Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 70
NERV TIZIMI ORQA MIYA NERV TUGUNI, ORQA MIYYA,
MIYYACHA GISTOLOGIYASI
Abdinabiyev Shahzod Aytbay oʻgʻli
Alfraganus universiteti tibbiyot fakulteti
Davolash ishi yoʻnalishi 222 guruh talabasi
+998932719201
Ilmiy rahbar:
Sayfiyeva X.D
Alfraganus universiteti oʻqituvchisi
Annotatsiya:
Nerv tizimi inson organizmining murakkab va muhim qismlaridan biri
bo‘lib, uning asosiy vazifasi organizmning turli qismlaridan kelayotgan ma’lumotlarni
qabul qilish, ularni markaziy nerv tizimiga yetkazish va markaziy nerv tizimidan
buyruqlarni organlarga etkazishdan iborat. Nerv tizimi ikki asosiy qismga bo‘linadi:
markaziy nerv tizimi va periferik nerv tizimi. Markaziy nerv tizimi bosh miya va orqa
miyadan tashkil topgan bo‘lsa, periferik nerv tizimi esa markaziy nerv tizimidan
chiqadigan nerv tolalaridan iborat. Orqa miya, nerv tizimining markaziy qismiga kiradi va
u bosh miya bilan birgalikda organizmning asosan reflektor faoliyatini boshqaradi. Orqa
miya nerv tugunlari esa periferik nerv tizimining muhim qismi bo‘lib, ular orqa miya orqali
kelayotgan nerv tolalarining birlashishi natijasida hosil bo‘ladi.
Kalit soʻzlar:
nerv tizimi, orqa miya, periferik nerv tizimi, nerv tugunlari, reflektor
faoliyat, ma'lumotlar, neyronlar, somatik va vegetativ qismlar.
Nerv tizimi – bu organizmning eng murakkab va muhim boshqaruv tizimlaridan biri
bo‘lib, u turli organlar va to‘qimalar o‘rtasida ma’lumot almashinuvi va boshqaruvni
ta’minlaydi. Nerv tizimi orqali organizm ichidagi va tashqarisidagi o‘zgarishlar seziladi,
qayta ishlanadi va ularga mos javoblar beriladi. Bu tizimning asosiy vazifasi –
organizmning ichki muhitini barqaror saqlash, tashqi muhitga moslashish va turli
harakatlarni muvofiqlashtirishdir. Nerv tizimi murakkab neyronlar tarmog‘idan tashkil
topgan bo‘lib, ular o‘zaro uzluksiz aloqada bo‘lib, tezkor va aniq signal uzatishni
ta’minlaydi. Orqa miya nerv tugunlari periferik nerv tizimining somatik va vegetativ
qismlarida joylashgan bo‘lib, ular asosan afferent nerv tolalarining hujayra tanalarini o‘z
ichiga oladi. Bu tugunlarda neyronlarning hujayra tanalari joylashgan bo‘lib, ular orqali
sezgi ma’lumotlari orqa miyaga uzatiladi. Orqa miya nerv tugunlarining tuzilishi va
gistologiyasi ularning funktsiyalarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi. Nerv tugunlari
bir necha qatlamlardan tashkil topgan bo‘lib, ularning tashqi qismida biriktiruvchi to‘qima
joylashgan, ichki qismida esa neyronlar va neyroglia hujayralari mavjud. Neyronlarning
o‘zi esa turli turlarga bo‘linadi, ularning har biri o‘ziga xos funktsiyaga ega va nerv
signallarini uzatishda muhim rol o‘ynaydi.[1]
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 71
Orqa miya esa markaziy nerv tizimining asosiy qismlaridan biri bo‘lib, u bosh
miyadan pastda joylashgan uzun, silindrsimon tuzilma hisoblanadi. Orqa miya nerv
signallarini bosh miya va periferik organlar o‘rtasida uzatish vazifasini bajaradi. Uning
asosiy vazifalaridan biri reflektor aylananing markazi bo‘lib, bu orqali organizmning turli
qismlaridan kelayotgan sezgi ma’lumotlariga tezkor javob berish mumkin. Orqa miya
o‘zining tuzilishi jihatidan oq modda va kulrang modda qismlaridan tashkil topgan.
Kulrang modda markazda joylashgan bo‘lib, u asosan neyronlarning hujayra tanalaridan
iborat. Oq modda esa asosan nerv tolalaridan tashkil topgan bo‘lib, u orqa miya bo‘ylab
nerv signallarini tezkor uzatishda ishtirok etadi. Miyyacha, bosh miya bilan birgalikda,
markaziy nerv tizimining muhim qismidir va u organizmning muvozanat, koordinatsiya va
harakatlarni boshqarishda asosiy rol o‘ynaydi. Miyyacha tuzilishi o‘ziga xos bo‘lib, u ham
oq modda va kulrang modda qismlaridan tashkil topgan. Miyyachaning yuzasida ko‘p
miqdorda burmalar mavjud bo‘lib, bu uning yuzasini kengaytiradi va ko‘proq
neyronlarning joylashishiga imkon beradi. Miyyacha ichida neyronlar tarmog‘i mavjud
bo‘lib, u harakatlarning nozik koordinatsiyasini ta’minlaydi. Miyyachaning gistologiyasi
uning funktsiyalarini chuqurroq o‘rganishga yordam beradi. Neyronlar, neyroglia
hujayralari va biriktiruvchi to‘qimalar miyyachaning asosiy gistologik elementlarini
tashkil qiladi.[2]
Nerv tizimining ushbu qismlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik va ularning gistologik
tuzilishi organizmning murakkab reflektor va boshqaruv tizimlarini samarali ishlashini
ta’minlaydi. Orqa miya nerv tugunlari orqali kelayotgan sezgi ma’lumotlari orqa miyaga
yetkaziladi, orqa miya esa ularni bosh miyaga uzatadi yoki reflektor javoblarni tashkil
qiladi. Miyyacha esa harakatlarning aniq va muvozanatli bajarilishini ta’minlaydi, shu
bilan birga, u muvozanat va koordinatsiya jarayonlarida markaziy rol o‘ynaydi.[3]
Xulosa:
Umuman olganda, nerv tizimi, xususan orqa miya nerv tuguni, orqa miya va
miyyacha gistologiyasi inson organizmining murakkab va muhim jarayonlarini
boshqarishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ularning har biri o‘zining tuzilishi va
funktsiyasi bilan ajralib turadi, biroq ular bir-biri bilan chambarchas bog‘langan va
birgalikda ishlaydi. Gistologik tadqiqotlar ushbu tizimlarning mikrostrukturaviy
xususiyatlarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi, bu esa tibbiyot va biologiya sohasida
yangi yondashuvlar va davolash usullarini ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Shu bois, nerv tizimining ushbu qismlarini chuqur o‘rganish va ularning gistologiyasini
tahlil qilish ilmiy va amaliy jihatdan katta ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov S., "Nerv tizimi asoslari va orqa miya nerv tuguni", Toshkent, 2023,
"Tibbiyot nashriyoti".
2. Isroilova D., "Orqa miya va uning gistologiyasi", Samarqand, 2022, "Ilm-fan
nashriyoti".
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 72
3. Rasulov O., "Miyyacha va uning tuzilishi", Toshkent, 2024, "Universitet
nashriyoti".
4. Tursunov B., "Nerv tizimi va orqa miya gistologiyasi", Buxoro, 2023, "Sog‘liq
nashriyoti".
5. Qodirova N., "Orqa miya nerv tuguni va nerv tizimi", Toshkent, 2022, "Tibbiyot
nashriyoti".
6. Mirzaev F., "Miyyacha va orqa miya tuzilishi", Namangan, 2024, "Ilmiy nashr".
7. Axmedova M., "Nerv tizimi va uning gistologiyasi", Qarshi, 2023, "Qashqadaryo
nashriyoti".
