Ustozlar uchun
pedagoglar.org
77-son 1–to’plam Avgust-2025
Sahifa: 65
CHUST PICHOG‘I TARIXI
Namangan viloyati tarixi muzeyi
Ilmiy xodimi:
Xusainova Muxabbat
“Pichog’ sanati tarixi”— O‘zbekistondagi eng mashhur va qadimiy hunarmandchilik
mahsulotlaridan biri hisoblanadi. U asosan Namangan viloyatining Chust tumanida
yasalanadi va xalq orasida sifatli, o‘tkir, nafis pichoqlari bilan tanilgan.
Chustda pichoqsozlik hunari qadim zamonlardan beri mavjud. Bu hududda pichoq
yasash san’ati ustoz-shogird an’anasi orqali avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Chust
hunarmandlari yasalgan pichoqlarini O‘rta Osiyo bozorlarida sotishgan, hatto xorijga ham
olib chiqilgan.Ko‘pincha po‘latdan yasaladi. Zamonaviy ustalar zanglamaydigan po‘lat
yoki maxsus temperlangan po‘latlardan foydalanadilar.Dastalar turli materiallardan
yasaladi, masalan:Chust pichoqlari ko‘pincha o‘ymakorlik, naqshlar, yoqa qismidagi mis,
guruch yoki kumush qoplamalar bilan bezatiladi. Ba'zilari esa tig‘ qismida naqshlar, arab
yozuvlari yoki milliy ornamentlar bilan bezatilgan bo‘ladi.Chust ustalari faqatgina kichik
pichoq emas, balki katta xanjar, pichoq-to‘sin yoki hatto qilichga o‘xshash asboblarni ham
yasashadi.Bugungi kunda Chust pichoqlari:
O‘zbek milliy hunarmandchiligining timsoli Sovg‘alik suvenir sifatida qadrlanadi
Ko‘plab xalqaro ko‘rgazmalarda namoyish qilinadi Eksport qilinadi (ba'zilari internet
orqali chet elga ham yuboriladi) Chust shahri — Farg‘ona vodiysining eng qadimiy
markazlaridan biri, 3500 yildan ko‘proq tarixga ega. Chust pichog‘i hozirgi kungacha
mashhurligini yo‘qotmagan .Hunarmandlar oilalar tomonidan avloddan birlashtirilgan
ustoz-shogird an’anasi bilan suzangarlik hunarini davom ettirmoqda — ayrim oilalar yetti-
sakkiz avlod hunarmandlaridan iborat .Chust pichoqlari odatda yuqori karbonli po‘latdan,
ba’zan avtomobil klapanlari yoki bilya po‘latidan tayyorlanadi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
77-son 1–to’plam Avgust-2025
Sahifa: 66
Har bir pichoq ustalik bilan ko‘plab bosqichlardan o‘tadi — ulardan biri sovib
turmagan tig‘ga mis qo‘ymagini zarb qilish orqali tamga qo‘yishdir. Bu tamga pichoq
ustasi yoki pichoq tayyorlangan joyni bildiradi .Chust pichoqlari yengilligi, estetikasi va
mukammal kesish qulayligi bilan ajralib turadi. Tig‘i biroz o‘ngga egilgan, dastasi esa
biroz pastga qaragan o‘ziga xos shaklga ega .Tutqichlar turli materiallardan: buqa shoxi,
kiyik yoki fil suyagidan, ba’zida yog‘och yoki qimmatbaho materiallar bilan bezatiladi.
Kumush, mis yoki naqshlar bilan bezatilgan holda yaratiladi .Guldor pichok (chiroyli
bezatilgan pichoq) — Serenade sifatida qiymatli sovg‘a bo‘lib xizmat qiladi.Chust
pichog‘i nafaqat amaliy vosita, balki amulet sifatida ham qadrlanadi: odamlar uni yotoq
ostiga qo‘yadi yoki shifobaxsh niyat bilan ishlatadi .Sovg‘a sifatida taqdim etishda
do‘ppalarsiz barter qilish an’anasi mavjud — siz do‘ppani pichoq bilan almashishingiz
mumkin .Chust markazida badiiy hunarmandlar bir-biriga yaqin maskanlarda kichik
ustaxonalar joylashgan. Dehqon bozorida, ayniqsa Chustning pichoq bo‘limida katta
tanlov mavjud .Ustalar bilan oldindan bog‘lanib, bemalol yerida ko‘rish va tanlash
mumkin.Mahsulotlar sertifikatlangan bo‘lib, bojxona bilan muammo bo‘lmaydi . “Fergana
vodiysi pichoq yasash bo‘yicha eng mashhur.”“Chust pichoqlari juda yaxshi va uzoq
muddat xizmat qiladi.”
Reddit foydalanuvchilari tomonidan aytilishicha:
“Agar nomidan 'stainless' deyilgan bo'lsa, ehtimol bu mass-ishlab chiqarilgan turistli
pichoqdir, haqiqiy Chust pichog‘i odatda karbonli po‘latdan bo‘ladi.”Chust pichog‘i qadim
zamonlardan beri O‘zbekistonda va butun Markaziy Osiyoda mashhur. Uzoq asrlar
davomida Farg‘ona vodiysining Chust shahri bu hunar bilan mashhur bo‘lib, o‘zining
noyob uslub va sifat ko‘rsatkichlari bilan ajralib turgan.
Chust pichog‘ining dastlabki tarixiy manbalari miloddan avvalgi davrga borib
taqaladi.Qadimiy qoldiqlardan topilgan pichoq va qilichlar Chust hududida hunarm
ndchilikning qadimgi ekanini tasdiqlaydi.Bu hunar avloddan-avlodga ustoz-shogird
an’anasi bilan o‘tib keladi. Har bir ustaxonada maxfiy sirlar, maxsus texnologiyalar
saqlanadi.Asosiy material — yuqori sifatli karbonli po‘lat. Ba’zida avtomobil qismlaridan
(klapan, rulman) qayta ishlangan po‘lat ishlatiladi.Po‘lat maxsus temperlash
(qattiqlashtirish) jarayonlaridan o‘tadi, shunda pichoq o‘tkir va mustahkam bo‘ladi. Avval
po‘lat varaqlardan kerakli shakl kesiladi va qorong‘i olovda qizdirilib, zarb bilan
shakllantiriladi. Po‘lat sovitiladi, keyin qattiqlikni oshirish uchun qayta qizdiriladi va
sovitiladi. Maxsus tosh va burchakda o‘tkir qilib yasaladi. Har bir pichoq ustasi o‘zining
tamgasini — imzosini qo‘yadi.Tutqichlar an’anaviy yog‘och, shox, fil suyagi yoki hozirgi
kunda plastikdan tayyorlanadi. Dastaga naqshlar, mis yoki kumush bilan ishlov beriladi,
ko‘pincha milliy bezaklar ishlatiladi. Go‘sht, sabzavot, meva kesish uchun yengil va o‘tkir.
Bezatilgan, bezakli va noyob dizayndagi pichoqlar. Yirik va kuchli, hunarmandlar uchun.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
77-son 1–to’plam Avgust-2025
Sahifa: 67
Chust pichog‘ining ajralmas qismi bu uning bezaklari — dastasi va tig‘i ustidagi
naqshlar.Naqshlar ko‘pincha milliy motivlar, qalamkashlik san’ati bilan bezatiladi.Bezak
uchun qo‘lda ishlangan mis, kumush, oltin elementlari ishlatilishi mumkin.Ko‘plab
pichoqlarda o‘ziga xos qo‘lda yasalgan o‘ymakorlik ko‘zga tashlanadi.Chust pichog‘i
nafaqat amaliy qurol, balki madaniy yodgorlik sifatida qaraladi.U ko‘plab oila merosida
saqlanadi, muhim bayramlarda sovg‘a qilinadi.O‘zbekiston xalqining hunarmandchilik
an’analarini namoyish etuvchi ramz hisoblanadi.Ba’zan pichoqni sovg‘a qilish — hurmat
va do‘stlik belgisi hisoblanadi.Bugungi kunda Chust pichog‘i mahalliy hunarmandlar
tomonidan yuqori sifatda ishlab chiqarilmoqda.Ustalar o‘z mahsulotlarini xalqaro
ko‘rgazmalarda namoyish qilmoqda.Internet orqali ham sotuvlar yo‘lga qo‘yilgan —
ayniqsa turistlar orasida talab katta.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.”Moziydan sado” –ilmiy-amaliy,ma’naviy-ma’rifiy jurnal.2022-2023-yillar
sonlari.
2.”Farg‘ona vodiysida muzey ishi va faoliyati” I.Yusupov, I.Karimov.
2022-yil, O‘zbekiston Respublikasi .Madaniy meros agentligi.
3.”Moziy soboqlari” – Alijon Azizov. Namangan- 2021-yil.
4.”San’at” jurnali- 2013-yil.
5.”Guliston” –ijtimoiy-siyosiy,ilmiy-badiiy,madaniy-ma’rifiy jurnal. 2021-2022-yil.
