  incelenmiş  ve  somut 
sonuçlara da ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda anlamsal ve ifade tarzı bakımından şairin şiirlerin 
bütünlük  ve  uyum  içinde  olduğu  görülmektedir.  Baibatır  Ercanoğlu’nun  şiirleri,  Kazak 
edebiyatında  yer  alan  manzum  eserlerin  tür  ve  sanatsal  yönleriyle  karşılaştırılarak  analiz 
edilmiştir. 

 Annotatsiya.    O‘zbek  adabiyotida  XX  asrning  70-yillariga  qadar  yaratilgan  asarlarning 
qahramoni  sotsialistik  realizmning  talabi  bilan  kurashchan,  ijtimoiy  xarakterligi  bilan  ajralib 
turadi.  Biroq  70-yillar  nosirlari  avlodi  ijodida  bu  an’anaga  bir  qadar  barham  berildi.  Avval 
modernistik  kayfiyatlar,  ong  oqimi,  soʻng  postmodernistik  xususiyatlar  koʻzga  tashlana  bordi. 
Mazkur maqolada hozirgi o‘zbek nasrining zabardast vakillaridan biri B. Qobulning “Bogʻdagul”, 
“Oʻspirinlik”,  “Ena  Shamol”  asarlari  misolida  moden  va  postmodern  uslubidagi  asarlardagi 
xarakterlarning  o‘ziga  xosligi,  shuningdek,  intermatnlik  hodisasi  haqida  so‘z  yuritiladi.  
Tahlillarda qiyos uchun o‘zbek va jahon adabiyoti namoyandalari K.Isiguro, Izzat Sulton, Murod 
Muhammad Doʻst, Ahmad A’zam, U.Hamdamning ayrim asarlariga murojaat etildi.  

Annotation.  Saida  Zunnunova  is  one  of  the  prominent  figures  of  20th-century  Uzbek 
literature, whose works deeply explore the portrayal of women. As a poet and writer, she vividly 
captures the inner world of women and the social, spiritual, and psychological struggles they face. 
Zunnunova  does  not  depict  women  merely  in  traditional  roles  but  as  strong,  independent 
individuals who possess the ability to define their own destinies and withstand life's challenges. In 
her works, women often overcome life's hardships through their inner strength and perseverance. 
The poet portrays women through lyrical, realistic, and symbolic means, highlighting their dreams, 
love, devotion, and personal growth. In Zunnunova’s stories, female characters are shown as active 
participants in social life, striving for personal transformation and growth. Zunnunova’s literary 
legacy  plays  a  significant  role  not  only  in  Uzbek  literature  but  also  in  the  development  and 
enhancement of female representation in literature. She portrays women not just in their traditional 
family roles but as modern and socially active individuals. Her works emphasize the true role, inner 
strength, and independence of women, contributing a unique and invaluable perspective to Uzbek 
literature. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  Hofiz  Xorazmiy  lirikasida  shaxs  kamoloti  masalasi  badiiy 
tahlil qilinadi hamda ularning didaktik talqini zamonaviy ta’lim-tarbiya jarayoniga mos ravishda 
ko‘rib chiqiladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  jadid  adabiyoti  namoyondalari  Fitrat  va  Cho‘lpon 
she’riyatida milliy istiqlol motivlari tahlilga tortilgan va ular ijodining zamonaviy o‘zbek adabiyoti 
rivojigan qo‘shgan hissasi tadqiq etilgan. 

Аннотация.  Статья  посвящена  изучению  влияния  национальных  традиций  на 
структурную  организацию  мифонимов  в  узбекской  литературе.  Рассматриваются 
особенности  формирования  мифонимов,  их  синтаксические  и  семантические 
характеристики,  а  также  культурный  контекст  их  использования.  Исследование 
основывается на анализе фольклорных и литературных источников.  

 
Annotatsiya. Ushbu maqolada lirik va epik turlarning qorishuvidan hosil bo‘lgan dramatik 
turning  sintetik  alomatlari,  dramatik  janrlarning  barqaror  qonuniyatlari  hamda  o‘zbek 
adabiuotidagi yangi dramatik janrlar va shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari haqida gap boradi. 
Shuningdek, asosiy dramatik janrlar hisoblangan komediya, drama, tragediya kabi sof janrlarning 
mutatsiyaga  uchrayotgani  ayrim  asarlar  misolida  tekshiriladi.  Qolaversa,  bugungi  o‘zbek 
dramaturgiyasining  turli  ko‘rinishlari  (kinodramaturgiya,  radiodramaturgiya,  teledramaturgiya) 
haqidaham  to‘xtalib  o‘tilgan.  Bunday  dramaturgik  jarayonlarni  bir  alohida  san’at  yoki  shakllar 
deb emas, balki biri ikkinchisini taqozo etuvchi jarayon deb baholash ta’kidlanadi.   

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  bugungi  davr  umumjahon  va  milliy  adabiyotlarda  tobora 
keng  tus  olayotgan  modernistik  oqimlarning  paydo  bo‘lishi  va  o‘zbek  adabiyotiga  kirib  kelishi; 
uning    adabiyotimizda  o‘nlab  yillar  mobaynida  ustuvor  bo‘lgan  sotsialistik  realizm  maqsad  va 
manfaatlariga qarama-qarshi holda yuzaga kelgan insoniyat ruhi va ko‘ngil mayllari daxlsizligiga 
asoslanuvchi  tamoyillari,  ifoda  tarzi,  adabiy-estetik  qiyofasi  xususida  so‘z  yuritiladi.  Fikrlarni 
dalillash va tahlil uchun  Fitrat, Cho‘lpon, Rauf Parfi, Abduvali Qutbiddin va Faxriyor kabi o‘zbek 
shoirlari ijodiga murojaat qilinadi.  

Özet.  Sözü  geçen  makalede  halk  kitapları  sırasına  giren  halk  hikayeleri  ve  destanların 
benzer ve farklı cihetleri teker-teker tahlil edilmiş. Bunların yanında K. Tohirov, N. Mallayev, S. 
Zufarov gibi bilim adamların bazı hikayeleri ve destanları hakkındaki düşüncelerine itibar edilmiş. 
Halk  hikayelerin  yaratılmasının  sebepleri  getirilip,  bu  türün  kendine  özgü  özel  alametleri 
açıklanmış. 

Annotatsiya.  Adabiy  ta’sir  va  ijodiylik  bir  ijodkor  adabiy  merosining  boshqa  ijodkor 
asarlari yaralishiga, o‘z badiiy niyatlari, ijodiy g‘oyalari uchun maqbul poetik shakl, mazmun topa 
olishiga, bir necha tillarda ijod etishiga zamin bo‘ladi. Bu kabi adabiy, ijodiy ta’sir shoh va shoir 
Zahiriddin  Muhammad  Boburning  she’rlari  ta’sirida  vujudga  kelgan  asarlar  misolida  ham 
kuzatiladi.  Mazkur  maqolada  Boburning  Xoja  Kalon,    Kamoliddin  Binoiy,  Xoja  Abulbaraka 
Firoqiylar o‘rtasidagi she’riy yozishmalari tahlil etildi va umumlashma xulosalar berildi.  

Annotatsiya. Maqolada dunyo adabiyotidagi muhim lirik janrlardan biri oda janri, uning 
kelib  chiqish  ildizlari,  turlari  va  janrning  boshqa  dolzarb  muammolari,  odaning  shakliy  va 
mazmuniy ahamiyati, va tadqiq etilish masalalari kabi mavzular haqida so‘z etiladi.  

Annotatsiya.  Maqolada  Omon  Matjonning    “Ko‘zlaringni  yashirgil  mendan”,  “Sen 
ketursan  izingdan”,  “Ko‘p  kezma  daraxtzor  bog‘lar  ichinda”  kabi  lirik  she’rlarining  badiiy 
xususiyati to‘g‘risida so‘z yuritiladi. Ushbu misralarga monand mumtoz misralar: g‘azal, ruboiy, 
she’rlar  keltiriladi.  Jumladan,  Alisher  Navoiy,  Mirzo  Bedil,  Maxtumquli  hamda  nemis  mumtoz 
shoiri Haynrix Hayne ijodiga murojaat qilinadi. Keltirilgan she’rlarda lirik qahramon va she’riy 
san’atlar tadqiq qilinadi. 

Annotatsiya. Ushbu maqola Ahmad Yassaviy ijodidagi simvollar haqida ma’lumot berilgan. 
Ahmad Yassaviy ijodidagi yo‘l, suv va gul simvollari haqida gap boradi. 

Abstract. The relationship between father and child, which lies at the heart of generational 
continuity, is one of the eternal and essential themes in human society. The Kazakh people have 
traditionally attached great importance to family education. The father has always held a pivotal 
role, regarded as a symbol of wisdom and prudence. Consequently, the image of the father occupies 
a significant place in literary works. In literature, the figure of the father appears not only as the 
head of the family but also as the spiritual pillar of an entire nation, the custodian of historical 
memory, and a symbol of generational continuity. This article examines the typological features of 
the father figure in Tolen Abdik’s short story "Guests" and his role in fostering national values. The 
father’s role in the family, his moral guidance to children, the educational significance of father-
child relations, and the transmission of national values are analyzed from a scholarly perspective. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  o‘zbek  zamonaviy  she’riyati  vakili  Asqar  Mahkam  ijodida 
Sharq tasavvuf adabiyotining buyuk namoyandasi Jaloliddin Rumiy falsafasining badiiy aks etishi, 
tasavvufiy-ma’rifiy g‘oyalar bilan mushtarakligi tahlil qilinadi. Shoir she’rlarida aks etgan ilohiy 
ishq, nafsdan voz kechish, ruhiy kamolot va haqiqatga yetishish g‘oyalari Rumiyona ohanglar bilan 
uzviy bog‘liqligi ayrim mulohazalar orqali ochib beriladi. 

Annotatsiya.  Mazkur  ilmiy  maqola  o‘zbek  mumtoz  she’riyatining  ulug‘  siymolaridan 
bo‘lgan  Mavlono  Lutfiy  ijodi  tadqiqiga  bag‘ishlanadi.  Unda  Lutfiy  hayoti,  shaxsiyati,  she’riyati 
poetikasi haqidagi akademik Botirxon Valixo‘jayev qarashlari ilmiy tahlil etiladi. Shu bilan birga 
hozirgi  o‘zbek  adabiyot  ilmida  shoir  ijodining  o‘rganilishidagi  muammolarga  e’tibor  qaratiladi. 
Shuningdek, Botirxon Valixo‘jayevning Lutfiy lrikasi badiiyati haqidagi qimmatli fikrlari, tahlillari 
bilan  lutfiyshunoslikka  o‘zining  katta  hissasini  qo‘shganliklari  hamda  ilk  o‘zbek  shoirining 
mahoratini xolis baholaganliklari tadqiq etiladi. 

Annotatsiya.  Maqolada  O‘zbekiston  Fanlar  Akademiyasi  Abu  Rayhon  Beruniy  nomidagi 
Sharqshunoslik qo‘lyozmalar institutida saqlanayotgan Tabibiy taxallusi bilan mashhur Ahmad ibn 
Ali  Muhammadning  "Devoni  Tabibiyi  porsiy"  yoki  “Devoni  forsiyi  Tabibiy”  nomlari  ostida 
saqlanayotgan birinchi forsiy devoni “Tuhfat us-sulton”ning uchta nusxasi – ikkita qo‘lyozma va 
bitta toshbosmasi tavsiflanadi.  

Annotatsiya. Mavlono Lutfiy haqidagi ma’lumotlar, Lutfiyi Shoshiy, shoir ismi, tug‘ilgan va 
vafot  etgan  yillari,  devon  qo‘lyozmalari,  she’riy  janrlar,  “Gul  va  Navro‘z”  asari  muallifligi 
masalalariga  doir  fikrlar  manbalar  hamda  ma’lumotlar  asosida  umumlashtirildi,  munozarali 
o‘rinlarga  munosabat  bildirildi.  Bunda  Shayx  Ahmad  ibn  Xudoydod  Taroziyning  “Funun  ul  - 
balog‘a”,  Alisher  Navoiyning  “Badoe  ul-bidoya”,  “Majolis  un  -  nafois”,  “Nasoyim  ul  - 
muhabbat”,  “Holoti  Pahlovon  Muhammad”,  “Muhokamat  ul-lug‘atayn”,  G‘iyosiddin 
Xondamirning  “Makorim  ul  axloq”,  XVI  –XX  asrlarda  yaratilgan  “Tazkirat  ut-tavorix”,  “Riyoz 
ush  -  shuaro”  kabi  manbalardagi  ma’lumotlar,  lutfiyshunos  olimlarning  qarashlari  qiyoslandi, 
tahlil etildi, xulosalar berildi. 

Annotatsiya. Maqolada gʻoya va tasvir uygʻunligi Nazar Eshonqulning “Goʻr oʻgʻli yoxud 
hayot suvi” romani timsolida umumlashtiriladi. Unda yozuvchi subyektiv munosabati va qahramon 
pozitsiyasi  munosabati,  shakl  va  mazmun  uygʻunligi,  hayotiy  material  va  badiiy  toʻqima  nisbati 
xususida  mushohada  yuritiladi.  Mohiyatan  roman  janrida  gʻoyaviy  mazmun  tugal  va  toʻlaqonli, 
yaxlit va loʻnda, ixcham hamda oʻngʻay ifoda yoʻnalishi sifatida namoyon boʻladi. 

Annotatsiya. Maqolada yozuvchi Isajon Sultonning tarixiy romanlarida poetik struktura va 
badiiy  to‘qima  uyg‘unligi  tahlil  etiladi.  O‘zbek  tarixiy-badiiy  nasrida  qadimgi  turkiylar  hayoti 
qalamga olingan asarlar juda kam. “Bilga xoqon” romani qadim ajdodlarimiz obrazini yaratish 
yo‘lidagi  dadil  qadamlardir.  “Bilga  xoqon”  romani  –  turkiy  xalqlarning  oʻn  uch  asrdan  narigi 
davrdagi  qaygʻulari  ifodasi.  Yozuvchi  toshbitiklar  orqali  yetib  kelgan  ma’lumotlarni  roman 
matniga mohirlik bilan singdirib yuborgan, qadimgi turk davridagi manzarani, qahramonlarning 
turkona  tabiatini,  hech  narsadan  tap  tortmas  botirligini  saqlashga  harakat  qilgan.  Asarda  davr 
xususiyatiga  ko‘ra,  arabcha  va  forscha  so‘zlar  qo‘llanilmagan,  roman  sof  turkiy  tilda  yozilgan. 
Roman  turk  uluslarining  birlik,  qahramonlik,  to‘g‘rilik,  fidokorlik  kabi  muqaddas  an’analaridan 
xabar  beradi.  Asarning  birinchi  bo‘limi  “Kichik  yish”  deb  nomlangan,  roman  “Ko‘gman  tog‘i 
etaklariga qish bola tashlagan, qor momoguldurak bilan yoqqan edi”, – deya boshlanadi. 

Özet. İkinci Dünya Savaşı birçok  Türk ülkelerinin hayatını derinden etkilemiştir. Makalede 
İkinci Dünya Savaşı  yılları  ve  savaş  sonrasındaki zorlu yaşam  tarzını  anlatan   Özbek,  Kırgız  ve 
Karaçay-Malkar edebiyatındaki birer eser konu alınmıştır. Makalenin kapsamı, Özbek yazarı Seid 
Ahmet’in  1964’te  kaleme  aldığı  “Ufuk”,  Kırgız  yazarı  Cengiz  Aytmatov’un  “Toprak  Ana”, 
Karaçay-Malkar edebiyatının önemli isimlerinden Halimat Bayramuk’un “İki Kasım Bin Dokuz Yüz 
Kırk  Üç”  eserlerinden  ibaret  olmuştur.  Makalede  bu  eserler  kadın  kahramanlar  açısından 
incelenmiştir. 

Annotatsiya.  Adabiyot,  bir  jamiyatning  madaniy  merosini,  qadriyatlarini  va  tarixini  aks 
ettiruvchi muhim vositadir. Ayniqsa, epik adabiyot xalqning tarixiy kurashini, qahramonliklarini va 
madaniy  boyliklarini  chuqurroq  taqdim  etadi.  Turk  tilida  so‘zlashuvchi  xalqlarning  adabiyotida 
ham  epos  janri,  an'anaviy  va  zamonaviy  adabiyotning  asosiy  poydevorlaridan  biriga  aylangan. 
Epos  –  bu  xalqlarning  qahramonlik  hikoyalarini,  katta  urushlarini,  mifologik  rivoyatlarini  va 
jamiyatlarning  turmush  tarzini  ifodalovchi  uzun  va  keng  qamrovli  adabiy  janrdir.  Turkiy  tilli 
xalqlarning  adabiyotida  epos,  O‘rta  Osiyodan  Anadoluigacha  bo‘lgan  keng  bir  hududda,  turli 
davrlarda muhim rol o‘ynagan. 

Annotatsiya. Maqolada o‘zbek adabiyoti tarixida maktub janri evolyutsiyasi, xalq og‘zaki 
ijodidagi  yozishmalarning  ahamiyati,  maktub  janrining  adbiyotimizda  tutgan  o‘rni,  maktub  janri 
nafaqat  adabiy-estetik    janr,  balki  ma’lum  ijtimoiy  davrning  tarixiy-daliliy  hujjati  ham  ekanligi 
maqolada yoritilgan. 

 
Annotasiya.  Ushbu  maqolada  Faqiriy  ijodi  adabiyotda  yangilik  kasb  etishi    Ijodkorning 
merosi  orifona  mazmuni,  oshiqona  ruhi  bilan  o‘zbek  adabiyotida  yangilik  sifatida  o‘rganilishi 
Faqiriy ijodini o‘rganilish tarixi va davr adabiy muhitida tutgan o‘rni, shoir devonining nusxalari, 
ularning  tarkibi,  shoir  ijodida  zullisonaynlik  an’analari,  irfoniy-tasavvufiy  motivlar,    o‘zbekcha 
g‘azallarining irfoniy sintezi va badiiy obrazlarning majoziy, diniy, falsafiy talqini ochib berilgan; 
shoir she’riyatida mavzular rang-barangligi, janr xususiyatlari, shoir ijodida payravlik, tatabbu’ va 
naziralar  bitish,  uning  lirik  devonidagi  g‘azal,  qasida,  qit’a,  tarjiot,  soqiynoma,  munojot, 
munoqaba,  mussamat  va  mustazod  turkumidagi  she’rlarning  an’anaviylik  va  novatorlik 
xususiyatlari aniqlangan. Ismoilxon Faqiriy adabiy merosi muhim ahamiyatga egaligi va uning ijod 
namunalari adabiyot ahliga yetib borishi haqida so‘z yuritilgan. 

Annotatsiya.  Maqolada  Abdulhamid  Cho‘lpon  tatar  ma’rifatparvari  Ismoilbek  Gasprali 
bilan  muntazam  aloqada  bo‘lganligi,  adabiy  hamkorligi  haqida  so‘z  boradi.  Ismoilbek  Gasprali 
vafotiga  bag‘ishlab  yozgan  marsiyasi  tahlil  qilingan.  Sharq  va  G‘arbni  bab-baravar  bilgan 
nuktadon  olimning  adabiy  merosi,  jadidchilik  harakatiga  qo‘shgan  hissasi  haqida  fikrlar  bayon 
etilgan. 

 Annotatsiya. Qur’oni Karimda “Yer” (Arz) kontsepti muhim diniy va falsafiy o‘rin tutadi. 
Yer, insoniyat uchun yashash joyi, tabiat manbai va Allohning qudratini ko‘rsatadigan ulkan bir 
ne’mat sifatida taqdim etiladi. Qur’onda Yerning yaratilishi, uning go‘zalligi, undagi barcha tirik 
mavjudotlarning hayoti va insonning bu yerga bo‘lgan mas’uliyati haqida o‘ylashga chaqiriladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  tezisda  Xamsachilik  anʼanasi  Sharq  adabiyotining  muhim 
yoʻnalishlaridan  biri  boʻlib,  u  turli  davrlarda  ijod  qilgan  shoirlarning  beshlik  asar  yaratish 
anʼanasini ifodalashi koʻrib oʻtiladi. Ushbu anʼana, ayniqsa, ishqiy dostonlar bilan chambarchas 
bogʻliq boʻlib, ular orqali muhabbat, axloqiy qadriyatlar, insoniy fazilatlar va hayotiy haqiqatlar 
aks ettiriladi. Xamsachilikning bir necha vakillari Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy va boshqa 
koʻplab  shoirlarning  ijodida  ishqiy  dostonlar  markaziy  oʻrin  tutgan  boʻlib,  bu  asarlar  adabiy-
estetik  jihatdan  yuksak  darajada  namoyon  boʻlgan.  Ushbu  maqolada  xamsachilik  anʼanasining 
shakllanishi, rivojlanishi va undagi ishqiy dostonlarning oʻrni tahlil qilinadi. 

Annotatsiya. Mazkur  maqolada bugungi adabiyotshunoslikdagi dolzarb masalalardan biri -  o‘zbek  mumtoz    she’riyatida  ruhiyat  tasviri  masalasi,  uning  o‘rganilish  tarixi    hamda    o‘zbek adabiyotshunosligida  amalga  oshirilgan  ishlar  haqida  atroflicha  mulohaza  yuritiladi.  Mumtoz she’riyatda ruhiyat tasviri lirik janrlar imkoniyati tahlil etilgan. 

Annotatsiya.  Maqolada  turkiy  didaktik  adabiyotning  islomiy  manbalardan  tashqari  yana 
turkiy dunyoqarashni ifodalovchi qadim umumturkiy ildizlarga ham ega ekanligi “Qutadg‘u bilik” 
asarida qo‘llanilgan ayrim eski turkiy maqollarni tahlilga tortish orqali izohlangan. Shuningdek, 
poetik maqsadni amalga oshirishda qo‘llanilgan maqol va masallarning matnga singdirish usullari, 
irsoli masal she’riy san’atining ifoda usullari haqida mulohazalar bayon etilgan. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada XIX asrda hukm surgan Qo‘qon xonligidagi tuzumga qarshi 
hurfikr  adabiyot  vakillaridan  Maxmur  va  Nodim  Namangoniylarning  tanqidiy  qarshlari  tahlil 
qilingan. Ushbu shoirlar o‘zlarining satirik xarakterdagi lirikasi va prozaik asarlari orqali hayotni 
aniq  real  tasvirlarini,  hukmdor  tabaqa  vakillari  davridagi  mehnatkash  aholining  og‘ir  ahvolini 
yaqqol ochib bera olgan. Bu bilan ma’rifatparvar tendensiya namoyandalaridan Maxmur hamda 
Nodim Namangoniy hajviyotidagi an’anaviylikning o‘ziga xos jihatlari yoritilgan. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada XX asr o‘zbek adabiyotida o‘zining o‘chmas izini qoldirgan 
adib O‘tkir Hoshimovning obraz yaratish mahorati haqida so‘z boradi. Yozuvchining tasavvuridagi 
voqelikni yorqin ifodalash uning badiiy obraz yaratish mahoratiga bogʻliq. Badiiy obraz mahorat 
sanʼatini mukammal egallagan yozuvchigina oʻz tasavvurlarini hayotiy, vijdonli voqelantira oladi. 
O‘tkir  Hoshimovning  obraz  yaratish  mahorati  hikoyalar  misolida,  aynan  “Urushning  soʻnggi 
qurboni” misolida yoritib berildi. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  butun  turkiy  xalqlarning  faxr-u  iftixoriga  aylangan  adib 
Chingiz  Aytmatov  qalamiga  mansub  “Oq  kema”  qissasi  asosida  bola  obrazi,  uning  adabiy 
maqsadga yo‘naltirilgan vazifasi, muallifning obraz yaratish mahorati, bola ruhiyati, uning ichki 
dunyosi va tashqi muhit o‘rtasidagi ziddiyat kabi jihatlar yoriltilgan. 

Аннотация.  Данная  работа  посвящена  исследованию  многогранного  образа  музы  в 
лирическом  наследии  великого  русского  поэта  Александра  Сергеевича  Пушкина. 
Подчеркивается  эволюция  образа  музы  в  лирике  поэта  на  протяжении  его  творческого 
пути. Работа также затрагивает вопрос о взаимоотношениях поэта и музы, об их диалоге 
и взаимном влиянии. 

Annotatsiya. Shukur Xolmirzayev hikoyalaridagi asosiy gʻoya va mazmun insonning ichki 
dunyosi va kechinmalari, jamiyat va hayotdagi oʻrni kabi masalalarini qamrab oladi. Yozuvchining 
hikoyalarida umuminsoniylik, Vatanga va millatga  boʻlgan sof  muhabbat ramziy obrazlar  orqali 
yoritilganligini ko‘rishimiz mumkin. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  Muso  Toshmuhammad  o‘g‘li  Oybekning  “Qutlug‘  qon” 
romanida xalq maqollaridan foydalanish mahorati yoritib berilgan. Bu orqali asarrning mazmun–
g‘oyasi  bilan  birgalikda  qahramonlar  xarakteristikasi  ochib  berilgan.  Asarda  maqol,  matal  va 
aforizmlardan  unumli  foydalanilganligi.  Bu  bilan  muhit  va  davr  ziddiyatlari  yoritilib,  bu  orqali 
o‘zining yozuvchilik mahoratini ko‘rsata olgan.  

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  o‘zbek  xalq  og‘zaki  ijodida  ranglarning  o‘ziga  xos  poetik 
funksiyalari, badiiy maqsadni yuzaga chiqarishdagi ahamiyati, ular tashigan ramziylikdagi o‘ziga 
xosliklar,  ziddiyatli talqinlar  haqida  mulohaza yuritiladi. Fikrlar  xalq og‘zaki ijodi  namunalari, 
xususan,  dostonlar,  ertaklar,  maqollar  va  xalq  qo‘shiqlari  orqali  xulosalanadinglar  tasviri, 
ularning  madaniy  estetik  ahamiyatini  yoritadi.  Shuningdek,  xalq  og‘zaki  ijodida  ranglarning 
funksional roli va ularning dunyoqarashi bilan bog‘liqligi haqida so‘z yuritiladi.  

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  Abdusaid  Ko‘chimovning  “Binafsha”  hikoyasi  tahlil 
qilinadi.  Shuningdek,  hikoyaning  mohiyati,  yozuvchi  mahorati,  psixologik  tasvir  vositalari  va 
ramziy  obrazlar  haqida  fikr  yuritiladi.  Hikoyaning  asosiy  g‘oyasi  –  insonning  o‘tgan  hayotiy 
tajribalari    va  xotiralarning  kelajakdagi  qarorlariga  ta’siri  maslasini  ochib  berishdir.  Tahlil 
jarayonida hikoyaning badiiy vositalari, timsollar, psixologik tasvir hamda o‘zbek hikoyanavisligi 
an’alari bilan bog‘liqligi o‘rganiladi.  

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  buyuk  mutafakkir  Jaloliddin  Rumiyning  tasavvufiy 
qarashlarida islom dinining asosiy mohiyati ma`rifat va irfoniy taffakkur ekanligi ham falsafiy ham 
ilmiy jihatdan  chuqur bayon etgan va eng asosiysi oddiy va tushunarli tarizda odamlarning qalbi 
va ruhigacha yetkazib bera olgan. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada badiiy asarning yashovchanligi, umrboqiyligini belgilovchi 
masalalardan biri asar mavzusi va g‘oyaviyligi xususida so‘z yuritiladi. Zero, adabiyotshunoslikda  
she’riy asarlardagi milliy va umuminsoniy g‘oyalar talqiniga bag‘ishlangan tadqiqotlarga ehtiyoj 
hamisha  mavjuddir.Asarlarini  ushbu  jihatdan  mukammal  yarata  olgan  o‘zbek  adabiyoti 
namoyandalaridan  biri,  shubhasiz,  Abdulla  Oripovdir.  Shoir  she’riyati  insoniyat  va  odamiylik, 
nabotot va hayvonot, shuningdek, milliy ruh tuyg‘usi bilan bog‘liq g‘oyalar ila sug‘orilgan bo‘lib,  
shu  bois  ular  bugungi  kun  uchun  ahamiyatli,  yoshlarni  insonparvarlik,  vatanparvarlik  ruhida 
tarbiyalashda eng kerakli manba bo‘la oladi, deb bemalol ayta olamiz. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada Oʻtkir Hoshimovning “Nur borki, soya bor” asari misolida 
yozuvchining  obraz  yaratish  mahorati  tahlil  qilingan.  Asardagi  qahramonlarning  ichki  dunyosi, 
ularning xarakteri va badiiy obraz sifatida gavdalanish jarayoni turli badiiy vositalar orqali ochib 
berilgan.  Muallifning  qahramonlarni  realistik  tasvirlash  uslubi,  ularning  ruhiy  kechinmalarini 
chuqur ochib berishi, xalq tiliga yaqin uslubda yozishi hamda monolog va dialoglar orqali xarakter 
yaratish  mahorati  atroflicha  tahlil  qilingan.  Shuningdek,  maqolada  Sherzod  va  Sayfi  Soqiyevich 
obrazlari  tahlil  qilinib,  ular  orqali  jamiyat  muammolari,  adolat  va  insofsizlik,  insoniylik  va 
manfaatparastlik  kabi  qarama-qarshiliklar  yoritilgan.  Maqola  Oʻtkir  Hoshimov  ijodining  badiiy 
jihatlarini  o‘rganishga  qaratilgan  bo‘lib,  adabiyotshunoslik  nuqtayi  nazaridan  yozuvchining 
uslubiy xususiyatlarini ochib berishga xizmat qiladi. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada ilk uyg‘onish davri o‘zbek adabiyotining noyob durdonalari 
hisoblangan,  turkiy  pandnoma  ruhida  yozilgan  “Qutadg‘u  bilig”  va  “Hibat  ul-haqoyiq” 
dostonlarining  ilm-ma’rifat,  uning  afzalligi,  ilmsizlikning  zarari  kabi  jihatlari  keng  mushohada 
qilingan.  O‘zbek  adabiyotidagi  birinchi  masnaviy  usulida  yozilgan  doston  bilan  axloq  muallimi 
nomi bilan mashhur bo‘lgan buyuk so‘z san’atkori Ahmad Yugnakiyning “Hibat ul-haqoyiq” asari 
o‘rtasidagi g‘oyaviy-badiiy fikrlarning yaqinliklarini ko‘rsatuvchi baytlar ham talaygina. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  Kaykovusning  “Qobusnoma”  asari,  uning  kompozitsion 
tuzilishi,  asarning  didaktik  adabiyotimiz  rivojidagi  o‘rni,  muallifning  inson  kamoloti  xususidagi 
qarashlari tahlil etiladi. Fikr-mulohazalar ayrim boblarning tahlili orqali asoslaniladi.

Annotatsiya. Oʻtkir  Hoshimovning “Hurkitilgan tush” hikoyasi XXasrning ijtimoiy-siyosiy 
muammolarini  xususan,  ikkinchi  jahon  urushidan  keyingi  Oʻzbekiston  jamiyatida  hukm  surgan 
ogʻir hayot sharoitlari, inson ruhiyatidagi murakkabliklar va ijtimoiy adolatsizliklar haqida hikoya 
qiladi. Muallif oʻz hikoyasida oʻsha davrda odamlarning qanday mashaqqatli hayot kechirganini, 
urushdan  keyin  jamiyatda  yuzaga  kelgan  qashshoqlik,  ocharchilik  va  ijtimoiy  tengsizlik  muhitini 
real voqealar asosida tasvirlab beradi. Hikoyada insoniylik,or-nomus,sabr-toqat kabi tushunchalar 
sinovdan  o‘tadi.  ”Hurkitilgan  tush”  nafaqat  bir  oilaning  yoki  bir  kishining  hayoti  haqida,balki 
butun  bir  davr  jamiyatining  achchiq  haqiqatlarini  ochib  beruvchi  ibratli  hikoya  hisoblanadi. 
Mazkur  maqola  orqali  oʻquvchi  oʻtmishdagi  ogʻir  hayot  saboqlarini  his  qiladi,bugungi  tinch 
hayotining qadriga yetishga undaydi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  “Ikki  eshik  orasi”  romanida  sevgi,  sadoqat  va  fidoyilik 
tushunchalarining  badiiy  talqini  tahlil  qilinadi.  Asarda  qahramonlarning  bir-biriga  bo‘lgan 
muhabbati  hayotiy  sinovlar  orqali  mustahkamlanib,  sadoqat  insoniy  matonatning  asosiy  mezoni 
sifatida aks ettiriladi. Shuningdek, fidoyilik nafaqat shaxsiy munosabatlar, balki ijtimoiy va tarixiy 
jarayonlar  fonida  ham  ko‘rinadi.  Ushbu  maqolada  roman  qahramonlarining  taqdiri  misolida 
insoniy fazilatlarning qadri va ularning hayotidagi o‘rni yoritib berilgan.  

Annotatsiya.  Badiiy  adabiyotda  do‘stlik,  sadoqat,  xiyonat  tushunchalari  o‘lmas 
mavzulardan biridir. O‘zbek adabiyotida “do‘st” obrazi turlicha talqin qilinadi. Isajon Sultonning 
“Do‘st” deb nomlangan hikoyasi ham shunday mavzudagi asarlardan biridir. Mazkur maqolada 
ushbu  hikoya  mazmuni  tahlilga  tortilgan,  adibning  g‘oyaviy  maqsadi  mushohada  qilingan. 
Asardagi “do‘st” orqali ifodalangan falsafiy ma’nolar haqida fikr yuritilgan. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada  Sa’dulla Siyoyev qalamiga mansub tarixiy asarlar sirasiga kiruvchi  “Dashti  qipchoq  lochini  yoxud  Shayboniyxon”  haqida  bo‘lib,    badiiy  va  tarixiy  voqea-hodisalarni  o‘z  ichiga  oladi.  Tarixiy  asarlarning  adabiyotdagi  o‘rni,  va  o‘ziga  xos  xususiyatlari  haqida fikrlar yuritilgan. 

Annotatsiya. Maqolada antik davr olimlarining ta’lim va tarbiya haqidagi qarashlari tahlil 
qilinib,  ularning  zamonaviy  pedagogikaga  ta’siri  yoritiladi.  Sokrat,  Platon,  Aristotel  kabi 
mutafakkirlarning fikrlari, ta’limning axloqiy, jismoniy va aqliy rivojlanish bilan bog‘liqligi hamda 
falsafiy tafakkurning ahamiyati ko‘rsatib beriladi. 

Annotatsiya.Ushbu maqolada tarixiy roman janri, uning xususiyatlari va tiplari o‘rganiladi. 
Muallif roman janrining epik xarakterini, hayotni keng qamrovli tarzda aks ettirish imkoniyatlarini 
ta’kidlaydi.  Tarixiy  haqiqat  va  badiiy  to‘qima  uyg‘unligi  tahlil  qilinib,  yozuvchilarning  tarixiy 
manbalarni  obraz  yaratishda  mohirona  qo‘llashi  yoritiladi.  Dunyo  adabiyotidagi  mashhur 
yozuvchilar, jumladan Aleksandr Dyuma, hamda o‘zbek tarixiy romanining asoschilari — Abdulla 
Qodiriyning  O‘tkan  kunlar,  Oybekning  Qutlug‘  qon  va  Navoiy,  Odil  Yoqubovning  Ulug‘bek 
xazinasi, Pirimqul Qodirovning Yulduzli tunlar kabi asarlari tahlil qilinadi. Ushbu romanlar orqali 
tarixiy voqealar, milliy o‘zlik va xalqning ma’naviy olami badiiy ifoda orqali ochib beriladi. 

 Annotatsiya. Ushbu maqolada hikoya janrining ta’lim jarayonidagi o‘rni, strukturaviy tahlil, 
muammoli  ta’lim,  interfaol  metodlar  va  ijodiy  yondashuvlar  asosida  ko‘rib  chiqilgan.  Abdusaid 
Ko‘chimov hikoyalarining o‘quvchilar ijtimoiy rivojlanishi, xulq-atvori hamda shaxsiy kamolotiga 
ta’siri  tahlil  qilingan.    Ko‘chimovning  hikoyalari  o‘quvchilarga  axloqiy  qadriyatlar  (halollik, 
adolat, mehnatsevarlik) va estetik sezgi, shuningdek, ijtimoiy ongni shakllantirishga xizmat qiladi. 
Ushbu  asarlar  o‘quvchilarning  ichki  ziddiyatlarini  anglash,  o‘z-o‘zini  tahlil  qilish  va  shaxsiy 
rivojlanish  jarayonlarini  kuchaytirishda  muhim  o‘rin  tutadi,  natijada  ular  jamiyatga  yanada 
moslashgan, ongli va mas’uliyatli shaxslar sifatida shakllanadi.  

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  yangi  o‘zbek  she’riyatining  nazariy  asoslari,  uning 
mustaqillik davridagi takomili va rivojlanish tamoyillari, mavzular xilma-xilligi va poetik jihatlari 
xususida  so‘z  yuritiladi.  Hozirgi  o‘zbek  she’riyatida  vatanparvarlik,  milliylik,  erkinlik,  shaxsiy 
daxlsizlik  kabi  mavzularning  keng  qamrovda  aks  etishi,  vazn  va  ifoda  tarzidagi  yangilanishlar, 
she’riy  janrlarda    taransformatsion  o‘zgarishning  yuzaga  kelishi,  rang-baranglashuvi  va  ularga 
nisbatan individual adabiy yondashuvlarning ta’siri o‘rganilgan.  

Annotatsiya.  Chet  tilini  o‘rganish  jarayonida  madaniyatlararo  muloqot  ko‘nikmalarini 
rivojlantirish  masalasi  ushbu  maqolaning  diqqat  markazida  bo‘ladi.  Samarali  madaniyatlararo 
muloqot  o‘z  madaniyati  va  boshqa  madaniyatlar  xaqida  bilimga  ega  bo‘lish,  shuningdek,  xatti-
harakatlarni, leksik va grammatik qoidalarni baholash qobiliyatini talab qiladi. 

Annotasiya.  Ushbu  maqolada  o‘zbek  xalq  maqollarining  lingvokulturologik  xususiyatlari 
Tog‘ay  Murodning  qissalari  misolida  o‘rganiladi.  Maqollarning  milliy  tafakkur,  qadriyatlar, 
mentalitet va urf-odatlar ifodasidagi roli yoritiladi. Tog‘ay Murod qissalarida xalq maqollaridan 
foydalanish  holatlari  tahlil  qilinib,  ular  orqali  yozuvchining  milliy  madaniyatni  qanday  aks 
ettirgani  ko‘rsatib  beriladi.  Shuningdek,  maqollar  tilshunoslik  va  madaniyatshunoslik  nuqtai 
nazaridan tahlil qilinadi. 

Аннотация.  Статья  посвящена  истории  переводов  турецкой  литературы  в 
Таджикистане с конца 1950-х годов до настоящего времени.  В работе рассматриваются 
ключевые  этапы  распространения  турецких  литературных  произведений  в  таджикском 
языке, начиная с первых переводов через русский язык и заканчивая массовыми публикациями 
в  1970-80-е  годы.  Особое  внимание  уделяется  роли  переводчиков  и  издателей,  таких  как 
Рахим  Хашим,  в  формировании  литературного  ландшафта  Таджикистана.  Также 
анализируются  культурные  и  социальные  факторы,  способствовавшие  росту  интереса  к 
турецкой  литературе  в  Таджикистане,  а  также  проблемы  и  вызовы,  с  которыми 
сталкивались переводчики в процессе адаптации произведений для таджикского читателя. 
Работа  подчеркивает  значимость  литературного  перевода  как  важного  инструмента 
культурного  обмена  между  двумя  странами  и  рассматривает  влияние  турецкой 
литературы на таджикскую культуру. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada “oila” konsepti bo‘yicha amalga oshirilgan ayrim qiyosiy 
tadqiqotlar bilan bir qatorda o‘zbek lisoniy manzarasida oila bilan bog‘liq tushunchalar tahlilga 
tortiladi. O‘zbek, qoraqalpoq, qozoq, qirg‘iz, boshqird va rus tillarida “oila” konsepti bilan bog‘liq 
ayrim tadqiqotlarga nazar solgan holda xulosalar beriladi. Bundan tashqari, o‘zbek tilida “oila” 
konseptining milliy modeli, freym va milliy ramzi haqidagi muxtasar fikrlar keltiriladi. 

Аnnotatsiya.  Ma’lumki  hamma  davrlarda  ham  inson  ilmu  tafakkurining  rivojida,  uning 
ma’naviy  ma’rifiy  yutuqlarining  yuksalishida,  komil  inson,  yoki  mukammal  shaxs  sifatida 
shakllanishida  ajdodlarimiz  merosi,  otaso‘z  qudrati,  pandnoma  didaktik  asarlarning  xizmati 
nihoyatda katta bo‘lgan. Ushbu  ishimizda fikrimizni inson ma’naviy kamolotida didaktik asarlar 
talqinining  tarbiyaviy  ahamiyatiga  qaratamiz  va  ezgu  insoniy  fazilatlar  bilan  dunyoga  mashhur 
ajdodlarimiz ijodiga nazar tashlaymiz. 

Kazak Türkçesi, Türk dilleri ailesinin Kıpçak koluna mensup olup, tarih boyunca geniş bir 
coğrafyada  kullanılması,  farklı  etnik  unsurlarla  temas  içinde  olması  ve  göçebe  yaşam  tarzının 
etkisiyle çeşitli bölgesel varyantlar, yani diyalektler geliştirmiştir. Bu makale, Kazak Türkçesindeki 
diyalektleri  sınıflandırma  çabalarını  ele  almakta  ve  farklı  dilbilimcilerin  konuya  yaklaşım 
biçimlerini  karşılaştırmalı  olarak  incelemektedir.  Sovyetler  Birliği  döneminde  başlatılan  sistemli 
saha  araştırmaları  sonucunda  elde  edilen  veriler,  Kazak  diyalektolojisinin  bilimsel  bir  disiplin 
olarak şekillenmesine temel oluşturmuştur. Makalede özellikle S. Amanjolov, J. Doskarayev, N. T. 
Savranbayev  ve  G.  Musabayev  gibi  önemli  bilim  insanlarının  Kazak  diyalektlerini  tasnif 
yöntemlerine,  bu  sınıflandırmaların  dayandığı  fonetik,  morfolojik  ve  leksikolojik  unsurlara  yer 
verilmektedir.  Ayrıca,  Kazak  Türkçesinin  yerel  ağızları  ile  edebî  dili  arasındaki  etkileşim  ve  bu 
etkileşimin  toplumsal,  tarihî bağlamı  da  ele alınmaktadır. Bu bağlamda, diyalekt  araştırmalarının 
sadece dilbilimsel değil, aynı zamanda kültürel ve sosyolojik boyutları da değerlendirilmektedir 

Annotatsiya.  Dialektologik  va  dialektografik  tadqiqotlarda  “til  va  shaxs”  mushtarakligi 
prinsipi bugungi kunda shaxsning tili uning shaxsiyatiga bog‘liq omillarni anglatishi va yoshi, jinsi, 
mavqeyiga  qarab  uning  nutqida  tuli  o‘zgachalikni  aks  ettirishini  ifodalaydi.  Maqolada  ushbu 
mavzuning dolzarbligi va zarurati haqida asosli fikrlar keltiriladi. Shuningdek, mazkur maqolada 
dialektologik  va  dialektografik  tadqiqotlarda  “til  va  shaxs  mushtarakligi”  prinsipining  ilmiy 
ahamiyati  yoritiladi.  Dialektlarni  o‘rganishda  individual  til  egalarining  psixologik,  ijtimoiy  va 
madaniy  xususiyatlarini  inobatga  olish  zarurligi  ta’kidlanadi.  Shu  asosda,  har  bir  til  hodisasi 
ortida  turgan  shaxsning  tajribasi,  dunyoqarashi  va  tilga  bo‘lgan  munosabati  tadqiqotlar  uchun 
muhim  manba  sifatida  ko‘riladi.  Maqolada  bu  prinsip  asosida  amalga  oshirilgan  dialektologik 
kuzatuvlar va ularning amaliy natijalari misolida ilmiy yondashuvning samaradorligi tahlil qilinadi 
hamda kelgusida qilinishi zarur bo‘lgan vazifalar to‘g‘risida o‘rganilgan tadqiqotlarga tayangan 
holda ma’lumotlar ilmiy asoslanishga harakat qilingan.  

Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘zbek turkiy tilida qishloq leksikasining o‘zbek adabiy tili, 
shevalari va og‘zaki ijodida, lug‘atlarda va etnografik materiallarda, shuningdek, og‘zaki va yozma 
adabiyot namunalarida qanday aks etishi haqida so‘z yuritiladi. Xususan, qishloq xo‘jaligiga oid 
leksikaning  xalq  og‘zaki  madaniyati  materiallari  bilan  ifodalanishi  aniqlanib,  chiqarilgan 
xulosalarning ilmiy-nazariy asoslarga tayanilganligi yoritilgan. 

Annotatsiya.  Turkiy  folklorda  “Alpomish”,  “Go‘ro‘g‘li”  turkumidagi  dostonlar,  asotirlar 
borki, ularda timsollarga aylangan epik obrazlarning mavjudligi, asarlarning qadimiyligi va badiiy 
mukammalligi, shubhasiz, turkiy xalqlarning milliy g‘ururi va iftixorini jo‘sh urdiruvchi omil bo‘lib 
qolmoqda.  Bu  dostonlar  xitoy,  yunon,  hind  xalqlarining  buyuk  eposlari  bilan  bir  darajada 
turadigan ulkan merosdir. «Alpomish» dostoniga uyg‘un «Qo‘rqut ota kitobi», «Manas» dostonlari 
ham  shu  kabi  taʼriflarga  munosib.  Mazkur  dostonlarning  ko‘p  jihatlari  bir-biriga  yaqin  bo‘lib, 
ularni o‘zaro va qo‘shni, jumladan, xitoy xalq eposlari bilan qiyosiy tarzda  o‘rganish maqsadga 
muvofiq.  O‘zbek  folklori  epik  qahramonlariga,  ayniqsa,  “xitoy  Herakli”  nomini  olgan  osmon 
mergani  Xou  Yi  ko‘p  jihati  bilan  o‘xshashdir.  Uning  o‘q  otishdagi  mahorati  Alpomishni,  yovuz 
yirtqichlarni  o‘ldirishi  O‘g‘uzxonni,  mangulik  unsuri  uchun  olib  borgan  harakatlari  Afrosiyob 
badiiy  obrazini  yodga  soladi.  Xitoy  folklorida  jangchi  va  sehrgar  ayollar  timsollari  ham  borki, 
ularning  variantlari  turkiy  dostonlarda  ko‘plab  uchraydi.  Keltirilgan  maqolamizda  shunday 
uyg‘unlik va o‘ziga xoslik haqida o‘z fikr-mulohalarimizni bildirganmiz. 

Annotatsiya. Maqola “Sharq adabiy merosida strategik liderlik: Navoiy qalamida Iskandar 
obrazining  badiiy-falsafiy  talqini”  nomi  bilan  yozilgan  bo‘lib,  u  Alisher  Navoiy  asarlarini 
o‘rganish va ularda Iskandar obrazining tasvirlanishiga qaratilgan chuqur tahlilni taqdim etadi. 
Shuningdek,  Navoiy  asaridagi  Iskandarni  faqat  tarixiy  shaxs  sifatida  emas,  balki  strategik  lider 
sifatida tahlil qiladi va uning obrazini badiiy va falsafiy jihatdan o‘rganadi. 

Annotation. Maqolada Ahmad Lutfiy Qozonchining “O‘ga yona” romani tahlil doirasiga 
tortilgan. Romandagi murakkab ijtimoiy hayot, qahramonlar (o‘gay ona, Ismoil, Saniha, Eldorbek, 
Fotimaxon)  o‘rtasidagi  murakkab  psixologik  munosabatlar  o‘rganilgan.  Oila  a’zolarining  eng 
og‘ir sharoitlarda ham o‘zaro munosabalarda hissiy kechinmalarini to‘g‘ri boshqarishi, kechirimli 
bo‘lishi va hamdard bo‘lishi kabi axloqiy-tarbiyaviy sifatlarning muhimligiga e’tibor qaratilgan. 

Annotatsiya. Globallashuv davrida nafaqat turkiy adabiyotda, balki, dunyo adabiyotlarida 
ham ijtimoiy, siyosiy va madaniy o‘zgarishlar o‘z aksini topmoqda. Bu jarayon turkiy xalqlarning 
zamonaviy  adabiyotiga  ham  ta’sirini  o‘tkazmay  qo‘ymaydi.  Ya’ni  texnologiyalar,  ijtimoiy 
tarmoqlar,  madaniy  integratsiya  kabi  tushuncha,  yangi  obraz,  metafora  va  uslublar  orqali 
ifodalanmoqda. Buning natijasida yangi davr poetikasi zamonaviy ruhda shakllanmoqda. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  o‘zbek  adabiyotining  zabardast  vakili  O‘tkir  Hoshimov 
ijodida  ona  obrazi  qanday  tasvirlangani,  uning  asarlaridagi  ijtimoiy,  axloqiy  va  tarbiyaviy 
mazmunlar  orqali  ochib  berilishi  tahlil  qilinadi.  Asosan  “Daftar  hoshiyasidagi  bitiklar”,  “Ikki 
eshik  orasi”,  “Dunyoning  ishlari”  kabi  mashhur  asarlari  misolida  ona  timsolining  mehribon, 
sabrli,  oqila,  donishmand  va  ayni  paytda  jamiyatdagi  o‘rnini  ko‘rsatadigan  jihatlariga  e’tibor 
qaratiladi.  Maqolada  yozuvchi  yaratgan  ona  obrazlari  xalq  ruhiyati,  qadriyatlari  va  hayotiy 
tajribalarini  o‘zida  mujassam  etgani  yoritiladi.  Shuningdek,  O‘tkir  Hoshimov  ijodidagi  ona 
timsolining  zamonaviy  o‘zbek  ayolining  ideal  namunasi  sifatida  ko‘rsatilgan  jihatlari  ham  tahlil 
qilinadi. 

 Annotatsiya. Mazkur maqolada Togʻay Murodning “Ot kishnagan oqshom” asaridagi ot 
obrazining  badiiy-falsafiy  talqini  tahlil  qilinadi.  Adib  ijodida  ot  timsoli  nafaqat  bosh  mavzu 
sifatida,  balki  milliy  ong,  tarixiy  xotira  va  insoniyat  ruhiyatining  chuqur  qatlamlarini  yorituvchi 
ramziy vosita darajasiga ko‘tarilgan. Ayniqsa, Ziyodulla chavandoz obrazidagi hayotiy kurashlar, 
or-nomus,  erkinlik  va  g‘urur  ot  timsoli  orqali  badiiylashgan  holda  ifodalanadi.  Shuningdek, 
adibning  til  uslubi,  voqelikni  timsollar  orqali  ochib  berish  mahorati  ilmiy-nazariy  asosda  tahlil 
qilinadi. 

Annotatsiya. Ushbu maqoladi ”Qissasi Rabgʻuziy” asarining qisqacha bayoni hamda ayrim 
hikoyatlarning tahlili va tavsifi bayoni berib oʻtilgan. Shuningdek, uning badiiy qiymati haqida fikr 
yuritildi. Asardagi ba’zi qissalar yuzasidan munosabat bildirilgan. 

Annotatsiya. Ushbu maqola orqali Sobir Oʻnar hayoti va ijodi, u yaratgan asarlar hamda 
asarlaridagi  sheva  tiliga  alohida  eʼtibor  qaratiladi.  Sobir  Oʻnarning “Bir  o‘larman  chavandoz” 
hikoyasi  va  Togʻay  Murodning  “Yulduzlar  mangu  yonadi”  qissalari  bo‘yicha  ba’zi  mulohazalar 
bayon etilgan. 

Annotatsiya. Ushbu maqola adabiyotning eng jozibali va murakkab sohasi bo‘lgan badiiy 
san’atlar  haqidadir.  Shu  bilan  birga  maqolada  she’riy  san’atlarning,  uslubiyati,    ularning 
qo‘llanilishi  hamda  tahlili  keltirilgan.  G‘azallardan  namunalar  berish  orqali  badiiy  sa’atning 
adabiyotdagi o‘rni beqiyos ekanligi ko‘rsatib o‘tilgan. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  taniqli  o‘zbek  yozuvchisi  O‘tkir  Hoshimovning  “Daftar 
hoshiyasidagi bitiklar” va “Dunyoning ishlari” asarlarini tahlil qilib, undagi dolzarb mavzularni 
yangicha ko‘rinishda baholashga, shuningdek yozuvchi tomonidan yaratilgan Ona obrazi va uning 
sharq ayoli siymosini, mushtarak fazilatlarini mohirona tasvirlangani aks ettirilgan. 

Annotatsiya.  Turkiy  adabiyotning  yuksak  durdonalaridan  biri  sanalgan  Yusuf  Xos 
Hojibning “Qutadg‘u bilig” asari IX-XI asrlarda shakllangan davlatchilik, ilm-ma’rifat va axloqiy 
qarashlarning noyob mahsulidir. Ushbu asar insonning ma’naviy yetukligi, adolat tamoyillari  va 
axloqiy  qadriyatlarni  targ‘ib  qilishga  xizmat  qiladi.  Bugungi  kunda  yoshlarning  ma’naviy 
kamolotini  shakllantirishda  “Qutadg‘u  bilig”  o‘rganilishi  nihoyatda  muhim  bo‘lib,  u  jamiyat 
barqarorligi  va  taraqqiyotida  beqiyos  o‘rin  tutadi.  Mazkur  maqolada  asarning  yoshlar 
tarbiyasidagi  o‘rni,  unda  ilgari  surilgan  axloqiy  qadriyatlar  hamda  olimlarning  fikrlari  tahlil 
qilinadi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  O‘tkir  Hoshimovning  “O‘zbeklar”  hikoyasidagi  milliylik 
masalasi  tahlil  qilinadi.  Asarda  milliy  qadriyatlar,  an’analar  va  mahalla  muhitining  inson 
hayotidagi  o‘rni  aks  ettirilgan.  Muallif  hikoyada  mahalla  hayotini  tasvirlash  orqali  o‘zbek 
xalqining  ezgu  fazilatlarini,  insonlar  o‘rtasidagi  mehr-oqibat  va  birdamlikni  ko‘rsatib  beradi. 
Maqolada hikoya personajlari, ularning ichki dunyosi va milliy tafakkurining badiiy ifodasi tahlil 
qilinib,  milliy  o‘ziga  xoslikning  badiiy  tasviri  ochib  beriladi.  Shuningdek,  bugungi  kunda  milliy 
qadriyatlarning o‘zgarishi va hikoyada tasvirlangan muhit bilan hozirgi davr o‘rtasidagi farqlar 
ham  tahlil  etiladi.  Mazkur  maqola  oʻzbek  adabiyotshunosligida  milliylik  masalasini  o‘rganishda 
muhim ahamiyat kasb etishi mumkin.  

Abstract. Nowadays, the Internet is a source of information all over the world. The Internet 
is a tool that allows people to have a direct dialogue, both in written and audiovisual form. The 
Internet connection of the World Wide Web provides not only the exchange of information between 
computers, but also other services. The development and improvement of the Internet terminology 
system indicates the varying degree of correlation of events and human consciousness in different 
periods  of  society.  This  article  discusses  the  issue  of  defining  different  types  of  aberrations  and 
their use in formal and informal forms, a statistical analysis was carried out. 

Annotatsiya. Mazkur ilmiy maqolada Erkin A’zam hikoyalari tilining sotsiolingvistik tahlili 
va ularning badiiy matnni shakllantirishdagi ahamiyati o‘rganilgan. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  Abdulla  Qahhor  asarlarining  tili  sotsiolingvistik  nuqtayi 
nazardan tahlil qilingan. Adib asarlarida turli ijtimoiy qatlamlar vakillarining nutqiy xususiyatlari, 
dialektal  unsurlar  va  uslubiy  jihatlar  qanday  aks  etgani  o‘rganilgan.  Shuningdek,  yozuvchi 
dialoglarining  jonliligi,  rasmiy  va  norasmiy  nutq  shakllari,  kinoya  va  hazil  unsurlarining  til 
me’yorlari bilan bog‘liqligi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Abdulla Qahhor 
tili o‘zbek adabiy tilining rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan va sotsiolingvistik jihatdan qimmatli 
manba hisoblanadi. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada Iqbol Mirzo sheʼrlarining badiiy ahamiyati, shoir sheʼrlarida 
pragmalingvistik  birliklarning  mahorat  bilan  qoʻllanilishi,  pragmalingvistik  iboralarning  maʼno- 
mazmuni haqida soʻz boradi. 

Annotatsiya.  Erkin  Vohidovning  har  bir  sheʼrida  davrning  yorqin  manzarasi,  xalqning 
oʻlmas  psixologiyasi,  millatning  monumental  qiyofasi  toʻla  aks  etadi.  Shoir  sheʼrlarida  ilgari 
surayotgan gʻoyani oʻquvchiga majbur qilib tushuntirmaydi, satrlar zimmasiga ogʻir yuk ortmaydi. 
Tadqiqot davomida shoirning poetik uslubi, undagi ijtimoiy-tabaqaviy, hududiy-dialektal, madaniy-
ma’naviy qatlamlarga oid til unsurlarining qo‘llanish holatlari chuqur tahlil etiladi. Ayniqsa, Erkin 
Vohidovning  xalqona  ifodalar,  maqollar,  arxaizmlar,  sheva  unsurlari  va  zamonaviy  adabiy  til 
elementlarini uyg‘unlashtirishdagi mahorati ijtimoiy kontekstda yoritiladi. Ishning maqsadi – shoir 
ijodidagi tilning ijtimoiy tabiatini, jamiyatdagi turli guruhlar bilan aloqadorlik jihatlarini va badiiy 
matn orqali ifodalangan sotsiolingvistik tamoyillarni ochib berishdan iborat. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  sotsiolingvistika  fanining  shakllanishi,  rivojlanish 
bosqichlari va asosiy manbalari yoritilgan. Maqolada fan sifatida sotsiolingvistikaning XX asrda 
shakllanganligi,  uning  asoschisi  bo‘lgan  olimlar,  shuningdek,  til  va  jamiyat  o‘rtasidagi  o‘zaro 
munosabatlarni o‘rganishda foydalaniladigan asosiy ilmiy yo‘nalishlar haqida ma’lumot berilgan. 
Tilshunoslik,  sotsiologiya,  antropologiya  kabi  fanlarning  sotsiolingvistikaga  ta’siri  ham  tahlil 
qilingan. Maqola sotsiolingvistikaning nazariy va amaliy ahamiyatini ko‘rsatishga qaratilgan. 

 Аннотация.  Представленная  статья  посвящена  лингвистическим  особенностям 
русских  пословиц  в  контексте  односоставных  предложений.  Исследование  основано  на 
анализе  разнообразных  источников,  включая  работы  известных  ученых,  и  затрагивает 
вопросы  семантической  нагрузки,  стилистической  выразительности  и  культурной 
значимости пословиц. 
Статья подчеркивает, что пословицы и поговорки отражают уникальную языковую 
картину  мира,  выражая  коллективный  опыт  и  культурные  ценности  народа.  Особое 
внимание  уделяется  роли  односоставных  предложений,  которые  помогают  создать 
лаконичные  и  многозначительные  высказывания,  акцентирующие  внимание  на  ключевых 
концепциях.  Анализируя  примеры,  автор  показывает,  как  односоставные  конструкции 
способствуют универсальности высказываний и их актуальности в разных контекстах. В 
заключении  подчеркнута  значимость  односоставных  предложений  для  дальнейшего 
изучения  русской  синтаксической  выразительности  и  их  образовательного  потенциала. 
Статья  представляет  собой  важный  шаг  в  понимании  лингвистических  и  культурных 
аспектов русского языка через призму фольклорных традиций. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  Cho‘lponning  “Kecha  va  kunduz”  asarida  qo‘llanilgan 
maqollarning lingvokulturologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Maqolada o‘zbek xalq maqollarining 
semantik va sintaktik jihatlari, ularning badiiy asardagi vazifalari hamda milliy tafakkurdagi o‘rni 
qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra  maqollar badiiy asarning mazmunini boyitish 
bilan birga o‘zbek xalqining hayot falsafasi, ijtimoiy munosabatlari va an’anaviy qarashlarini aks 
ettirishda  muhim  vosita  bo‘lib  xizmat  qiladi.  Mazkur  maqola  tilshunoslar  va  adabiyotshunoslar 
uchun ilmiy manba sifatida foydalanishga mo‘ljallangan. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  madaniyatlararo  aloqa  va  lingvokulturologiya 
tushunchalarining  mohiyati,  ularning  o‘zaro  bog‘liqligi  hamda  zamonaviy  tilshunoslik 
kommunikatsiya  jarayonlaridagi  ahamiyati  tahlil  qilinadi.  Maqolada  turli  madaniyat  vakillari 
o‘rtasidagi  muloqot  jarayonida  uchraydigan  tafovutlar,  stereotiplar  va  madaniy  moslashuv 
jarayoni haqida fikr yuritilgan. Shuningdek, lingvokulturologiyaning til birliklari,  frazeologizmlar, 
nutq etiketi va madaniy qadriyatlar bilan bog‘liqligi yoritiladi. 

Annotation. This article explores the wedding traditions, rituals, and matchmaking customs 
in Russian and Uzbek families. Uzbek wedding traditions, which have evolved over centuries, are 
renowned for being among the oldest in the world. In Uzbekistan, a wedding is far more than a 
festive  occasion;  it  encompasses  a  series  of  traditional  ceremonies  conducted  in  a  specific 
sequence. This intricate process can span from a month to an entire year, reflecting the importance 
of selecting a suitable bride for young Uzbeks. Families meticulously investigate the prospective 
bride, her background, and her environment to ensure she is a worthy life partner. 
The initial ceremony, known as “Hatim”, takes place at the bride's residence, where close 
family and friends gather to bless the couple and exchange gifts. Following this is the "Nikah," the 
official  wedding  ceremony,  which  is  held  either  in  a  mosque  or  at  the  groom's  home.  After  the 
“Nikah”, a grand feast is hosted, bringing together relatives and friends to celebrate the union. The 
festivities continue the next day with the “Kelin Salom” ceremony, marking the bride's first visit to 
her husband's home. 

Annotation.  This  article  investigates  the  people  courageous  legends  of  Uzbekistan  and 
Britain,  highlighting  both  the  parallels  and  divergences  in  their  story  structures,  topical 
components,  and  social  importance.  Through  a comparative  investigation,  we  look  at  how  these 
legends  reflect  the  interesting  verifiable  settings,  societal  values,  and  ethical  lessons  of  the 
individual societies. By analyzing unmistakable works such as “Alpomish” from Uzbek old stories 
and  “Beowulf”  from  English  convention,  we  reveal  how  each  epic  serves  as  a  vessel  of  social 
personality and communal values. This consider points not as it were to improve the understanding 
of these courageous accounts but too to demonstrate the all inclusive topics of mettle, honor, and 
the human encounter that rise above social boundaries. 

 Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  O‘zbekistondagi  va  Turkiyadagi  maktab  darsliklarida 
fonetik  materiallarning  taqdim  etilishi  tahlil  qilinadi.  O‘zbek  va  turk  tili  maktab  darsliklaridagi 
fonetik materiallarning o‘xshash va farqli jihatlari qiyoslanadi.  

Annotatsiya. Ushbu maqolada globallashuv sharoitida Turkologiya sohasining rivojlanish 
tendensiyalari,  turkiy  xalqlar  o‘rtasidagi  madaniyatlararo  aloqalarning  o‘ziga  xos  jihatlari  va 
lingvokulturologiya fanining ahamiyati tahlil qilinadi. Turk xalqlari o‘rtasida Madaniyat va tilning 
o‘zaro  ta’siri    yoritilib,  globallashuv  jarayonida  yuzaga  kelayotgan  imkoniyatlar  va  muammolar 
ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, turli madaniyatlar o‘rtasidagi  aloqa orqali turkiy xalqlarning milliy 
o‘zligini saqlab qolish va rivojlantirishning dolzarb masalalari ham o‘rganiladi. 

Аннотация.  В  статье  анализируется  роль  Петербурга  как  культурного  и 
социального  фона  в  повести  А.С.  Пушкина  «Пиковая  дама».  Петербург  в  произведении 
предстает не просто как географическое место, но и как важный элемент, формирующий 
атмосферу и характеры героев.  

Аннотация. В статье рассматриваются основные аспекты лингво-культурологии и 
межкультурной коммуникации, а также то, как они соотносятся друг с другом и влияют 
на  коммуникацию.  Идеи  Хофстеде,  Холла,  Лукмана  и  других  ученых  относятся  к  числу 
моделей  межкультурной  коммуникации,  которые  рассматриваются  в  данной  статье. 
Кроме  того,  принимаются  во  внимание  лингвистические  и  культурные  особенности, 
которые  представляют  собой  уникальные  особенности  межкультурной  коммуникации. 
Ключевые понятия проиллюстрированы с помощью таблиц и графиков. В проект включены 
примеры  из  различных  культур,  чтобы  показать,  как  язык  влияет  на  восприятие 
информации.  Особое  внимание  уделяется  практическим  вопросам  межкультурной 
коммуникации в условиях глобализации. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada,  oʻzbek  tili  va  turk  tillaridagi  koʻz  komponentli  somatik 
iboralar  Abdulla  Qahhornig  Oʻg‘ri  hikoyasida  hamda  turk  yozuvchisi  Raşot  Nuri  Guntekinning 
“Çoliqushi”  asarlarida  ishlatilish  oʻrinlari  va  ularning  qoʻllanilish  doirasi  tahlilga  tortiladi. 
Oʻzbek va turk tillarida koʻz bilan bog‘liq iboralar  turli  xil ma’no ottenkalarini  ifodalaganligini 
koʻrishimiz  mumkin.  Tilshunoslikda  simvolik  va  figurativ  ma'nolarni  yaratishda  ham  iboralar 
muhim  rol  oʻynaydi.  Bu  ishda,  koʻz  komponenti  orqali  ifodalangan  iboralarning  strukturasini, 
ma’nolarini  va  ularning  xalq  madaniyati  bilan  bog‘liqligini  tahlil  qilish  orqali,  har  ikki  tilning 
oʻziga xos xususiyatlari koʻrsatib beriladi.  

Abstract. This article presents information about function words in Karakalpak language. It 
gives exact definitions of function words, their grammatical features and the types of these words in 
Karakalpak and other languages. Moreover, it defines the connection and relationship of function 
words with other words in a sentence.  

Abstract. Current interested doubted issue in Linguistics is the national linguistic worldview 
that  many  cognitive  linguists,  ethnolinguistics,  semiotics  and  philosophy  of  language  are 
investigation  both  national  and  world  linguistic  worldview.  In  essence,  the  national  linguistic 
worldview  is  a  multidisciplinary  concept  that  touches  on  how  language  shapes  and  depicts  the 
cultural and mental framework of a nation or community. Every single word spoken by a nation 
shapes the basic understanding the nations’ notion for other language speakers, that is why it is 
essential to be aware the representation of linguistic worldview.  

Annotatsiya.  Ushbu  maqola  o‘zbek  oilalarida  er  va  xotin  o‘rtasidagi  muloqotning 
lingvokulturologik  xususiyatlarini  o‘rganishga  bag‘ishlangan.  Muloqot  jarayoni  til  va 
madaniyatning  o‘zaro  ta’siri  nuqtayi  nazaridan  tahlil  qilinadi.  Maqolada  o‘zbek  oilalariga  xos 
bo‘lgan  muloqot  modellari,  nutqiy  odob  qoidalari,  murojaat  shakllari,  so‘zlashuv  uslublari  va 
ularning  madaniy  ildizlari  ko‘rib  chiqiladi.  Shuningdek,  maqolada  gender  omilining  muloqotga 
ta’siri, oilaviy qadriyatlarning nutqiy ifodasi kabi masalalar ham tahlilga tortilgan. 

  Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekistonda bilingvizm va sotsial xoslanish jarayonlari 
tahlil  qilingan.  Bilingvizmning  jamiyatdagi  o‘rni,  uning  ta’lim,  mehnat  bozori  va  madaniy 
integratsiya  jarayonlariga  ta’siri  o‘rganilgan.  Tadqiqotda  sifatli  va  miqdoriy  tahlil  usullaridan 
foydalanilib,  rasmiy  hujjatlar,  ilmiy  tadqiqotlar  va  statistik  ma’lumotlar  asosida  bilingvizm 
darajasi  hamda  davlat  til  siyosatining  natijalari  baholangan.  Natijalar  shuni  ko‘rsatadiki, 
O‘zbekistonda  ikki  va  undan  ortiq  tillarni  bilish  sotsial  xoslanish  jarayonlarini  kuchaytirib, 
iqtisodiy  va  madaniy  integratsiyani  rag‘batlantirmoqda.  Shu  bilan  birga,  til  siyosati  va  ta’lim 
tizimidagi o‘zgarishlar ko‘p tillilikning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Tadqiqotning natijalari 
O‘zbekistonda til masalasiga oid kelajakdagi tadqiqotlar va siyosiy qarorlar uchun  muhim asos 
bo‘lib xizmat qilishi mumkin. 

Аннотация.  В  данной  статье  рассматриваются  вопросы  соврешенствования  
методического  мастерства  учителей  родных  языков  и  литератур  через  участие  в 
профессиональных  конкурсах.  Они  способствуют  развитию    педагогических  компетенций 
всех  участников;  выявлению,  обобщению  и  распространению  передового  методического 
опыта  самых  лучших  учителей  родных  языков  нашей  многонациональной  страны; 
повышению  престижа  профессии  педагога  и  его  социального  статуса;  развитию 
межкультурных  и  образовательных  форм  взаимодействия  среди  педагогической 
общественности; сохранению  языкового многообразия России. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada XXI asr koʻnikmalari nimalardan iborat ekanligi va ta’lim-
tarbiya  jarayonida  bu  koʻnikmalarni  qanday  tashkil  etish  borasida  fikrlar  yuritiladi.  XXI  asr 
koʻnikmalari  butun  dunyo  boʻylab  tarqalayotgani,  biroq  u  amaliyotda  hali  toʻlaqonli  amalga 
oshmayotgani  barchamizga  ma’lum.  Bu  amaliyot  bugungi  kunda  Prezident,  ijod  va 
ixtisoslashtirilgan  maktablarda  qoʻllana  boshladi.  Bu  koʻnikmalar    asta-sekin  mamlakatimizda 
barcha  maktablarda  amalga  oshiriladi,  albatta.  Shuningdek,  ushbu  maqolada  ta’lim-tarbiya 
jarayonida “4K” modeliga asoslangan innovatsion yondashuvni maktablarda qoʻllash yoʻllari ham 
tahlil qilindi va kerakli tavsiya va xulosalar ishlab chiqildi.    

Annotatsiya.  I.Yusupov  asarlarini  o‘qitish  metodikasi  o‘quvchilarga  uning  ijodini 
chuqurroq tushunishga yordam beradigan turli pedagogik usullardan foydalanishni taqozo etadi. 
Klaster tarmoq usulidan foydalanib, uning lirik asarlarini o‘rganishda keng tushunchalar beriladi. 
Shu  bilan  birga,  vizual  materiallar,  video  va  audio  texnologiyalar  yordamida  o‘quvchilarning 
tasavvuri va qiziqishi oshiriladi. 

Özet.  Eski  ve  Orta  Çağ  Türk  edebiyatı,  Türk  milletinin  kültürel  kimliğinin  oluşumunda 
belirleyici bir rol oynamış; dil, düşünce yapısı ve estetik anlayışın tarihsel gelişimini yansıtan temel 
bir kaynak olmuştur. Bu edebî dönemler, yalnızca tarihsel bir ilgi alanı değil; aynı zamanda çağdaş 
bireyin  geçmişle  bağ  kurmasında,  kültürel  sürekliliği  kavramasında  da  önemli  işlevler 
üstlenmektedir. Ancak günümüz eğitim ortamlarında bu döneme ait eserlerin öğrencilere etkili ve 
sürdürülebilir  biçimde  aktarılması,  özellikle  dilsel  zorluklar,  bağlam  eksikliği  ve  yöntemsel 
sınırlılıklar  nedeniyle  güçleşmektedir.  Bildiride,  Eski  ve  Orta  Çağ  Türk  edebiyatı  öğretiminde 
karşılaşılan temel sorunlar kuramsal ve pratik düzeyde ele alınmakta; öğrenci merkezli, çağdaş ve 
etkileşimli  öğretim  yöntemlerine  dayalı  çözüm  önerileri  sunulmaktadır.  Metinlerin  sadece 
ezberlenmesinden  ziyade,  çok  boyutlu  analizlere  imkân  tanıyan  bir  yaklaşımla  ele  alınması, 
öğrencilerin  tarihsel-kültürel  bağlamı  kavrayarak  anlamlandırma  ve  yorumlama  becerilerini 
geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda önerilen yöntemler, hem edebiyat eğitiminin niteliğini 
artırmayı  hem  de  öğrencilerin  edebî  metinlerle  kurduğu  entelektüel  ilişkiyi  güçlendirmeyi 
hedeflemektedir

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  raqamlashuv  davrining  filologiya  faniga  ta’siri  va  ushbu 
sohada  yuzaga  kelayotgan  yangi  masalalar  tahlil  qilinadi.  Raqamli  texnologiyalar  tilshunoslik, 
adabiyotshunoslik  hamda  tarjima  nazariyasi  kabi  yo‘nalishlarga  qanday  yangiliklar  olib 
kirayotgani yoritiladi. Xususan, raqamli korpuslar, sun’iy intellekt asosidagi til modellari, matnni 
avtomatik tahlil qilish usullari va raqamli adabiy merosni saqlash bo‘yicha olib borilayotgan ishlar 
haqida ma’lumot beriladi. Maqolada raqamli vositalardan samarali foydalanish orqali filologiya 
fanini  rivojlantirish  yo‘llari  ko‘rsatiladi.  Albatta,  mana  sizga  kengaytirilgan,  mukammalroq 
annotatsiya:Mazkur  maqolada  raqamlashuv  davrida  filologiya  fanining  oldida  turgan  dolzarb 
vazifalar, imkoniyatlar va muammolar atroflicha tahlil etiladi. XXI asr texnologik yuksalish davrida 
til va adabiyot sohalari  ham  raqamli muhitga  moslashmoqda.  Tilshunoslikda  raqamli korpuslar, 
leksik  tahlil  dasturlari,  sun’iy  intellektga  asoslangan  tarjima  va  nutqni  aniqlash  tizimlari 
filologiyaning yangi bosqichini boshlab berdi. Shu bilan birga, bunday texnologik vositalar orqali 
adabiy  matnlarni  raqamlashtirish,  ularni  saqlash,  kataloglashtirish  va  ommaga  taqdim  etish 
imkoniyatlari  kengaymoqda.Maqolada  filologiya  fanining  zamonaviy  vazifalari,  xususan,  tilni 
raqamli  muhitda  o‘rganish  metodlari,  raqamli  adabiyotshunoslik,  elektron  lug‘atchilik, 
avtomatlashtirilgan  matn  tahlili,  hamda  raqamli  til  resurslarini  yaratish  kabi  masalalar  chuqur 
tahlil  qilinadi.  Shuningdek,  raqamlashuv  jarayonining  filologiya  ta’limi  va  ilmiy  tadqiqotlariga 
ta’siri, bu yo‘nalishda yuzaga kelayotgan muammolar va ularning yechimlari ko‘rib chiqiladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  bugungi  dolzarb  mavzu  hisoblangan  mumtoz  adabiyotimiz 
durdonalarini maktablarda qaysi usul va rejalar orqali o‘qitishdagi afzalliklar haqida mushohada 
etiladi. Mazkur maqolada Navoiyshunos olimlarning asarlaridan iqtoboslar olinib, tahlil etilgan. 
Bundan  tashqari  maktab  yoshidan    Navoiy  ijod  yo‘li  va  uning  ijodini  teran  anglash  yoshlarimiz 
tarbiyasida  yetakchi  omillardan  biri  ekanligi  haqida  fikr  yuritiladi.  Maqolada  maktab  adabiyot 
darsliklaridagi ba’zi kamchiliklari aytib o‘tilgan va tavsiyalar berilgan. 

Annotatsiya.Ushbu maqolada elektron resurslarning ona tili oʻqitish metodikasidagi oʻrni 
va ahamiyati tadqiq etiladi. Interaktiv oʻquv platformalar, elektron darsliklar va ona tili bo‘yicha 
elektron  manbalar    tahlil  qilinadi.  Zamonaviy  pedagogik  texnologiyalarning  nutq  rivojiga 
koʻrsatadigan  ijobiy  taʼsiri,  audio-video  materiallarning  didaktik  xususiyatlari  va  elektron  oʻquv 
kontentlarning oʻziga xos xususiyatlari ochib beriladi.Tadqiqot natijasida multimedia resurslardan 
samarali foydalanishning pedagogik-psixologik prinsiplari ishlab chiqiladi. 

Annotatsiya.  Bugungi  raqamlashtirish  davrida  inson  hayotining  muhim  qismi  virtual 
makonga ko‘chmoqda. Ushbu maqolada virtual hayotning inson psixikasiga ko‘rsatadigan salbiy 
ta’sirlari psixologik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda internetga qaramlik, ijtimoiy izolyatsiya, 
shaxsiylik  inqirozi,  o‘z-o‘zini  past  baholash  kabi  muammolar  yoritilgan  va  ularning  psixik 
sog‘liqga salbiy ta’siri ochib berilgan.  

Annotatsiya. O‘quv jarayonini  tashkil  etishda  raqamlashtirish davrida  filologiya  fanidagi 
muammolar,  imkoniyatlar  va  istiqbollar  tahlili  muhim  hisoblaniladi.  Tadqiqotda  tilshunoslik, 
tarjimashunoslik  va  adabiyotshunoslik  yo‘nalishlarida  raqamli  texnologiyalarni  joriy  etish 
jarayonining  ahamiyati  ko‘rsatib  berilgan.  Bundan  tashqari,  xorijiy  tillarni  intensiv  o‘qitish 
masalalariga alohida e’tibor berilgan bo‘lib unda dars jarayonida ishtirok etadigan video, ovoz va 
matn formatlaridan qanday foydalanish bo‘yicha ko‘rsatmalar berib o‘tilgan.  

Аннотация.  В  статье  раскрываются  психо-когнитивные  особенности  проекта 
ICALL  (интеллектуальная  компьютерная  система  обучения  языку),  предназначенного  для 
преподавания  казахского  языка  как  второго.  Автор  предлагает  модель  цифровой 
платформы, адаптированной к казахскому языку, которая сочетает в себе психологические 
аспекты овладения языком, технологии искусственного интеллекта и методы адаптивного 
обучения.  Система  дополнена  элементами  геймификации,  повышающими  мотивацию,  а 
также  модулями  распознавания  речи  и  автоматической  обратной  связи.  Проект 
ориентирован  на  взрослую  аудиторию  и  направлен  на  создание  образовательной  среды, 
основанной на национально-культурном контексте. 

Аннотация.  Статья  посвящена  методом  обучения  английского  языка  посредством 
интернет  ресурсов.    Рассмотрены    новые  возможности  в  преподавании  и  изучении 
английского  языка  в  условиях  развития  информационных  технологий.  Революционным 
достижением  последних  десятилетий,  оказавшим  значительное  влияние  на  процесс 
образования во всем мире, является создание глобальной компьютерной сети под названием 
Интернет. Развитие компьютерных технологий и электронных коммуникаций в наше время 
позволило  обрабатывать  большие  объемы  информации  и  размещать  их  в  Интернете. 
Кроме  того,  эта  информация  доступна  каждому,  что  уже  заставляет  задуматься  о 
простоте    и  практичности  использования  интернет-ресурсов    и    интернет-общения  в 
процессе обучения. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  integratsiya  tushunchasining  ta’lim  tizimiga  kirib  kelishi, 
uning mazmun va mohiyati, yuqori sinf o‘quvchilariga ona tili ta’limini integratsiyalashgan holda 
tashkil  etishning  o‘ziga  xos  xususiyatlarini  o‘rganish,  integratsiyalashgan  ona  tili  ta’limining 
amaliy-nazariy  asoslarini  tahlil  qilish,  yuqori  sinf  darsliklaridagi  mavzularni  integratsion 
yondashuvga  aloqadorligi,  darsliklarda  integratsion  yondashuvlar  va  ularning  samaradorligi 
xususida fikr-mulohazalar keltirilgan. 

Annotatsiya. Tezisda qoraqalpoq xalq botirlik ertaklarining kompozicion xususiyatlari tahlil 
qilingan  va  ertakning  tarkibiy  qismlari  chuqur  mulohaza  etildi.  Botirlik  ertaklari  qaroqalpoq 
folklorshunosligida  o‘rganilishi  kerak  bo‘lgan  mavzulardan  bo‘lib,  undagi  motivlar  ham  tilga 
olinadi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  2024-yilda  yaratilgan  yangi  ona  tili  darsligida  keltirilgan 
tinglab  tushunish  kompetensiyasiga  oid  mashq  va  topshiriqlar  tahlili,  adabiyot  fani  va  boshqa 
fanlar bilan integratsiyalashuvi hamda ularning o‘qitilishiga oid ba’zi tavsiyalar berib o‘tilgan. 

Abstract.  The  practical  goal  of  teaching  a  foreign  language  at  school  is  to  form  the 
foundations  of  practical  knowledge  of  foreign  languages  in  students.  Achieving  the  goals  and 
solving  the  tasks  set  is  carried  out  with  the  help  of  various  teaching  aids,  acting  in  a  certain, 
methodically determined system. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  badiiy  asarlarni  lingvistik  va  psixologik  jihatdan  tahlil 
qilish  metodikasi  o‘rganiladi.  Lingvistik  tahlil  doirasida  matnning  sintaktik,  semantik  va  stilistik 
xususiyatlari,  muallif  uslubi  hamda  lingvistik  birliklarning  poetik  va  ekspressiv  ta’siri  tahlil 
qilinadi.  Psixologik  tahlil  esa  qahramonlarning  psixotipik  xususiyatlari,  ularning  ruhiy 
kechinmalari,  muallifning  emotsional  ifodalari  va  badiiy  matnning  inson  tafakkuri  hamda 
hissiyotlariga  ta’sirini  o‘rganishni  o‘z  ichiga  oladi.  Tadqiqot  davomida  matn  lingvistikasi, 
psixolingvistika, kognitiv lingvistika hamda psixoanaliz usullari qo‘llaniladi. Ushbu maqola badiiy 
asarlarni chuqur tahlil qilishga ilmiy asos yaratib, lingvistika va psixologiyaning adabiyotshunoslik 
bilan bog‘liqligini yoritishga xizmat qiladi. 

Annotatsiya.  Maqolada  maktab  darsliklariga  kiritilgan  “Qissasi  Rabg‘uziy”  asarini 
o‘qitish metodikasi masalalari yoritilgan. Mumtoz nasr namunasi bo‘lgan mazkur asarda qadimiy 
hikoyalarning pedagogik ahamiyati, ularni zamonaviy o‘quv jarayonida qo‘llash usullari va undagi 
qissa va hikoyatlar orqali o‘quvchilarda milliy-ma’naviy qadriyatlarni shakllantirish yo‘llari ko‘rib 
chiqilgan.  Shuningdek,  ushbu  maqolada  “Qissasi  Rabg‘uziy”  misolida  mumtoz  hikoyalar  tahlili,  
ularning  didaktik  mohiyatini  o‘quvchilarga  yetkazishda  qo‘llanadigan  interfaol  usullar  va  ushbu 
jarayonda duch kelinadigan qiyinchiliklar haqida fikr yuritilgan. 

 Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  maktab  o‘quvchilariga  adabiyot  fanini    o‘qitishda 
integration  yondashuvning    nazariy  va  amaliy  asoslarini  tahlil  etish,  integratsion  o‘qitish  orqali 
dars  jarayonining  samaradorligini  oshirish,  fanga    bo‘lgan  qiziqishni  kuchaytirish  hamda 
o‘quvchilarning ko‘p yo‘nalishli bilim olishlariga zamin yaratish  haqida fikr yuritiladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  zamonaviy  ta’lim  tizimida  4K  kompetensiyalari  –  kritik 
fikrlash,  kreativlik,  kommunikatsiya  va  hamkorlikni  pedagogik  amaliyotga  integratsiya  qilish 
muhimligi  tahlil  etiladi.  Shuningdek,  bu  kompetensiyalarning  o‘quvchilarning  shaxsiy  rivoji  va 
ta’lim sifati ko‘rsatkichlariga ko‘rsatadigan ijobiy ta’siri ilmiy-nazariy asosda ko‘rib chiqiladi. 

Annotatsiya. Mazkur maqolada loyihalarga asoslangan ta’lim (LAT)ning nazariy asoslari, 
o‘qitish jarayonidagi roli va samaradorligi tahlil qilinib, uning o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy 
fikrlashini  rivojlantirishdagi  ahamiyati  ko‘rib  chiqiladi.  Tadqiqot  natijalari  LAT  usulining 
bilimlarni  chuqur  o‘zlashtirishga  yordam  berishi  va  o‘rganilgan  narsalarni  amaliyot  bilan 
bog‘lash imkoniyatini yaratishdagi samaradorligini ko‘rsatadi. 

Annotatsiya.  Bugungi  kunda  xorijiy  tajribalar  asosida  yaratilayotgan  darsliklarimiz 
o‘zining bir qancha qulayliklari bilan afzaldir. Darsliklarda o‘quvchilar uchun juda ko‘p savol va 
topshiriqlar o‘rin olgan. Bu imkoniyatlar  yoshlarimizning savodxonligi, bilimi va aqliy faoliyatini 
oshiribgina qolmasdan jahon ilm maydonida ham o‘z o‘rnini topishiga zamin yaratmoqda. Mazkur 
maqolada  ushbu  savol  va  topshiriqlarning  dars  jarayonidagi  qulayliklari  va  afzalliklari, 
o‘quvchilarning faolligini oshirishdagi imkoniyatlari haqida so‘z yuritiladi. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  o‘quvchilarda  mumtoz  janrlarni  o‘qish,  ularning  badiiy 
ruhiyatini oshirish va tahliliy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish xususida fikr yuritilgan. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolda  kompetensiya  tushunchasining  ta’lim  mazmuniga  tatbiq 
etilishi, yangicha yondashuv, ta’lim tizimini rivojlantirish masalasi, hozirgi zamon talabiga monand 
tarzda  endilikda  o‘quvchilarga  faqatgina  ilmiy-nazariy  bilimlar  berishda  6-sinf  o‘quvchilarining 
dunyoqarashini  kengaytirish,  ularni  mustaqil  mushohada  eta  oladigan,  egallagan  bilimlarini 
kundalik  hayotga  ham  ongli  ravishda  tatbiq  qila  olishi  haqida  ilmiy-nazariy  fik-mulohaza 
bildirilgan. 

Аннотация. Статья рассматривает особенности обучения детей с ограниченными 
возможностями здоровья  на  уроках  русского  языка.   Автор  подчеркивает  необходимость 
индивидуального  подхода,  использования  интерактивных  методик,  игр,  визуальных  и 
звуковых  материалов  для  успешного  освоения  учебного  материала.      Особое  внимание 
уделяется  развитию  коммуникативных  навыков  у  детей  с  ОВЗ  через  стимулирование 
устной речи и создание ситуаций общения на уроке.

Annotatsiya.  Rol  o‘yini  ta’lim  jarayonida  o‘quvchilarga  rus  tilidagi  nutq  etiketining 
xususiyatlarini  amaliy  ravishda  o‘rganishda  samarali  metod  hisoblanadi.  O‘yin  jarayonida 
ishtirokchilar turli ijtimoiy vaziyatlarni tasvirlab, faqat muloqot qoidalarini tushunibgina qolmay, 
balki  haqiqiy  hayotdagi  shaxslararo  muloqot  ko‘nikmalarini  ham  rivojlantiradilar.  Maqolada 
ruxsat etilgan etiket o‘rgatishda rol o‘yinlaridan foydalanishning nazariy asoslari va rus tilidagi 
nutq etiketini o‘rgatishda ularning amaliy misollari ko‘rib chiqiladi. 

Аннотация. В данной статье дана информация о роли интегрированных уроков для 
развития  творческого  потенциала  учителей  с  целью  эффективного  воздействия  на 
учащихся. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  zamonaviy  pedagogik  texnologiyalar  haqida  ma’lumot  
zamonaviy  pedagogik  texnologiyalardan  dars  jarayonida  samarali  foydalanish  va  ularning 
ahamiyati haqida so‘z boradi.  

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada    rus  tilini  o‘qitish  jarayonida  interfaol  o‘qitish  usullarini 
integratsiyalash  masalalari  bayon  etiladi.  Interfaol  ta’lim  oliy  ta’lim  talabalarining  kognitiv 
faoliyatini  tashkil  etishning  maxsus  shakli  bo‘lib,  aniq  va  bashorat  qilinadigan  maqsadlarni  o‘z 
ichiga  oladi:  talabalarning  intellektual  qobiliyatlarini  rivojlantirish,  mustaqil  fikrlash,  ijodiy 
salohiyatni rivojlantirish, g‘oyalarni shakllantirish, mustaqil izlanish faoliyatini tarbiyalash. 

Annotatsiya. Maqolada Abdulla Oripovning ijodi, lirik asarlari tahlili asosida o‘qitishning 
zamonaviy tendensiyalari va yondoshuvlari bilan oquvchilarga mazmun-mohiyatan ochib berishdan 
iborat.  Ma’lumki,  hozirgi  o‘qitishning  zamonaviy  talablaridan  biri  talabalar  bilimini,  ijodiy 
fikrlarini  oshirish,  yaratuvchanlik  g‘oyasini  shakllantirishga  qaratilgan  ta’limning  integratsiya 
orqali oqitish dolzarb mavzulardan biridir. Quyida Abdulla Oripov she’rlarining integrativ tahlili 
haqida aytib o‘tilgan. 

Annotatsiya.  Global  rivojlanish  davrida  ta’lim  tizimining  yangi  bosqichga  ko‘tarilishi, 
ta’lim mazmunining yangilanishi, milliy modelning ishlab chiqilishi ijodkor, ijtimoiy faol, maʼnaviy 
boy  shaxsni  shakllantirish  va  yuqori  malakali  raqobatbardosh  kadrlar  tayyorlash  uchun  zamin 
hozirlaydi. Mazkur maqolada   umumiy o‘rta ta’limning amaldagi o‘quv dasturi bilan Milliy o‘quv 
dasturi  loyihasi  qiyosan  o‘rganilgan,  darsliklarning  mazmun-mundarijasiga  kiritilgan 
mavzularning  uzviyligi  ko‘rib  chiqilgan.  O‘quvchilarda  shaklantiriladigan  bilim,  ko‘nikma  va 
malakalar, ta’lim  berish  jarayonida  o‘qituvchining  oldiga  qo‘yilgan  vazifalar  masalasiga  e’tibor 
qaratilgan. 

Аннотация.  Статья  посвящена  истории  переводов  турецкой  литературы  в 
Таджикистане с конца 1950-х годов до настоящего времени.  В работе рассматриваются 
ключевые  этапы  распространения  турецких  литературных  произведений  в  таджикском 
языке, начиная с первых переводов через русский язык и заканчивая массовыми публикациями 
в  1970-80-е  годы.  Особое  внимание  уделяется  роли  переводчиков  и  издателей,  таких  как 
Рахим  Хашим,  в  формировании  литературного  ландшафта  Таджикистана.  Также 
анализируются  культурные  и  социальные  факторы,  способствовавшие  росту  интереса  к 
турецкой  литературе  в  Таджикистане,  а  также  проблемы  и  вызовы,  с  которыми 
сталкивались переводчики в процессе адаптации произведений для таджикского читателя. 
Работа  подчеркивает  значимость  литературного  перевода  как  важного  инструмента 
культурного  обмена  между  двумя  странами  и  рассматривает  влияние  турецкой 
литературы на таджикскую культуру. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  boshlang‘ich  sinf  ona  tili  darslarida  so‘z  tarkibi  va 
yasalishini  o‘rgatish  metodikasining  ilmiy-nazariy  asoslari  va  amaliy  ahamiyati  tahlil  qilinadi. 
Tadqiqot so‘zning morfologik tuzilishi, o‘zagi, qo‘shimchalari hamda ularning birikishi orqali hosil 
bo‘ladigan lingvistik birliklarni o‘quvchilarga samarali o‘rgatish metodlarini yoritadi. So‘z yasash 
jarayoni esa yangi ma’no hosil qilishga xizmat qiluvchi morfemalarning tarkibiy o‘zgarishlari va 
qo‘shimchalarning  funksional  vazifalarini  anglashni  talab  qiladi.  Shuningdek,  maqolada  ona  tili 
darslarida  morfologik  tahlil  orqali  o‘quvchilarning  lingvistik  kompetensiyasini  shakllantirish 
usullari ham ko‘rib chiqiladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  Pedagog  faoliyatida  o‘quvchilar  bilan  muloqot  asosiy 
masala ekanligi, o‘quvchilar ruhiyati bilan ish olib borish pedagog mahoratining bosh bo‘g‘ini hal 
qilinadi. O‘qituvchining kasbiy faoliyatida muloqot madaniyatini shakllantirish muammosi kishilik 
jamiyatining ehtiyojlari va talablaridan kelib chiqqan holda o‘rganildi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  o‘quvchilarning  darsga  bo‘lgan  qiziqishlarini  oshirishda 
o‘yin texnologiyasidan foydalanish va o‘quvchilar ongida o‘yinning ta’siri haqida so‘z boradi. 

Annotatsiya. Tabiat va inson o‘rtasidagi munosabatlar adabiyotda qadimdan o‘rganilgan 
va  tahlil  qilingan  mavzular  sirasiga  kiradi.  Tabiat  insonning  ichki  dunyosini,  uning  ruhiy  va 
ijtimoiy  holatini  shakllantiruvchi  muhim  omil  sifatida  aks  etadi.  Shu  bilan  birga,  inson  tabiatan 
o‘zgarmas kuchlar va resurslardan foydalangan holda o‘z hayotini tashkil etadi. Adabiyotda tabiiy 
muhit  va  insonning  shu  muhit  bilan  bo‘lgan  o‘zaro  aloqasi  ko‘plab  janrlarda,  shu  jumladan, 
poeziya, proza va drama asarlarida yoritilgan. Ushbu maqolada tabiatning inson ruhiyatiga ta'siri, 
adabiyotdagi tasviri va insonning tabiatga bo‘lgan munosabati o‘rganiladi. Ayniqsa, romantizm va 
ekologik  adabiyotda  tabiiy  olamning  inson  hayoti  va  taqdiri  bilan  bog‘lanishi  chuqur  tahlil 
qilinadi. 

Annotatsiya.  Maqolada  ekologik  kompetentlikning  ta'rifi,  uning  shakllanishiga  yordam 
beradigan  asosiy  tamoyillar  va  innovatsion  pedagogik  yondashuvlar,  shu  jumladan  interaktiv 
texnologiyalar  va  kooperativ  o‘qitish  metodlari  muhokama  qilinadi.  Shuningdek,  til  va  adabiyot 
ta'limining ekologik ta'limga qo‘shgan hissasi, ekologik atamalarni o‘rganish va badiiy adabiyotlar 
orqali ekologik tafakkur va mas'uliyatni rivojlantirish imkoniyatlari yoritilgan.  
Maqola, geografiya va adabiyot fanlari o‘rtasidagi integratsiyaning ekologik kompetentlikni 
shakllantirishda  samarali  vosita  sifatida  muhimligini  ko‘rsatadi.  Innovatsion  pedagogik 
yondashuvlar va integratsiyalashgan metodlar o‘quvchilarda ekologik masalalar bo‘yicha bilim va 
tafakkur  darajasini  oshiradi.  Ularning  tabiatga  nisbatan  ongli  va  mas'uliyatli  munosabatini 
rivojlantiradi.  Maqola  pedagogika  sohasida  ekologik  ta'limni  takomillashtirish  uchun  foydali 
tavsiyalarni ham o‘z ichiga oladi. 

 
Аннотация.  В  статье  рассматривается  влияние  групповых  проектов  на 
образовательном процессе, который является не просто методом активного обучения, но и 
эффективным  способом  формирования  творческих  навыков  у  студентов.  Совместная 
работа  помогает  подготовить  студентов  к  реальным  вызовам  профессиональной 
деятельности,  где  умение  работать  в  команде  и  находить  инновационные  решения 
становится  залогом  успеха.  Также,  групповые  проекты  играют  значимую  роль  в 
воспитании  будущих  специалистов,  способных  мыслить  креативно  и  действовать 
решительно в условиях быстроменяющегося мира. 

Аннотация. В данной статье рассматривается развитие навыков 4К (критическое 
мышление,  креативность,  коммуникация,  кооперация)  у  студентов  в  процессе  обучения 
русскому  языку.  Особое  внимание  уделяется  интеграции  этих  компетенций  в 
образовательный процесс через анализ текстов, творческое письмо, дискуссии и групповые 
проекты. Также обсуждается роль цифровых технологий в формировании данных навыков. 
В  статье  приведены  примеры  методических  приемов,  способствующих  развитию  4К-
компетенций,  а  также  рассмотрены  научные  исследования,  подтверждающие  их 
эффективность.  Выводы  статьи  подчеркивают  значимость  комплексного  подхода  к 
обучению, направленного на всестороннее развитие личности студентов. 

Аннотация.  В  данной  статье  рассматриваются  семантические  и  морфологические 
особенности  неологизмов  в  английском  и  русском  языках.  Анализируются  способы  их 
образования,  изменения  значений,  а  также  функциональная  роль  в  языке.  Проведен 
сравнительный  анализ  классификации  неологизмов  в  двух  языках  с  учетом  их 
морфологических  структур  и  семантических  особенностей.  Работа  направлена  на 
выявление общих и специфических черт в формировании новых слов в английском и русском 
языках. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolda  kompetensiya  tushunchasining  ta’lim  mazmuniga  tatbiq 
etilishi, yangicha yondashuv, ta’lim tizimini rivojlantirish masalasi, hozirgi zamon talabiga monand 
tarzda  endilikda  o‘quvchilarga  faqatgina  ilmiy-nazariy  bilimlar  berishda  6-sinf  o‘quvchilarining 
dunyoqarashini  kengaytirish,  ularni  mustaqil  mushohada  eta  oladigan,  egallagan  bilimlarini 
kundalik  hayotga  ham  ongli  ravishda  tatbiq  qila  olishi  haqida  ilmiy-nazariy  fik-mulohaza 
bildirilgan. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  bugungi  kundagi  talabalar  nutqidagi  muammolarning 
sabablari  va  ularni  bartaraf  etish  yo‘llari,  adabiyot  darslaridagi  mavzularning  nutqiy 
ko‘nikmalarni  shakllantirishdagi  roli  misollar  bilan  ko‘rsatilganligi,  nutqning  ravon  va 
ta’sirchanligi o‘qituvchi faoliyatining muhim unsurlaridan biri ekanligi haqida so‘z boradi. 

 Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  o‘quvchilarda  mumtoz  janrlarni  o‘qish,  ularning  badiiy 
ruhiyatini oshirish va tahliliy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish xususida fikr yuritilgan. 

Annotatsiya. Ushbu maqola ona tili ta'limida diktantning o‘rni va ahamiyatini tadqiq etadi. 
Diktant ona tili ta'limining an'anaviy va samarali vositalaridan biri sifatida qaraladi, ammo uning 
zamonaviy  pedagogik  amaliyotdagi  o‘rni  va  ta'siri  haqida  turli  fikrlar  mavjud.  Maqolada 
diktantning qo‘llanilishi, turlari, didaktik ahamiyati hamda uning o‘quvchilarning savodxonligini 
oshirishdagi roli adabiyotlar tahlili asosida o‘rganilgan. Diktantning ona tili ta'limidagi o‘rni va 
ahamiyatini  metodologik,  ilmiy-nazariy  hamda  amaliy  jihatdan  asoslangan  xulosalar  taqdim 
etilgan. 

Annotatsiya.Ushbu maqolada ona tili ta’limida o‘quvchilarning o‘qib tushunish ko‘nikmasini 
shakllantirish va rivojlantirishning nazariy hamda metodik asoslari tahlil etiladi. Maqolada o‘qib 
tushunishning asosiy komponentlari  haqida so‘z yuritilib, uni rivojlantirishga yordam beradigan 
metodlardan foydalanish bo‘yicha tavsiyalar beriladi. 

Annotatsiya.  Mazkur  maqolada  adabiyot  darsliklarida  dramatik  asarlarning  berilish 
tamoyillari,  ularning  o‘quvchilar  tarbiyasidagi  o‘rni  va  ahamiyati  yoritiladi.  Shuningdek 
darsliklarda  dramatik  asarlarni  o‘rgatishning  samarali  metodlari,  sahnalashtirish  mashqlari  va 
obrazlar tahlilining pedagogik  ahamiyatiga alohida etibor qaratiladi. 

Annotatsiya.  Ushbu  maqolada  adabiy  ta’lim  jarayonida  o‘quvchilarning  o‘qish 
savodxonligini yanada rivojlantirish uchun muhim bo‘lgan metodlar tadqiq etiladi. O‘quvchilarda 
ushbu ko‘nikmani yanada rivojlantirishning dolzarbligi haqida ma’lumotlar  beriladi. Shuningdek, 
darsdan oldingi, dars davomida hamda darsdan so‘nggi topshiriqlarning muhimligi ochib beriladi. 

Annotatsiya.  Maqolada  inklyuziv  sinflarda  O‘quv  va  yozuv  vositasida  tanqidiy  fikrlashni 
rivojlantirish  texnologiyasining  afzalligi  haqida  so‘z  boradi.  Shu  asnoda  imkoniyati  cheklangan 
o‘quvchilarning  dars  jarayoniga  qulay  integratsiyalashishlari  ta’kidlanadi.  Grafik  va  rasmlarga 
asoslangan metodlardan nisbattan voz kechish taklif qilinadi. Kirish qismida mavzuning aktualligi 
asoslanadi. Texnologiyaning tarixiy tadriji bayon etiladi. Asosiy qismda aniq tanlangan bir mavzu 
misolida  texnologiyaning  ikki  metodi  asosida  yoritib  beriladi.  yakuniy  qismda  mavzuga  doir 
tavsiyalar asosida xulosa qilinadi. 

Annotatsiya. Bu  maqolada toʻgʻri nutq madaniyati, oʻqish darslarini tashkil qilishda toʻgʻri 
nutqning  oʻziga  xos  tomonlari  xususida  fikr  yuritilgan  nutqiy  va  imloviy  savodxonlikni  oshirib 
borish,  boshlang‘ich  sinflarda  ona  tili  o‘qitish  metodikasining  dolzarb  masalalari,  ahamiyati  va 
maqsadi haqida mavzu yoritilgan. 

Annotatsiya. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda darslarni integratsiya asosida tashkil 
etishning ahamiyati, metodlari va usullari yoritilgan. Integratsiya, ta’limda fanlararo yondoshuvni 
rivojlantirish  va  o‘quvchilarning  bilimlarini  chuqurlashtirishda  muhim  vosita  hisoblanadi. 
Maqolada  o‘quv  metodlarining  zamonaviy  yondoshuvlar  asosida  qanday  tashkil  etilishi, 
o‘quvchilarda  tizimli  fikrlash  va  mustaqil  ishlarni  rivojlantirish  haqida  fikrlar  bildirildi. 
Boshlang‘ich  sinflarda  integratsiya  asosida  darslar  qanday  o‘tkazilishi,  pedagogik  yondoshuvlar 
va qiyinchiliklar ham tahlil qilindi. 

Annotatsiya.  Xalq  ertaklarini  o‘qitishda  PISA  topshiriqlari  asosida  samarali  o‘qitish 
usullarini  tahlil  qiladi.  Xalq  og‘zaki  ijodini  tushunarli  va  qiziqarli  tarzda  o‘rgatishda  PISA 
metodologiyasining  qanday  ishlashini  o‘rganadi.  PISA  topshiriqlari  o‘rganuvchilarga  analitik 
fikrlash, matnni tushunish  va  baholash  qobiliyatlarini  rivojlantirishga yordam  beradi.  Maqolada 
shu bilan birga, PISA metodining xususiyatlari, uning xalq ertaklari orqali o‘quvchilarga qanday 
ta’sir qilishi va bu usullarning amaliyotdagi samaradorligi haqida batafsil ma’lumot beriladi.  

Annotatsiya.  Ushbu  maqola  shoir  Abdulla  Oripovning  adabiy  merosini  zamonaviy  ta'lim 
texnologiyalari asosida o‘rganishning metodik jihatlari yoritiladi. Maqolada ta'lim texnologiyalari 
orqali o‘quvchilarning adabiyotga bo‘lgan qiziqishini oshirish, matnni tahlil qilish ko‘nikmalarini 
rivojlantirish va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish yo‘llari ko‘rsatib beriladi. Maqolada 
A.Oripov  asarlarining  poetik  qatlamlarini  anglashda  innovatsion  yondashuvlar,  raqamli 
texnologiyalar,  multimediali  metodlar  va  interaktiv  mashg‘ulotlarning  o‘rni  tahlil  qilinadi  
Shuningdek, didaktik o‘yinlar, interaktiv taqdimotlar va multimediali resurslardan foydalanishning 
afzalliklari yoritib beriladi..