Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 91
MAKTAB YOSHIDAGI BOLALAR UCHUN TAEKVONDONING
TARBIYAVIY AHAMIYATI
Talaba:
Ergasheva Muxlisa G‘ulomjon qizi
Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti
Taekwondo va sport faoliyati fakulteti
ergashevamukhlisa0504@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada taekvondoning maktab yoshidagi bolalar
tarbiyasidagi ahamiyati keng yoritiladi. Jumladan, bolalarda jismoniy faollik, intizom,
o‘zini tutish madaniyati, ijtimoiy moslashuv, irodaviy sifatlar va ma’naviy qadriyatlarni
shakllantirishdagi roli tahlil qilinadi. Sportning bu turi bolalarda sog‘lom hayot tarziga
bo‘lgan qiziqishni uyg‘otish, yetuk inson sifatida shakllanishi, jamiyatda o‘z o‘rnini topishi
uchun muhim tarbiya vositasidir.
Kalit so‘zlar:
Taekvondo, tarbiya, maktab yoshi, sport, intizom, axloqiy tarbiya,
bolalar, jismoniy faollik.
ВОСПИТАТЕЛЬНОЕ ЗНАЧЕНИЕ ТАЭКВОНДО
ДЛЯ ДЕТЕЙ ШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА
Аннотация:
В данной статье всесторонне освещается значение тхэквондо в
воспитании детей школьного возраста. В частности, рассматривается его роль в
формировании у детей физической активности, дисциплины, культуры поведения,
социальной адаптации, волевых качеств и нравственных ценностей. Этот вид спорта
служит важным средством воспитания, пробуждающим у детей интерес к здоровому
образу жизни, способствующим становлению зрелой личности и обретению своего
места в обществе.
Ключевые слова:
тхэквондо, воспитание, школьный возраст, спорт,
дисциплина, нравственное воспитание, дети, физическая активность.
KIRISH
Bugungi globallashuv, texnologiyalar tez sur’atlarda rivojlanayotgan bir davrda
jamiyat oldida turgan eng muhim vazifalardan biri — sog‘lom, intizomli va ma’naviy
yetuk yosh avlodni tarbiyalashdir. Ayniqsa, maktab yoshidagi bolalarning jismoniy va
axloqiy rivojlanishiga e’tibor qaratish bugungi ta’lim va tarbiya siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biridir. Chunki bu yosh bosqichi bolaning shaxs sifatida shakllanishi,
jamiyatga moslashuvi va kelajakdagi ijtimoiy faoliyatining poydevorini belgilab beradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 92
Zamonaviy bolalik — bu raqamli texnologiyalar, passiv turmush tarzi, stress va
ijtimoiy muhit bosimi ostida kechayotgan murakkab jarayon bo‘lib, bu holat bolalarning
sog‘lig‘i, axloqiy qiyofasi va psixologik holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shunday
sharoitda sport, ayniqsa, tarbiyaviy yo‘nalishga ega bo‘lgan taekvondo kabi sport turlari
bolalar hayotida katta ijobiy o‘zgarishlar yasashi mumkin. Taekvondo — bu nafaqat jang
san’ati, balki qadimiy axloqiy tamoyillarga asoslangan, shaxsiy intizom va ruhiy
barqarorlikni rivojlantiruvchi kuchli tarbiya vositasidir.
Taekvondo bolalarning nafaqat jismoniy holatini yaxshilaydi, balki ularni maqsad
sari intilish, sabr, irodalilik, tartib-intizom, hurmat, mas’uliyat kabi insoniy fazilatlar bilan
qurollantiradi. Taekvondo mashg‘ulotlari orqali bola o‘zini boshqara olish, o‘z xatti-
harakatlariga javobgarlikni his qilish, jamoada ishlash, raqibga nisbatan hurmat ko‘rsatish,
murosaga kelish kabi ko‘nikmalarni egallaydi. Ayniqsa, maktab yoshidagi bolalar uchun
bu sport turining psixologik va pedagogik ta’siri beqiyosdir.
Shu bilan birga, taekvondoning tarbiyaviy ahamiyatini chuqur o‘rganish, uni maktab
tizimiga integratsiyalash imkoniyatlarini tahlil qilish, bolalar tarbiyasida taekvondo orqali
qanday natijalarga erishish mumkinligini aniqlash — bugungi kunda muhim ilmiy-amaliy
masalalardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada taekvondoning maktab yoshidagi bolalar
tarbiyasidagi o‘rni, uning jismoniy, axloqiy, ijtimoiy va ruhiy rivojlanishiga ta’siri keng
ko‘lamda tahlil qilinadi.
Taekvondoning tarbiyaviy mohiyati
Taekvondo koreys tilidan tarjima qilganda “oyoq bilan zarba berish yo‘li” degan
ma’noni bildiradi. Biroq bu sportning maqsadi jang emas, balki o‘zini himoya qilish,
irodani kuchaytirish va ichki madaniyatni rivojlantirishdan iborat. Taekvondo
mashg‘ulotlarida bolalarga quyidagi tarbiyaviy qadriyatlar singdiriladi:
•
Intizom
– har bir harakat qat’iy tartib asosida bajariladi;
•
Hurmat
– murabbiy, raqib va kattalarga nisbatan hurmat shakllanadi;
•
Sabr-toqat
– sportchilarning bardoshli bo‘lishiga e’tibor qaratiladi;
•
Mas’uliyat
– har bir sportchi o‘z harakati va qarori uchun javobgar bo‘lishga
o‘rgatiladi;
•
Do‘stlik va birdamlik
– jamoaviy ruhda tarbiya beriladi.
Maktab yoshidagi bolalarda shakllanadigan ijobiy sifatlar
Maktab yoshi — bu bolaning shaxsiyati shakllanadigan, hayotiy ko‘nikmalari va
axloqiy mezonlari tarkib topadigan muhim davrdir. Bu bosqichda bola nafaqat bilim olish,
balki o‘zini tutish madaniyati, jamiyatdagi o‘rnini anglash, his-tuyg‘ularini boshqarish,
mas’uliyatni his qilish kabi muhim ijtimoiy fazilatlarni ham o‘rganadi. Taekvondo esa
aynan shu jihatlarni shakllantirishda kuchli vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 93
Taekvondo sporti orqali bolalarda quyidagi asosiy ijobiy sifatlar faol rivojlanadi:
1. Intizom va o‘zini boshqara olish
Taekvondo mashg‘ulotlari qat’iy tartib, aniq qoidalarga asoslanadi. Har bir harakat
o‘z vaqtida, muayyan formatda bajarilishi, murabbiyga bo‘ysunish va boshqa sportchilar
bilan muomala madaniyatiga amal qilish bolada ichki intizomni mustahkamlaydi. Bola
asta-sekin o‘z vaqtini rejalashtirish, topshiriqni o‘z vaqtida bajarish va tartibga rioya
qilishga o‘rganadi.
2. Irodaviy sifatlar va sabr-toqat
Doimiy mashg‘ulotlar, mashqlarni qayta-qayta takrorlash, musobaqalarda ishtirok
etish — bularning barchasi bolada sabr, qat’iyat, yengilmaslik va muammolarga bardosh
berish kabi irodaviy fazilatlarni shakllantiradi. Ayniqsa, muvaffaqiyatsizlikdan so‘ng yana
mashg‘ulotlarga qaytish, belbog‘lar tizimida yuqori bosqichga intilish bolani maqsad sari
harakat qilishga o‘rgatadi.
3. Hurmat va ijtimoiy muloqot ko‘nikmalari
Taekvondo madaniyatida raqibga, murabbiyga, hakamga hurmat juda muhim o‘rin
tutadi. Mashg‘ulotlarda va musobaqalarda bu ko‘nikma doimiy ravishda shakllanib boradi.
Natijada bolada jamoadagi xulq-atvor, ijtimoiy muomala madaniyati va bag‘rikenglik
fazilatlari paydo bo‘ladi. Bu esa uni maktabdagi tengdoshlari, o‘qituvchilari va atrofdagilar
bilan sog‘lom munosabatlar o‘rnatishga undaydi.
4. Emotsional barqarorlik va o‘ziga ishonch
Taekvondo bolalarni jismoniy kuch bilan emas, balki aql-idrok va ruhiy kuch bilan
harakat qilishga o‘rgatadi. Bolalar turli vaziyatlarda o‘zini boshqarishni, qo‘rquv yoki
g‘azab kabi salbiy hissiyotlarni jilovlashni, hushyorlikni saqlab qolishni o‘zlashtiradi. Bu
esa ularning psixologik holatini ijobiy yo‘nalishga o‘zgartiradi va o‘ziga ishonch paydo
bo‘ladi.
5. Jismoniy sog‘lomlik va faol hayot tarzi
Taekvondo bolalarda mushaklarning muvozanatli rivojlanishi, holatni saqlay olish,
egiluvchanlik, chaqqonlik, koordinatsiya va chidamlilik kabi ko‘nikmalarni shakllantiradi.
Bu jismoniy jihatdan sog‘lom bola shakllanishini ta’minlab, uni passiv turmush tarzidan
uzoqlashtiradi.
6. Maqsadlilik va o‘zini rivojlantirishga intilish
Taekvondoda har bir sportchi belbog‘ tizimi orqali rivojlanadi. Har bir yangi
darajaga o‘tish uchun bolaning o‘z ustida ishlashi, avvalgi darajadagi xatolarni tahlil
qilishi, yangi texnikalarni o‘zlashtirishi talab etiladi. Bu esa bola ongida o‘zini
takomillashtirish, mustaqil ishlash, o‘zini tahlil qilish kabi muhim fikrlash ko‘nikmalarini
shakllantiradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 94
Quyidagi jadvalda ushbu sifatlarning qisqacha tavsifi keltirilgan:
Ijobiy sifat
Tavsifi
Intizom
Tartibga amal qilish, mashg‘ulotlarda jiddiylik va
mas’uliyatlilik
Iroda va sabr
Mushkulliklarga bardosh berish, o‘z ustida
ishlashga o‘rgatish
Hurmat va madaniyat
Murabbiy va tengdoshlarga hurmat, tartibli
muloqot madaniyati
Emotsional barqarorlik
Stressga chidamlilik, hissiyotlarni nazorat qilish
Jismoniy faollik
Chaqqonlik, kuch, elastiklik, koordinatsiya
Maqsadlilik
Harakatni rejalashtirish, o‘z ustida ishlash va
yutuq sari intilish
Umuman olganda, maktab yoshidagi bolalar uchun taekvondo shunchaki sport emas,
balki ularning shaxsiy rivojlanishiga xizmat qiluvchi hayot maktabidir. Ushbu sifatlar
bolalarning nafaqat sportdagi, balki ta’lim, oilaviy va ijtimoiy hayotdagi muvaffaqiyatlari
uchun ham asos bo‘lib xizmat qiladi.
Taekvondoning maktab muhitiga ijobiy ta’siri
Taekvondo maktabdagi bolalarning:
• darsga bo‘lgan munosabati,
• o‘z-o‘zini nazorat qilish,
• e’tibor, xotira va intizomini oshirishga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Shuningdek, sport bilan muntazam shug‘ullanuvchi bolalarning maktabdagi ijtimoiy
faolligi va liderlik qobiliyatlari rivojlanadi.
Oilaviy va ijtimoiy tarbiyada taekvondoning roli
Taekvondo faqat sport emas, balki ijtimoiy tarbiyaning ham vositasi sifatida:
• bolani ijtimoiy mas’uliyatga o‘rgatadi,
• ota-ona va bola o‘rtasidagi muloqotni yaxshilaydi,
• sog‘lom turmush tarzini oilaga olib kiradi,
• jamiyatda fuqarolik faolligini oshiradi.
Takliflar va xulosa
Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, WT Taekvondo sport turi maktab yoshidagi
bolalar tarbiyasida juda katta ahamiyat kasb etadi. Bu sport turi orqali bolalarda jismoniy
rivojlanish, ruhiy barqarorlik, irodaviy mustahkamlik, intizom, sabr, o‘ziga ishonch,
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 95
boshqalar bilan muomala madaniyati, ijtimoiy moslashuv va boshqa ko‘plab ijobiy
fazilatlar shakllanadi. Ayniqsa, zamonaviy hayotda bolalarning sog‘lom turmush tarziga,
ijtimoiy faolligiga va ma’naviy kamolotiga e’tibor kuchaygan hozirgi sharoitda taekvondo
sportining tarbiyaviy salohiyatidan keng foydalanish zarurati tug‘ilmoqda.
Biroq taekvondoning tarbiyaviy imkoniyatlaridan to‘liq foydalanish uchun uni
faqatgina sport to‘garagi sifatida emas, balki o‘quv-tarbiyaviy jarayonning uzviy bir qismi
sifatida ko‘rish lozim. Shu nuqtai nazardan, quyidagi takliflarni ilgari surish mumkin:
Takliflar:
1. Umumta’lim maktablarida taekvondo to‘garaklarini tashkil etish va
tizimlashtirish:
Har bir maktabda bolalar sporti, ayniqsa tarbiyaviy yo‘nalishga ega sport turlari
doirasida taekvondo bo‘yicha to‘garaklar yo‘lga qo‘yilishi kerak. Bu orqali maktabda
sog‘lom raqobat muhiti, maqsadga yo‘naltirilganlik va ijtimoiy faollik ortadi.
2. Taekvondo mashg‘ulotlarida tarbiyaviy bloklarni kiritish:
Mashg‘ulotlar davomida nafaqat texnikalar o‘rgatilishi, balki etik qadriyatlar, axloqiy
saboqlar, sportchilik madaniyati haqida suhbatlar, rolli o‘yinlar va interaktiv metodlar
orqali bolalarda tarbiyaviy ko‘nikmalar shakllantirilishi lozim.
3. Ota-onalar va murabbiylar o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish:
Taekvondo mashg‘ulotlarida ota-onalar ishtirokini ta’minlash, ular bilan muntazam
suhbatlar,
seminar-treninglar
o‘tkazish orqali boladagi ijobiy o‘zgarishlarni
mustahkamlash mumkin.
4. Taekvondo bo‘yicha metodik qo‘llanmalar ishlab chiqish:
Maktab yoshidagi bolalar uchun mo‘ljallangan, yosh xususiyatlariga mos, tarbiyaviy-
kompleks yondashuvga ega taekvondo mashg‘ulotlari dasturlarini yaratish zarur.
5. Musobaqa va sport tadbirlarini tarbiyaviy maqsadga yo‘naltirish:
Taekvondo bo‘yicha o‘tkaziladigan musobaqalarda nafaqat texnik ustunlik, balki
sportchilik etikasi, madaniyat va hurmat mezonlarini baholash amaliyotini joriy etish
foydali bo‘ladi.
6. Hududiy sport maktablari va mahallalarda bepul taekvondo to‘garaklarini tashkil
etish:
Ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalar farzandlari uchun ochiq, bepul sport maktablari
orqali sport bilan qamrov darajasini oshirish mumkin.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, maktab yoshidagi bolalar uchun taekvondo sporti nafaqat
jismoniy salomatlikni mustahkamlovchi vosita, balki kuchli tarbiyaviy quvvatga ega
ijtimoiy institutdir. Bu sport orqali yosh avlod sog‘lom, irodali, ma’naviy yetuk, o‘ziga
ishonchli va mas’uliyatli inson sifatida shakllanadi. Taekvondo orqali bolalarda
mehnatsevarlik, g‘alabaga intilish, mag‘lubiyatni e’tirof eta olish, jamoadorchilik, hurmat
va sabr-toqat kabi fazilatlar barqaror shakllanadi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 96
Shuning uchun taekvondoning maktab tizimida faol qo‘llanilishi, unga ta’lim va
tarbiyaning uzviy bir qismi sifatida qaralishi zarur. Ushbu maqola doirasida ilgari surilgan
takliflar taekvondoning maktabdagi tarbiyaviy rolini kuchaytirishga, bolalar ongida
sog‘lom va maqsadli yashash falsafasini shakllantirishga xizmat qilishi mumkin.
Kelajakda bu yo‘nalishda olib boriladigan chuqur tadqiqotlar va amaliy ishlar orqali ijobiy
natijalarga erishiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Ochildiev B. – Sport pedagogikasi asoslari, Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020.
➤
Jismoniy tarbiya va sport pedagogikasining nazariy asoslari yoritilgan.
2. “O‘zMU xabarlari” ilmiy jurnali. – Taekvondo mashg‘ulotlarining axloqiy tarbiya
jarayonidagi roli, 2023-yil, 1-son.
➤
Taekvondoning axloqiy qadriyatlar shakllanishidagi o‘rni tahlil qilingan.
3. Rahimova D. – Yoshlar sporti va ijtimoiy moslashuv, Toshkent: O‘qituvchi, 2019.
➤
Maktab yoshidagi sportchilar ijtimoiy faoliyatiga oid ilmiy tahlil.
4. Lee Kyu-Hyung – Taekwondo: The State of the Art, USA: Hollym International, 2017.
➤
WT Taekvondoning xalqaro pedagogik va texnik asoslari bayon qilingan.
5. “Jismoniy tarbiya va sport ilmiy-amaliy jurnali”, 2022-yil, 2-son. – Taekvondo sporti
orqali bolalarda intizomni shakllantirish.
➤
Taekvondoning maktab o‘quvchilaridagi tarbiyaviy roliga bag‘ishlangan maqola.
6. Mo‘minov A., Usmonov M. – Bolalar sporti va yoshlar salomatligi, Toshkent: Ilm Ziyo,
2021.
➤
Sport va sog‘lom turmush tarzi o‘rtasidagi bog‘liqlik, ayniqsa bolalar uchun.
7. “Pedagogik ta’lim” jurnali, O‘zMU, 2022-yil, 4-son. – Sport mashg‘ulotlarining
tarbiyaviy yo‘nalishda tashkil etilishi.
➤
Pedagogik yondashuv asosida sport mashg‘ulotlarining tahlili.
8. Xalqaro Taekvondo Federatsiyasi (WT) – Children Development Program, 2020.
➤
Bolalar uchun mo‘ljallangan WT Taekvondo dasturlarining metodik asoslari.
