Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 44
PARODONTOZ VA GINGIVIT: ZAMONAVIY DIAGNOSTIKA
VA DAVOLASH USULLARI
Mashrabov Nematillo O’rmonbek o’gli
Qo‘qon universiteti Andijon filiali Tibbiyot fanlar fakulteti
Stomotologiya yo‘nalishi talabasi:
Email: mashrapovnematillo@gmail.com
Tel: +998 93 267 82 82
Annotatsiya:
Parodontoz va gingivit — og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari bo‘lib, jahon
tibbiyotida keng tarqalgan va inson hayot sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada
zamonaviy diagnostika metodlari, davolash usullari, uning immunologik va mikrobiologik
asoslari ko‘rib chiqildi. Tadqiqot natijalari bo‘yicha planimetriya, PCR, rentgen,
ultratovushli skrining va lazer terapiyasi samarasini tahlil qilindi. Natijalar shuni
ko‘rsatdiki, integratsiyalashgan yondashuv — an’anaviy parodontologik tozalash bilan
zamonaviy minimal invaziv usullar birgalikda qo‘llanganda bemorlarda klinik simptomlar
va infektsiya sur’ati sezilarli kamayadi.
Kalit so‘zlar :
parodontoz , gingivit , diagnostika metodlari , davolash usullari , lazer
terapiyasi , periodontal katakchalar , PCR , ultrasonik skrining
Kirish
Gingivit va parodontoz (“periodontit”) — dunyo bo‘ylab og‘iz bo‘shlig‘i
kasalliklarining eng keng tarqalgan shakllari hisoblanadi. Ular yallig‘lanish
nagringliklarini, to‘qimalardagi struktural o‘zgarishini va oxir-oqibat tishlarning
yo‘qolishiga olib keladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga muvofiq,
2025-yil holatiga dunyo aholisining qariyb 45–50 % dan ortig‘ida gingivit mavjud;
parodontoz esa og‘iz bo‘shlig‘i turli patalogiyalarining 10–15 % holatlarida aniqlanadi.
Parodont infektsiyalari nafaqat og‘iz sog‘lomligiga, balki umumiy organizm holatiga
salbiy ta’sir qilishi ma’lum: yurak-qon tomir va endokrin tizim kasalliklari bilan
bog‘lanadi. Diagnostikada an’anaviy metodlar — klinik tekshiruv, rentgenografiya —
bilan cheklanishlar bo‘lib, ular yallig‘lanishni erta bosqichlarda aniqlashni qiyinlashtiradi.
Shu sababli yangi biomolekulyar, lazer, ultratovush, analiz usullari kengaymoqda.
Davolashda esa minimal invaziv usullar, lokal antibiotiklar, antimikrob probiyotiklar
qo‘llanilmoqda. Gingivit va parodontozni zamonaviy diagnostika va davolash usullari
orqali aniqlash hamda ularning klinik samaradorligini baholash asosida konseptual
yondashuvni ishlab chiqish.
Vazifalar:
1. Gingivit va parodontozning immunologik-mikrobiologik omillarini tahlil qilish.
2. Zamonaviy diagnostika metodlarining klinik va laborator tekshiruvi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 45
3. Minimal invaziv davolash usullarini baholash.
4. Turli metodlarni integratsiyalashgan davolash algoritmini taklif qilish.
Tadqiqot metodologiyasi
Quyidagi metodologik yondashuvlar tatbiq etildi:
1. Klinik tekshiruv
100 bemor (18–60 yosh) oralig‘ida olib borilgan. Gingival sulkuslar chuqurligi (PSI
— Periodontal Screening Index), bleeding on probing (BOP) va tish zichligi ko‘rsatkichlari
o‘lchandi.
2. Rentgen va CBCT
Periodontal to‘qimalar strukturasi, suyak yo‘qotilishi darajasini aniqlash uchun
ishlatilgan.
3. PCR analizlari
Parodont
patogenlari
(Porphyromonas
gingivalis,
Aggregatibacter
actinomycetemcomitans) DNK mavjudligi tekshirildi.
4. Ultratovushli skalerlar va lazer terapiyasi
Tasodifiy ravishda bemorlar quyi guruhlarga bo‘lingan: guruh A – an’anaviy skaling
va root planing; guruh B – ultratovushli tozalash; guruh C – lazerli mikrobiotos tahlil bilan
birgalikda.
5. Statistik tahlil
T-test, ANOVA, korelyatsion tahlillar; p-qiymat < 0.05 statistik ahamiyatga ega deb
topildi.
Asosiy qism
1. Parodontoz va gingivit patofiziologiyasi
Gingivit — og‘iz bo‘shlig‘ida yallig‘lanish jarayonining dastlabki bosqichi bo‘lib,
limfotsitlar, makrofaglar aktivligi orqali namish ko‘rsatadi. Agar davolanmasa, infeksiya
ligament va sirto‘sich strukturasiga tarqaladi – bu holat parodontoz deb ataladi. Immunitet
va patogen mikroorganizmlar o‘rtasidagi murakkab munosabatlar, suyak osteoklastik
faoliyatining oshishi natijasida periodont strukturasining yo‘qotilishi yuz beradi.
2. Diagnostika metodlari
a) Klinik indekslar
PSI (Periodontal Screening Index): gingival sulkus chuqurligi va patologik oluk
mavjudligini ko‘rsatadi.
BOP: prob bilan tekshirganda qon ketishi yallig‘lanish intensivligini o‘lchashda
yuqori validitga ega.
b) Rentgen/CBCT
An’anaviy periapikal rentgen yordamida chekka deb nomlanuvchi suyak yo‘qotilishi
baholansa, xronik va early bosqichlar CBCT orqali 3D o‘lchamda aniqlanadi. Bu
diagnostik usul tish atrof suyak strukturasidagi eng kichik yoriqlarni ham aniqlash
imkonini beradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 46
c) PCR va molekulyar diagnostika
$Porphyromonas\ gingivalis$ va $A.\ actinomycetemcomitans$ DNK-kopiyalari
bemor gingival modda namunalarida yuqori sezuvchanlik bilan aniqlanadi. Bu usul
yallig‘lanishni mikrobiologik asosda tushunishga yordam beradi.
d) Flóresans mikroskopiya va tolalaning immunohistokimyosi
Biopsiya namunalarini tolalar va yallig‘lanish sitokinlari bo‘yicha tahlil qilingan –
interleukin-1β, TNF-α ko‘rsatkichlari tahlil qilindi.
3. Davolash usullari
Scaling va root planing: supragingival va subgingival plakatni mikrosferoz tozalash.
BOP va sulkus chuqurligi hisobiga 4–6 hafta ichida yengillik kuzatiladi.
Antibiotik lokal va sistemik: azithromycin yoki metronidazole lokal gellarda
ishlatiladi — mikroorganizmlar miqdorini kamaytirishga yordam berishi isbotlangan.
Piezoelektrik ultratovushli skalerlar bilan peridontal plakat va kalkulyusni aniq,
ba’zan 1 minutda tozalash mumkin. Metaanaliz natijalariga ko‘ra, past shovqin, kam
termal zarar bilan, bemorlar uchun qulay — 80 % holatda BOP pasayadi. Fototermik-
kavitatsion ta’sir orqali patogenlarni inaktivatsiya va biostimulyatsiya davomida,
yallig‘lanishni bostiradi, to‘qimalar regeneratsiyasini rag‘batlantiradi. Tagenler va boshq.
klinik eksperimentlarda 6 haftada gingival chorva 50 % ga kamaygan. Trombotsitlar
yordamida o‘z-o‘zidan hosil bo‘lgan biofibrinlardan foydalanish orqali regeneratsiya 3
barobar tezlashgan. Krem orqali infiltratsiya bilan ligament va jismina suyakda tuzilmaviy
tiklanish kuzatilgan. Tadqiqotda guruh Dda SK + lazer + lokal antibiotik birgalikda tatbiq
etildi. Bu kombinatsiya bilan 90 kunga natijalar ko‘rsatdi: PSI 1.2±0.3 → 0.5±0.1; PCR
orqali patogen DNK 10^6 dan 10^2 ga tushgan. Bunday integratsiyalashgan metodologiya
samaradorligi boshqalarga nisbatan 30–40 % yuqori.
Tahlil va natijalar
Tadqiqot natijalariga asosan tahlil quyidagicha:
1. Klinik atrof shikastlanish va yallig‘lanishni baholashda lazer va ultratovushli
tozalashlar an’anaviy usullarga qaraganda sezilarli samarador bo‘ldi (p<0.05).
2. PCR natijalar – patogen DNK kontsentratsiyasi diagnostika aniqligiga +
mikrobiologik monitoringga integratsiyalashgan holda 20 % oshdi.
3. Biologik dozajlarda PRF+ antibiotik kombinatsiyalari oral regeneratsiya
ko‘rsatkichlarini 2 barobarga tezlashtirdi.
4. Bemorlarda og‘riq darajasi va davolanish davomiyligi ham investitsion jihatdan
optimal bo‘ldi.
Shuningdek, bemorlarning sutkalik funksional o‘zgarishlari, masalan, tish
qiyshayishi, yutish qobiliyati yaxshilangan.
Xulosa
Gingivit va parodontozni erta bosqichlarda aniqlashda integratsiyalashgan
diagnostika – klinik indikatorlar, PCR, RBST nano-3D tasvir + lazer skrining samarali.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 47
Davolashda an’anaviy scaling + zamonaviy minimal invaziv usullar, lazer-terapiya hamda
biologik PRF birgalikda qo‘llash optimallikni oshiradi. Bunday yondashuv bemorlarda
yallig‘lanish darajasini sezilarli kamaytiradi, regeneratsiyani tezlashtiradi va tish
yo‘qotilish xavfini pasaytiradi. Kelajak uchun nazariy-andamijaviy yondashuv —
platforma foydalanish, individualizatsiyalashgan protokollar ishlab chiqish; genomik va
proteomik monitoring integratsiyalashgan holda kengayishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Saidova M. Parodontozni kasbiy profilaktika va davolash metodlari. Toshkent
stomatologiya jurnali, 2021;4(2):45–52.
2. Xolikov Sh., Toshpulatov B. Gingivit va parodontozda ultratovushli terapiyaning
roli. O‘zbek tibbiyot jurnali, 2022;8(1):30–37.
3. Nuriddinova F. Periodontal kasalliklarda lazer bilan davolash. Zamonaviy
stomatologiya, 2023;5:14–22.
4. Yusupov A., Karimov N. PRF qo‘llashning klinik natijalari. Buxoro stomatologiya
gazetasi, 2020;3(3):15–20.
5. Abdullayev S. Parodont patogenlarining PCR diagnostikasi. Tibbiyot va
bioananaliz jurnal, 2021;6(4):91–98.
