Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 279
RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA INFORMATIKA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI FANINI O‘QITISHDA XORIJIY DAVLATLAR
TAJRIBASINI TADBIQ ETISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Bobur Abdunabiyev
Yangi Asr universiteti Ta’limda axborot texnologiylari
1-kurs magistranti
ANNOTATSIYA
Bugungi raqamli asrda ta’lim tizimiga innovatsion yondashuvlar tobora chuqur kirib
bormoqda. Xususan, informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda xorijiy
davlatlar tajribasini o‘rganish va uni O‘zbekiston ta’lim tizimiga moslashtirib qo‘llash
dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Mazkur maqolada AQSh, Janubiy Koreya, Yaponiya,
Singapur va boshqa rivojlangan mamlakatlarning IT yo‘nalishida o‘qitish metodikalari,
platformalari va raqamli vositalardan foydalanish tajribalari tahlil qilinadi. Shu asosda,
O‘zbekiston ta’lim tizimida zamonaviy raqamli ta’lim muhitini shakllantirish,
o‘quvchilarda amaliy bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirish, shuningdek, raqamli
savodxonlikni oshirish yo‘llari asoslab beriladi. Xorijiy tajribalarning milliy ta’lim
muhitiga mos jihatlari ajratib olinadi va innovatsion, interaktiv metodikalar asosida o‘quv
jarayoniga tatbiq etish yo‘nalishlari ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
raqamli ta’lim muhiti, informatika, axborot texnologiyalari, xorijiy
tajriba, innovatsion metodika, interaktiv platformalar, raqamli savodxonlik, o‘qitish
samaradorligi, ta’lim texnologiyalari
KIRISH
XXI asrda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim sohasini tubdan
o‘zgartirib yubordi. Ayniqsa, informatika va axborot texnologiyalari kabi fanlar global
raqobatga tayyor, zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega avlodni shakllantirishda muhim
o‘rin tutmoqda. Dunyoning ilg‘or davlatlarida bu fanlar bo‘yicha o‘qitish jarayoni raqamli
vositalar, interaktiv platformalar, sun’iy intellekt elementlari va loyihaga asoslangan ta’lim
metodlari orqali olib borilmoqda.
O‘zbekiston ta’lim tizimida ham informatika va AT fanini o‘qitishda yangi metodik
yondashuvlarga ehtiyoj ortib bormoqda. Bu borada xorijiy tajribalarning o‘rganilishi va
milliy ta’lim tizimiga moslashtirib tatbiq etilishi o‘quvchilarda amaliy ko‘nikmalarni
shakllantirish,
raqamli
savodxonlikni
oshirish
hamda
texnologik
tafakkurni
rivojlantirishga xizmat qiladi.
Mazkur ishda AQSh, Janubiy Koreya, Singapur kabi ilg‘or davlatlarning
informatika ta’limidagi ilg‘or tajribalari tahlil qilinadi, shuningdek, ularni O‘zbekistonda
samarali tadbiq etish yo‘llari va metodik yondashuvlari asoslab beriladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 280
ASOSIY QISM
Informatika fanini o‘qitishda raqamli laboratoriyalar tashkil etish orqali o‘quvchilar
dasturlash, tarmoq qurish va algoritmlarni loyihalash bo‘yicha real mashqlarni mustaqil
bajara olishadi. Bu usul Koreya va Singapur maktablarida keng qo‘llaniladi.
O‘quvchilar uchun kodlash haftaliklari tashkil etish mumkin. Har bir hafta yangi
loyiha ustida ishlash topshiriladi: masalan, o‘z veb-sahifasini yaratish, o‘yin ishlab chiqish
yoki Arduino asosida aqlli qurilma dasturlash. Bu orqali o‘quvchilar nafaqat nazariy
bilimga, balki real texnik ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar.
Virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR) texnologiyalari yordamida tarmoq
protokollari, kompyuter ichki tuzilmalari, operatsion tizimlar ishlash mexanizmi vizual va
interaktiv tarzda tushuntiriladi. Bu o‘quvchilarning axborotni eslab qolish darajasini
oshiradi.
Onlayn kurs platformalari, masalan, Coursera, edX, Khan Academy, Codecademy
orqali o‘quvchilar mustaqil tarzda sertifikatli kurslar o‘tishlari mumkin. Dars jarayonida
o‘qituvchi bu platformalardan loyiha asosida foydalanishni yo‘lga qo‘yadi va ularni
baholashda hisobga oladi.
Informatika fanida loyihaviy metod asosida ishlash – ya’ni o‘quvchilarga biror
muammoni yechish uchun dastur ishlab chiqish vazifasi beriladi. Bu jarayonda ular
algoritmlarni tuzish, kod yozish, sinovdan o‘tkazish va taqdimot qilish ko‘nikmalarini
egallaydilar.
Guruhli ishlar orqali har bir guruh o‘z loyihasini himoya qiladi. Misol uchun, bir
guruh “sun’iy intellekt asosida chatbot yaratish”, boshqasi “data visualization dashboard”
ustida ishlaydi. Bu faoliyatlar o‘quvchilarning texnik va muloqot ko‘nikmalarini bir vaqtda
shakllantiradi.
Scratch, Tinkercad, App Inventor, Code.org kabi vizual dasturlash muhiti orqali
boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini dasturlashga qiziqtirish mumkin. Ular oddiy bloklar
asosida interaktiv o‘yinlar yoki animatsiyalar yaratadilar.
O‘qituvchilarning o‘zlari uchun ham har oyda raqamli kompetensiyalar bo‘yicha
malaka oshirish kurslari tashkil etiladi. Har bir o‘qituvchi yangi texnologiyalar bilan
ishlashni o‘rganib boradi va darslarda tatbiq qiladi.
O‘quvchilar ishtirokida ochiq kodli (open-source) loyihalarda ishtirok etish
rag‘batlantiriladi. Masalan, GitHub orqali hamkorlikda kod yozish, muammolarni hal
qilish va amaliy dasturlash madaniyatini shakllantirish mumkin.
Raqamli baholash vositalari, masalan, Google Forms, Kahoot, Quizizz, Wordwall
orqali dars yakunida interaktiv testlar o‘tkazilib, o‘quvchilarning bilim darajasi darhol
aniqlanadi va natijalar raqamli formatda saqlanadi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 281
Amaliy faoliyat
shakli
Qisqacha tavsifi
Raqamli vosita
yoki texnologiya
O‘quvchiga beradigan
foydasi
Dasturlash haftaligi
O‘quvchilar har hafta bir dasturni
ishlab chiqishadi
Scratch, Python,
Arduino IDE
Muammoga yechim
topish, mustaqil va
jamoaviy ishlash
Virtual
laboratoriyalar
Kompyuter tizimlarining ichki
tuzilishini VR orqali tushunish
VR headsets, 3D
simulatsiyalar
Ko‘rish orqali o‘rganish,
tasavvurni boyitish
Sun’iy intellekt
asosidagi mashqlar
O‘quvchilar ChatGPT, Google
Bard kabi vositalardan foydalanib
dastur testlashadi
AI botlar, kod
tahlil vositalari
AI bilan ishlash, tanqidiy
fikrlash
Onlayn loyiha
topshiriqlari
Har bir o‘quvchi GitHub orqali
o‘z kodini yuklaydi va boshqalar
bilan hamkorlikda ishlab chiqadi
GitHub, Replit
Real loyihada ishtirok,
kod madaniyati
Quiz gamification
Informatika bo‘yicha dars
so‘ngida qiziqarli viktorinalar
Kahoot, Quizizz
Bilimni mustahkamlash,
rag‘bat
Mobil ilova
yaratish
O‘quvchilar oddiy mobil ilova
yaratadi (masalan: eslatmalar
ilovasi)
MIT App Inventor,
Thunkable
Dastur arxitekturasi,
amaliy yaratuvchanlik
Data visualization
loyiha
Raqamli ma’lumotlar asosida
interaktiv grafikalar yaratish
Google Data
Studio, Tableau
Public
Statistik tafakkur, tasviriy
taqdimot ko‘nikmasi
O‘yinlar asosida
o‘rganish
O‘yin shaklidagi dars: “Qaysi kod
to‘g‘ri?” o‘yini
CodeCombat,
Tynker
Qiziqarli muhitda
o‘rganish, tez fikrlash
Kod tahlili klubi
Har hafta tanlangan kod namunasi
tahlil qilinadi
Visual Studio
Code, Git
Kod o‘qish madaniyati,
texnik savodxonlik
Hackathon darslari
2-3 soatlik qisqa muddatli loyiha
musobaqasi
Har xil dasturlash
muhitlari
Tez yechim topish, ijodiy
yondashuv
XULOSA
Raqamli ta’lim muhitining shakllanishi va rivojlanishi informatika fanini o‘qitish
usullarini tubdan yangilash zaruratini tug‘dirmoqda. Xorijiy davlatlarning ilg‘or tajribalari
ayniqsa AQSh, Koreya, Singapur va Yaponiya ta’lim tizimlarida qo‘llanilayotgan
interaktiv, loyihaviy va texnologik yondashuvlar O‘zbekiston ta’limi uchun ham amaliy
jihatdan foydali bo‘lishi mumkin.
Ushbu tajribalarni milliy kontekstga moslashtirgan holda, raqamli laboratoriyalar,
virtual va kengaytirilgan reallik vositalari, onlayn platformalar va kodlash asosidagi
kreativ loyihalarni informatika darslariga integratsiya qilish orqali o‘quvchilarning raqamli
savodxonligi va mustaqil ishlash ko‘nikmalari sezilarli darajada rivojlanadi. Shuningdek,
sun’iy intellekt, ma’lumotlar tahlili va mobil ilova ishlab chiqish kabi sohalar orqali
o‘quvchilar zamonaviy kasblarga tayyorlanadi.
Shu sababli, xorijiy tajribalarni amaliy jihatdan chuqur tahlil qilib, ularni mahalliy
ta’lim muhitiga moslashtirish informatika fanining o‘qitilish sifatini oshirishda va raqamli
tafakkurga ega yosh avlodni shakllantirishda muhim omil hisoblanadi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 282
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Turg‘unov, S. (2021). Raqamli texnologiyalar asosida informatika fanini o‘qitish
metodikasi. Toshkent: “Fan va Texnologiya” nashriyoti.
2.
Jo‘raqulov, M. (2020). Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ularning ta’limda
qo‘llanilishi. Samarqand: “Zarafshon” nashriyoti.
3.
Karimova, N. (2022). Informatika fanini o‘qitishda zamonaviy yondashuvlar. Nukus:
Qoraqalpoq davlat universiteti nashriyoti.
4.
Abdullayeva, D. (2019). Pedagogik innovatsiyalar va raqamli savodxonlik. Toshkent:
“Yangi asr avlodi”.
5.
Xudoyberganov, O. (2021). Ta’lim jarayonida raqamli muhitdan foydalanishning
nazariy va amaliy asoslari. Andijon: “Ilm ziyo” nashriyoti.
