Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 176
YURAK ISHEMIK KASALLIGI (YIK)
Beshariq Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoat salomatligi texnikumi o’qituvchisi
G’iyosova Sevinch Oybek qizi
Annotatsiya:
keng
tarqalgan kasalligi; miokard ishemiyasi va koronar qon aylanishining buzilishi bilan
kechadi.
Kalit so’zlar
: YUIK, koronar arteriyalar, miokard, ateroskleroz, stent, EKG,
xolesterin, gipertoniya.
Kirish.
Yurak ishemik kasalligi (YIK) — bu yurak mushaklariga qon yetib
borishining kamayishi yoki to‘xtashi bilan bog‘liq bo‘lgan kasalliklar guruhidir. Bu holat
odatda yurakni oziqlantiruvchi koronar arteriyalarning torayishi yoki to‘silishi natijasida
yuzaga keladi. YIK bugungi kunda butun dunyo bo‘ylab o‘lim va nogironlikning asosiy
sabablaridan biri hisoblanadi.
Yurak ishemik kasalligini tushunish
Yurak mushaklari (miokard) uzluksiz ishlash uchun kislorod va ozuqa moddalariga
muhtoj. Bu moddalar yurakka koronar arteriyalar orqali yetkaziladi. Agar bu arteriyalar
ateroskleroz — ya’ni tomirlar devorida xolesterin va yog‘li moddalarning to‘planishi
tufayli toraysa yoki to‘lib qolsa, qon oqimi cheklanadi. Natijada yurak to‘qimalari
kislorodsiz qoladi va ishemik holat yuzaga keladi.
YIKning turlari: Yurak ishemik kasalligi bir necha shaklda namoyon bo‘ladi:
1. Stabil stenokardiya — yurak sohasida og‘riq jismoniy zo‘riqish, stress yoki sovuq
ta’sirida paydo bo‘ladi, dam olgach yoki nitrogliserin qabul qilgach o‘tib ketadi.
2. Nostabil stenokardiya — og‘riq to‘satdan, hatto tinch holatda ham boshlanadi,
oldingi epizodlardan farqli bo‘lib, xavfli hisoblanadi va yurak xurujining boshlanishi
bo‘lishi mumkin.
3. Miokard infarkti — yurak mushagining ma’lum qismi butunlay qon ta’minotisiz
qoladi va nekrozga uchraydi. Bu holat hayot uchun xavflidir.
4. Yurak yetishmovchiligi — yurakning nasos funksiyasi zaiflashadi, natijada
organizmga kislorod va ozuqa moddalarining yetkazilishi buziladi.
5. Birdaniga yurak o‘limi — yurakning to‘satdan to‘xtab qolishi bilan kechadigan
holat.
Kasallikning belgilari: YIK belgilari kasallik shakliga qarab turlicha bo‘ladi, ammo
asosiy simptomlar quyidagilardan iborat: Ko‘krak sohasida bosuvchi, siqib turuvchi
og‘riq, nafas qisishi,yurak urishining tezlashuvi yoki notekisligi, tez charchash, holsizlik,
sovuq ter, bosh aylanishi, og‘riq bo‘yinga, chap yelka va qo‘lga tarqalishi mumkin,
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 177
kasallikning sabablari va xavf omillari, yurak ishemik kasalligini rivojlanishiga quyidagi
omillar sabab bo‘ladi: yuqori qon bosimi (gipertoniya) qandli diabet,yuqori xolesterin
darajasi,chekish,harakatsiz turmush tarzi,ortiqcha vazn va semizlik,stress va asabiylik,irsiy
moyillik (oila a’zolarida yurak kasalliklari bo‘lishi),diagnostika usullari,yurak ishemik
kasalligini aniqlashda bir qancha zamonaviy usullar qo‘llaniladi: elektrokardiogramma
(EKG),yurak ultratovushi (EKO), stress-test (yugurish yo‘lagida yoki velosimulyatorda
EKG),kompyuter tomografiyasi va yurak koronar angiografiyasi,qon tahlillari (troponin,
lipid profili va boshqalar).
Davolash yo‘llari:YIKni davolash quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshiriladi:1. Dori
vositalari bilan davolash: Antiplateletlar (aspirin),statinlar (xolesterinni kamaytirish
uchun) ,beta-blokatorlar va ACE-ingibitorlar,nitrater (og‘riqni kamaytirish uchun)
2. Hayot tarzini o‘zgartirish: sog‘lom ovqatlanish, jismoniy faollikni oshirish,
chekishni tashlash,ortiqcha vazndan xalos bo‘lish,
3. Jarrohlik aralashuvi: Koronar angioplastika (ballon yordamida tomirni
kengaytirish),stent o‘rnatish,koronar shuntlash (bypass).
Oldini olish:Yurak ishemik kasalligidan saqlanish uchun quyidagilarga amal qilish
lozim: Meva-sabzavotlarga boy, yog‘siz va tuzsiz ovqat iste’mol qilish, har kuni kamida
30 daqiqa jismoniy faollik, zararli odatlardan voz kechish (alkogol, chekish),stressni
boshqarishni o‘rganish,qon bosimi, qand va xolesterin darajasini nazoratda ushlab turish.
Xulosa. Yurak ishemik kasalliklari dunyo aholisining sog‘lig‘i uchun jiddiy tahdid
hisoblanadi. Bu kasallik nafaqat salomatlikka, balki mehnatga layoqat va umr
davomiyligiga ham ta’sir qiladi. Shuning uchun YIKni erta aniqlash, profilaktika choralari
ko‘rish va sog‘lom turmush tarziga amal qilish — yurak sog‘lig‘ining asosi sanaladi. Har
bir inson yurak salomatligi uchun javobgar bo‘lib, hayotini aktiv va sifatli qilish o‘z qo‘lida
ekanini unutmasligi lozim.
Adabiyotlar:
1.Ichki kasalliklar
Muallif: A. G. Gadayev Turon Zamin Ziyo,2014
2.Ichki kasalliklar M.F. Ziyayeva Toshkent ilm ziyo 2007
3. Internet ma’lumotlari.
