Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 119
O‘ZBEKISTONDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI
RIVOJLANTIRISH TENDENSIYALARI
Mallaboyeva Muborakxon Xoshimovna
Andijon viloyati
Marhamat agrotexnologiyalar texnikumi oʻqituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligini rivojlantirish
tendensiyalari, mavjud imkoniyatlar, davlat tomonidan berilayotgan imtiyozlar hamda
muammolar yoritilgan. Ayollar ishtirokidagi kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
subyektlarining o‘sish sur’atlari tahlil qilinadi. Shuningdek, gender tengligini ta’minlash,
ayollarni iqtisodiy faollikka jalb qilish yo‘lidagi strategik yondashuvlar ham ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Ayollar tadbirkorligi, iqtisodiy faollik, gender tengligi, kichik biznes,
davlat qo‘llab-quvvatlovi, O‘zbekiston, tadbirkorlik muammolari, ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanish.
Abstract:
This article discusses the trends in the development of women's
entrepreneurship in Uzbekistan, existing opportunities, state benefits and problems. The
growth rates of small businesses and private entrepreneurship with the participation of
women are analyzed. Strategic approaches to ensuring gender equality and attracting
women to economic activity are also considered.
Keywords:
Women's entrepreneurship, economic activity, gender equality, small
business, state support, Uzbekistan, entrepreneurship problems, socio-economic
development.
Kirish:
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, xususan, xususiy
tadbirkorlikni rivojlantirish yo‘nalishida olib borilayotgan tizimli ishlar ayollar
faoliyatining faollashuviga ham xizmat qilmoqda. O‘zbekiston Respublikasida gender
tenglikni ta’minlash, ayollarning ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi o‘rnini mustahkamlash va
ularni tadbirkorlikka keng jalb qilish bo‘yicha bir qator me’yoriy-huquqiy hujjatlar qabul
qilinmoqda.
Bugungi kunda ayollar tomonidan tashkil etilayotgan kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
subyektlari nafaqat oilaviy daromadni oshirish, balki hududiy iqtisodiyotlarni
mustahkamlashda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Asosiy qism:
O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan siyosatning
samarasi o‘laroq, oxirgi yillarda ayollar ishtirokidagi tadbirkorlik subyektlari soni ortib
bormoqda. Jumladan, “Ayollar daftari” tizimi, “Har bir ayol — tadbirkor” dasturi,
“Imkon” loyihasi kabi tashabbuslar orqali ayollarning biznes yuritishidagi qobiliyatlarini
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 120
yuzaga chiqarish va ularni moliyaviy hamda maslahat jihatdan qo‘llab-quvvatlashga
alohida e’tibor qaratilmoqda.
O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligini rivojlantirishga qaratilgan siyosat nafaqat yirik
shaharlar, balki chekka hududlardagi ayollar uchun ham yangi imkoniyatlar eshigini
ochmoqda. Hozirgi vaqtda ayollar ko‘plab sohalarda — tikuvchilik, go‘zallik salonlari,
qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish, ta’lim va hatto IT yo‘nalishlarida o‘z biznesini yo‘lga
qo‘ymoqda. Ularning ko‘pchiligi avval hech qanday tajribaga ega bo‘lmagan bo‘lsa-da,
davlat tomonidan ko‘rsatilayotgan moliyaviy, huquqiy va psixologik yordam ularga
ishonch bilan ilk qadamni tashlash imkonini bermoqda.
“Ayollar daftari” tizimi orqali aniqlangan ijtimoiy himoyaga muhtoj ayollarga biznes
boshlash uchun foizsiz yoki past foizli kreditlar ajratilishi, ularga yer maydonlari, texnika
vositalari va ishlab chiqarish asbob-uskunalari berilishi kabi choralar ularning iqtisodiy
hayotdagi ishtirokini sezilarli darajada oshirdi. Ayniqsa, pandemiyadan keyingi davrda bu
chora-tadbirlar ayollarning o‘zini-o‘zi band qilishiga va oila byudjetiga hissa qo‘shishiga
yordam berdi.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli farmon va qarorlariga
binoan ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash jamg‘armalari tashkil etilib, bu
jamg‘armalar orqali kredit ajratish, subsidiyalar berish, bepul o‘quv kurslarini tashkil etish,
startap loyihalarni moliyalashtirish singari ishlar yo‘lga qo‘yildi. Bu esa yoshlar, ayniqsa
oliy ta’lim muassasalarini yangi bitirgan ayol-qizlarning ham tadbirkorlikka bo‘lgan
qiziqishini oshirmoqda.
Bundan tashqari, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda o‘tkazilayotgan seminar-
treninglar, grant dasturlari va mentorlik loyihalari ayollar uchun qo‘shimcha bilim va
tajriba manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, ayollar
ishtirokidagi bizneslar ko‘pincha barqaror bo‘ladi va ijtimoiy mas’uliyatga ega bo‘lgan
faoliyat yo‘nalishlarini tanlaydi. O‘zbekistonlik ayol tadbirkorlar ham o‘z faoliyati orqali
nafaqat iqtisodiy foyda, balki ijtimoiy rivojlanishga xizmat qiladigan loyihalarni hayotga
tadbiq etishmoqda.
Shunga qaramay, muammolar ham mavjud. Jumladan, ayrim hududlarda ayollar hali
ham patriarxal qarashlar, huquqiy savodsizlik, moliyaviy resurslarning yetishmasligi,
marketing bozorlariga chiqish imkoniyatining cheklanganligi kabi to‘siqlarga duch
kelmoqda. Ayniqsa, texnologik bilimlar va raqamli savodxonlik yetishmovchiligi ularning
zamonaviy biznes yuritish imkoniyatlarini cheklamoqda. Bu holatga qarshi kurashish
uchun davlat va jamoat tashkilotlari tomonidan ayollarni IT sohasiga jalb etish, onlayn
savdo platformalarini o‘rgatish bo‘yicha loyihalar amalga oshirilmoqda.
Yana bir muhim jihat shundaki, ayollar tadbirkorligi ko‘pincha oilaviy hayot bilan
birga olib boriladi. Bu esa ularning vaqt va energiyasini ikki baravar taqsimlashga olib
keladi. Bunday sharoitda ularga moslashuvchan ish rejimlari, onlayn xizmatlar va bolalar
bog‘chalari bilan ta’minlash muhim ahamiyat kasb etadi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 121
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, ayollar tadbirkorligining rivojlanishi nafaqat oilaviy
farovonlikka, balki jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlikka ham katta ta’sir ko‘rsatadi. Ayollar
moliyaviy jihatdan mustaqil bo‘lishi natijasida ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchi ortadi,
farzandlar tarbiyasiga ko‘proq e’tibor qaratiladi, zo‘ravonlik holatlarining oldi olinadi va
ayollar jamiyatda faol ijtimoiy pozitsiyani egallaydi. Bu esa ijtimoiy tenglik, inklyuzivlik
va barqaror rivojlanishning muhim omillaridan biridir.
Boshqa tomondan, ayollar tadbirkorligi mamlakat iqtisodiyotida yangi ish o‘rinlarini
yaratish, import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarish va eksport hajmini
oshirishga ham xizmat qilmoqda. Masalan, ayollar rahbarligidagi korxonalar tikuvchilik
va to‘qimachilik sohasida nafaqat ichki, balki xorijiy bozorlarga ham mahsulot yetkazib
bermoqda. Bundan tashqari, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish, qadoqlash, go‘zallik
va sog‘lomlashtirish xizmatlari sohalarida ham ayollar biznesi keng ko‘lamda faoliyat
yuritmoqda.
O‘zbekiston ayollari orasida innovatsion fikrlashga ega, zamonaviy texnologiyalar
bilan ishlay oladigan, xorijiy tillarni biladigan va onlayn platformalarda muvaffaqiyatli
biznes yuritayotganlar soni tobora ortmoqda. Ayniqsa, pandemiya davrida rivojlangan
onlayn tadbirkorlik — masofaviy xizmatlar ko‘rsatish, qo‘l mehnati mahsulotlarini internet
orqali sotish, blogerlik va kontent yaratuvchilik kabi yangi yo‘nalishlar ko‘plab ayollar
uchun daromad manbai bo‘lib xizmat qildi. Bu holat bugungi raqamli iqtisodiyot sharoitida
ayollarning imkoniyatlarini kengaytirish zarurligini ko‘rsatdi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan ayollar uyushmasi, “Tadbirkor
ayol” jamg‘armasi, “Yosh tadbirkorlar” markazlari hamda xalqaro tashkilotlar bilan
hamkorlikda amalga oshirilayotgan ko‘plab dasturlar ayollarni qo‘llab-quvvatlashga
qaratilgan. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tashabbusi bilan
tashkil etilgan “Ayollar maktabi” loyihasi orqali turli yoshdagi ayollar kasb-hunar
o‘rganish, tadbirkorlikni o‘rganish va o‘z biznesini yo‘lga qo‘yish imkoniyatiga ega
bo‘lmoqda. Bu kabi tashabbuslar ayollar orasida ijtimoiy faollikni oshirib, ularning
ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi mavqeini mustahkamlashda katta rol o‘ynamoqda.
Xalqaro tajriba ham ayollar tadbirkorligining milliy iqtisodiyotdagi rolini kuchli
asoslab beradi. Masalan, Yevropa davlatlari, AQSH, Janubiy Koreya, Turkiya kabi
mamlakatlarda ayollar kichik va o‘rta biznes subyektlarining 30–50 foizini tashkil qiladi.
O‘zbekistonda bu ko‘rsatkich hali past bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda izchil o‘sish
kuzatilmoqda. Shu bois, ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash faqat ijtimoiy masala
emas, balki strategik iqtisodiy vazifa sifatida qaralishi lozim.
Barcha sa’y-harakatlar samarali bo‘lishi uchun ayollar orasida tadbirkorlik
ko‘nikmalarini rivojlantirish, huquqiy va moliyaviy savodxonlikni oshirish, ularni
marketing va biznes yuritish bo‘yicha ilg‘or amaliyotlar bilan tanishtirish muhim ahamiyat
kasb etadi. Shu bilan birga, oilaviy majburiyatlari bo‘lgan ayollar uchun maxsus sharoitlar,
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 122
masalan, masofaviy ish, qisqartirilgan ish vaqti, uy sharoitida ishlab chiqarish
imkoniyatlari kengaytirilishi lozim.
Xulosa:
O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligini rivojlantirish – mamlakatning iqtisodiy
barqarorligi va ijtimoiy taraqqiyotini ta’minlashda muhim omillardan biridir. So‘nggi
yillarda davlat tomonidan yaratilayotgan imkoniyatlar, huquqiy asoslar, moliyaviy
ko‘maklar va o‘quv dasturlari tufayli ayollar ishtirokidagi tadbirkorlik subyektlari soni
ortmoqda. Ayollar ko‘plab sohalarda muvaffaqiyatli faoliyat yuritib, nafaqat o‘zining balki
oila
va
jamiyatning
turmush
darajasini
oshirishga
xizmat
qilmoqda.
Shunga qaramay, ayrim muammolar — moliyaviy resurslarga cheklangan kirish,
texnologik savodxonlik yetishmasligi, gender stereotiplari kabi holatlar mavjud bo‘lib, bu
borada
tizimli
va
uzluksiz
chora-tadbirlarni
davom
ettirish
lozim.
Kelgusida ayollar tadbirkorligini kengaytirish uchun ularning kasbiy tayyorgarligini
oshirish, innovatsion faoliyatga keng jalb qilish, raqamli platformalardan foydalanishni
o‘rgatish hamda ijtimoiy himoya mexanizmlarini mustahkamlash dolzarb vazifa bo‘lib
qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Bosma manbalar:
1.
Karimov I.A. "Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch". – T.: Ma’naviyat, 2008.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmon va qarorlari to‘plami. – T.: Adolat, turli
yillar.
3.
O‘zbekiston Respublikasi “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq va
imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonuni. – T.: Adolat, 2019.
4.
Eshquvvatova G. “Ayollar tadbirkorligi va gender tengligi”. – T.: Iqtisodiyot, 2021.
5.
Jo‘rayev A. “Tadbirkorlik asoslari”. – T.: Iqtisodiyot va moliya, 2020.
6.
Abdullayeva M. “Ayollar biznesi: imkoniyat va istiqbollar”. – T.: Fan va texnologiya,
2022.
7.
Toshpulatova Z. “Xotin-qizlarning iqtisodiy faolligini oshirish yo‘llari”. – T.:
Iqtisodchi, 2021.
8.
Qodirov M., Soliyeva D. “Tadbirkorlik faoliyatining huquqiy asoslari”. – T.: Yangi
asr avlodi, 2020.
9.
Yo‘ldosheva N. “Ayollar va kichik biznes: rivojlanish tahlili”. – T.: Ilm ziyo, 2022.
10.
Karimova D. “O‘zbekistonda gender siyosati: nazariya va amaliyot”. – T.: Ijtimoiy
fikr, 2023.
11.
Mirziyoyev Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi – T.: “O‘zbekiston”, 2021.
12.
Mirziyoyev Sh. M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. – T.: O‘zbekiston, 2017.
Internet manbalar:
1.
www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi qonunlari va me’yoriy hujjatlari portali
2.
www.stat.uz – O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi rasmiy sayti
3.
www.wcu.uz – O‘zbekiston xotin-qizlar qo‘mitasining rasmiy sayti
