Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 3
LOGOPEDIK YORDAMGA MUHTOJ BOLALAR BILAN OILAVIY
ISHLASH: OTA-ONALAR BILAN MULOQOT VA MASLAHATLAR
Istamova Zebiniso Rustamovna
Buxoro viloyati Peshku tumani
+99891 975 44 08
Annotatsiya:
Ushbu maqolada logopedik yordamga muhtoj bolalar bilan ishlash
jarayonida ota-onalar bilan muloqot va psixopedagogik hamkorlikning ahamiyati tahlil
qilinadi. Nutqiy rivojlanishda orqada qolayotgan bolalarning logopedik terapiyasida ota-
onalarning faol ishtiroki — mashqlarni mustahkamlash, emotsional qo‘llab-quvvatlash,
motivatsiya shakllantirish va muhit yaratishda muhim omil hisoblanadi. Tadqiqotda
oilaviy tarbiya uslublari, logoped-ota-ona uchlik muloqoti va maslahat berish usullari
ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, uy sharoitida bajarilishi mumkin bo‘lgan oddiy va samarali
mashg‘ulot turlariga ham e’tibor qaratiladi. Mazkur maqola maxsus pedagogika,
logopediya va oilaviy psixologiya kesishmasidagi zamonaviy yondashuvlarga asoslanadi
va amaliyotchi mutaxassislar uchun metodik tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar:
Logopedik yordam, ota-onalar bilan hamkorlik, nutqiy rivojlanish,
muloqot usullari, uy sharoitida logopedik mashqlar, psixopedagogik yondashuv, maxsus
pedagogika, oila va tarbiya, logoped maslahatlari, rivojlantiruvchi muhit
Hozirgi davrda bolalarning nutqiy rivojlanishida yuzaga keladigan muammolar keng
tarqalgan bo‘lib, bu muammolar nafaqat bolaning til o‘zlashtirishiga, balki uning ijtimoiy
moslashuvi, o‘quv faoliyati va emotsional holatiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bunday
holatlarda logopedik yordam muhim rol o‘ynaydi. Biroq, bolaga ko‘rsatiladigan logopedik
yordaming samaradorligi ko‘p jihatdan ota-onalarning ishtiroki, ularning bolaning
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 4
rivojlanishiga bo‘lgan munosabati va uy sharoitida yaratib berilgan nutqiy muhitga
bog‘liqdir.
Tajriba shuni ko‘rsatadiki, agar ota-onalar logopedik jarayonga faol jalb qilinsa,
bolalarda nutqiy ko‘nikmalarning shakllanishi tezlashadi, ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchi
oshadi va terapiya natijalari barqarorroq bo‘ladi. Shu sababli maxsus pedagogik
amaliyotda logoped bilan ota-onalar o‘rtasidagi samarali muloqotni yo‘lga qo‘yish, ularni
bolaning rivojlanishidagi hamkor sifatida ko‘rish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
Ushbu maqolada logopedik yordamga muhtoj bolalar bilan ishlashda ota-onalar bilan
muloqot qilishning asosiy tamoyillari, maslahat berish usullari, hamda uy sharoitida
amalga oshiriladigan logopedik mashg‘ulotlar haqida so‘z yuritiladi.
Logopedik yordamga muhtoj bolalarda oilaviy muhitning ahamiyati: Bolalarning
nutqiy rivojlanishi ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lib, ularning eng muhimlaridan biri bu —
oilaviy muhitdir. Oilada tilga e’tibor berish, bola bilan tez-tez muloqot qilish, savol-javob
qilish, tinglash, hikoya qilish va ertaklar o‘qish orqali bola nutqi tabiiy tarzda shakllanadi.
Logopedik yordamga muhtoj bolalarda esa bu jarayon ataylab rejalashtirilgan, izchil va
nazorat ostidagi mashg‘ulotlar bilan qo‘llab-quvvatlanishi zarur. Aynan shu jihatda ota-
onalarning faolligi va ongli ishtiroki terapiya natijalarini keskin yaxshilaydi.
Ota-onalar bilan samarali muloqotning asosiy tamoyillari: Logopedning ota-onalar
bilan samarali hamkorlik qilishida quyidagi tamoyillar muhim o‘rin tutadi:
Axborot berish: bolaning nutqiy muammosi haqida ota-onaga aniq, tushunarli va
ilmiy asoslangan ma’lumot berish;
Hamkorlik ruhida muloqot: ota-onani tanqid qilmasdan, ularni terapiya jarayonining
teng ishtirokchisi sifatida qabul qilish;
Individuallashtirish: har bir oilaning psixologik holati, ijtimoiy sharoiti va madaniy
xususiyatlarini hisobga olish;
Qayta aloqa (feedback): ota-onadan bolaning uyda qilayotgan mashqlari, holati
haqida muntazam axborot olib turish.
Logopedik mashg‘ulotlar davomida ota-onalar nafaqat tinglovchi, balki faol
ishtirokchi bo‘lishi kerak. Logoped ularga oddiy, lekin samarali mashqlarni ko‘rsatib
berishi, ularning qanday bajarilishi haqida izoh berishi lozim.
Ota-onalarga amaliy tavsiyalar va uy mashg‘ulotlari: Logopedlar ota-onalarga
quyidagi amaliy yo‘nalishlarda maslahat berishlari mumkin:
Artikulyatsion gimnastika: har kuni 5–10 daqiqa davomida og‘iz va til muskullarini
mustahkamlovchi mashqlar bajarish;
Nutqiy o‘yinlar: “kim ko‘proq so‘z aytadi?”, “tinglab top”, “so‘z boshlanishini ayt”
kabi o‘yinlar orqali so‘z boyligini oshirish;
Tasvir asosida gap tuzish: bola bilan birga rasmlarni tomosha qilib, u haqda hikoya
tuzish;
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 5
Ermakli she’r va tez aytishlar: fonematik eshituvni rivojlantirish va talaffuzni
to‘g‘rilashga xizmat qiladi;
Uyda audio kitoblar tinglash va muhokama qilish.
Shuningdek, ota-onalar logopedik daftar yuritib, bolada kuzatilayotgan o‘zgarishlarni
qayd qilib borishlari maqsadga muvofiqdir.
Logopedik maslahat berish shakllari: Ota-onalarga maslahat berish yakka tartibdagi
suhbat, trening, ma’lumotnoma tarqatish, seminar-treninglar va telefon/online maslahatlar
ko‘rinishida amalga oshirilishi mumkin. Har bir shakl ota-onalarning ehtiyojlari va
imkoniyatlaridan kelib chiqib tanlanadi.
Xulosa qilib aytkanda logopedik yordamga muhtoj bolalar bilan olib boriladigan
ishlarning samaradorligi ota-onalar bilan yo‘lga qo‘yilgan hamkorlik darajasiga bevosita
bog‘liqdir. Oila — bolaning birinchi va eng muhim ijtimoiy muhitidir. Aynan uy sharoitida
bola o‘zining nutqiy va kommunikativ ko‘nikmalarini kundalik hayotda amaliyotga tadbiq
etadi. Shu bois logopedik jarayonda ota-onaning faol ishtiroki — nafaqat muhim, balki
zaruriy omildir.
Tadqiqot va amaliy tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, logoped-ota-ona uchligi asosida
qurilgan muloqot modeli bolaning nutqiy rivojlanishidagi ijobiy o‘zgarishlarni
tezlashtiradi. Ota-onalarning bola bilan uy sharoitida mashg‘ulot olib borishi, unga
emotsional qo‘llab-quvvatlov berishi va logopedik mashqlarni izchil bajarilishi logopedik
terapiyani mustahkamlaydi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 6
Logopedlar uchun:
Ota-onalar bilan doimiy aloqada bo‘lish, ularning savollariga individual tarzda javob
berish;
Uy sharoitida bajariladigan mashg‘ulotlar uchun yozma ko‘rsatmalar yoki audio-
video namunalar tayyorlash;
Ota-onalarning psixologik tayyorgarligi va motivatsiyasini oshirish bo‘yicha
treninglar tashkil etish.
Ota-onalar uchun:
Logopedik mashg‘ulotlarni kunlik hayotga tabiiy tarzda singdirish (masalan,
ovqatlanish vaqtida, o‘yin jarayonida);
Bola bilan tinch, mehrli va rag‘batlantiruvchi muhitda muloqot qilish;
Logoped bilan fikr almashishdan cho‘chimaslik, har qanday savol va muammolarni
ochiq muhokama qilish.
Maktabgacha ta’lim muassasalari uchun:
Logopedik mashg‘ulotlarga oid ota-onalar uchun axborot burchaklari, broshyuralar,
treninglar tashkil etish;
Logoped va tarbiyachilar o‘rtasida integratsion yondashuvni yo‘lga qo‘yish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Ашманова Н.Ю. Логопедия: теория и практика. – Москва: Владос, 2019.
2. Богомолова Е.А. Логопедическая работа с детьми дошкольного возраста. –
Санкт-Петербург: Речь, 2020.
3. Жаркова Н.Е. Практическая логопедия для родителей и воспитателей. –
Москва: Владос, 2018.
4. Исаева Т.А. Логопедия и семья: взаимодействие и сопровождение. – Москва:
Академия, 2021.
5. Sultonova M. Maxsus pedagogika. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020.
6. Jo‘rayev O., Abduvaliyeva Z. Nutq buzilishlari va logopedik yordam. – Toshkent:
TDPU nashriyoti, 2021.
7. Мамедова Н.Р. Логопедия: работа с родителями детей с ОВЗ. – Москва:
Просвещение, 2022.
8. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini nazorat
qilish davlat inspeksiyasi. Maktabgacha ta’lim tizimida logopedik xizmatni tashkil etish
bo‘yicha metodik qo‘llanma. – Toshkent, 2022.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 7
