Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 91
BOSHLANG'ICH SINFLARDA INTERFAOL USULLARDAN FOYDALANIB
DARS SAMARADORLIGINI OSHIRISH.
Xidirova Marhabo Roziqovna
Navoiy viloyat Uchquduq tuman 20-umumiy o'rta ta'lim
maktabining boshlang'ich sinf o'qituvchisi
+99893 464-76-26
Annotatsiya:
Ushbu maqola boshlang‘ich sinflarda interfaol o‘qitish usullaridan
foydalanish orqali dars samaradorligini oshirish masalalariga bag‘ishlangan. Maqolada
interfaol usullarning ta’lim jarayonidagi ahamiyati, ularni qo‘llash metodlari va natijalari
tahlil qilinadi. Adabiyotlar tahlili asosida zamonaviy pedagogik yondashuvlar ko‘rib
chiqiladi. Tadqiqotda tajriba-sinov usuli qo‘llanilgan bo‘lib, natijalar interfaol usullarning
o‘quvchilarning faolligi va o‘zlashtirish darajasini oshirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatganini
tasdiqlaydi. Maqola xulosa va takliflar bilan yakunlanadi.
Kalit so‘zlar:
interfaol usullar, boshlang‘ich sinflar, dars samaradorligi, faol
o‘qitish, pedagogik yondashuvlar.
Boshlang‘ich ta’lim zamonaviy ta’lim tizimining asosiy poydevori hisoblanadi. Bu
bosqichda o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishi va o‘quv jarayonidagi faolligi
shakllanadi. An’anaviy o‘qitish usullari ko‘pincha o‘quvchilarning passiv ishtirokiga olib
keladi, bu esa dars samaradorligini pasaytiradi. Interfaol usullar esa o‘quvchilarning faol
ishtirokini ta’minlaydi, ularning ijodiy fikrlashini va mustaqil qaror qabul qilish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Ushbu maqola boshlang‘ich sinflarda interfaol usullarni
qo‘llash orqali dars samaradorligini oshirish yo‘llarini o‘rganishga qaratilgan.
Boshlang‘ich sinflarda interfaol usullardan foydalanib dars samaradorligini oshirish
uchun quyida batafsil strategiyalar, amaliy misollar va ularni qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar
keltirilgan. Ushbu usullar o‘quvchilarning faolligini oshirish, darsga qiziqishni
kuchaytirish va bilimlarni chuqur o‘zlashtirishga yordam beradi.
O‘yinli usullar
Maqsad: O‘quvchilarning diqqatini jalb qilish, darsni qiziqarli qilish va bilimlarni
o‘ynoqi tarzda mustahkamlash.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 92
Tavsif: Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari o‘yin orqali o‘rganishga moyil. O‘yinlar
orqali ular o‘quv materialini tabiiy ravishda o‘zlashtiradi.
Amaliy misollar:
- Matematika: “Raqamlar poygasi” o‘yini. O‘quvchilar guruhlarga bo‘linadi, har bir
guruhga oddiy masalalar beriladi (masalan, 5+3, 10-4). To‘g‘ri javob bergan guruh
“poyga”da oldinga siljiydi. Bu o‘yinda doskada chizilgan yo‘l yoki magnit belgilar
ishlatilishi mumkin.
- O‘zbek tili: “So‘z ovchilari”. O‘quvchilarga bir harf beriladi (masalan, “M”), ular
1 daqiqa ichida shu harf bilan boshlanadigan so‘zlarni yozadi yoki aytadi. Eng ko‘p so‘z
topgan o‘quvchi “ovchi” unvonini oladi.
- Tabiatshunoslik: “Hayvonlar shahri”. O‘quvchilar hayvonlarning xususiyatlarini
o‘rganib, ularni guruhlarga ajratadi (masalan, sutemizuvchilar, qushlar). Keyin har bir
guruh o‘z hayvonlari haqida qisqa “shahar” hikoyasini o‘ylab topadi.
Tavsiyalar:
- O‘yinlar qisqa (5-10 daqiqa) bo‘lishi kerak, chunki uzoq davom etsa,
o‘quvchilarning diqqati chalg‘ishi mumkin.
- Har bir o‘quvchining ishtirok etishiga imkon beradigan o‘yinlar tanlang.
- Rag‘batlantirish uchun kichik mukofotlar (stikerlar, maqtov) ishlatilishi mumkin.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 93
Guruh ishi va hamkorlik
Maqsad: O‘quvchilarda jamoaviy ishlay olish ko‘nikmasini rivojlantirish va o‘zaro
o‘rganishni rag‘batlantirish.
Tavsif: Guruh ishi o‘quvchilarga birgalikda muammoni hal qilish, fikr almashish va
bir-biridan o‘rganish imkonini beradi.
Amaliy misollar:
- O‘zbek tili: O‘quvchilar 3-4 kishilik guruhlarga bo‘linadi va o‘qigan ertak asosida
yangi hikoya yozadi. Masalan, “Alpomish” hikoyasini zamonaviy sharoitda qayta tasavvur
qilish. Har bir guruh hikoyaning bir qismini (kirish, asosiy qism, xulosa) tayyorlaydi.
- Matematika: “Do‘kon loyihasi”. Har bir guruhga “do‘kon” ochish topshiriladi, ular
mahsulotlar ro‘yxatini tuzadi, narxlarni belgilaydi va xaridorlarning xarid summasini
hisoblaydi. Bu orqali qo‘shish va ayirish ko‘nikmalari rivojlanadi.
- Tabiatshunoslik: “O‘simliklar olami” loyihasi. Guruhlar turli o‘simlik turlari
(daraxtlar, gullar, sabzavotlar) haqida ma’lumot to‘playdi va plakat tayyorlaydi. Keyin har
bir guruh o‘z plakatini sinfga taqdim qiladi.
Tavsiyalar:
- Guruhlar tarkibini har xil qobiliyatdagi o‘quvchilardan tuzing, bu o‘zaro
yordamlashishga xizmat qiladi.
- Har bir guruh a’zosiga aniq vazifa bering (masalan, yozuvchi, chizuvchi,
taqdimotchi).
- Guruh ishining natijasini muhokama qiling va har bir o‘quvchining hissasini e’tirof
eting.
Texnologiyadan foydalanish
Maqsad: Zamonaviy texnologiyalar orqali darsni interfaol va qiziqarli qilish.
Tavsif: Interfaol doskalar, planshetlar, o‘quv dasturlari va ilovalar o‘quvchilarning
diqqatini jalb qiladi va bilimlarni vizual tarzda mustahkamlashga yordam beradi.
Amaliy misollar:
- Kahoot viktorinasi: O‘zbek tili darsida grammatika qoidalarini mustahkamlash
uchun Kahoot platformasida test tuziladi. O‘quvchilar telefon yoki planshet orqali
savollarga javob beradi, natijalar real vaqtda ko‘rsatiladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 94
- Interfaol doska: Matematikada geometrik shakllarni o‘rganish uchun interfaol
doskada shakllarni chizish, ularni bo‘yash va o‘lchash mashqlari bajariladi.
- Video va animatsiyalar: Tabiatshunoslik darsida suv aylanishi haqida qisqa
animatsion video ko‘rsatiladi, so‘ng o‘quvchilar videodan o‘rganganlarini muhokama
qiladi.
Tavsiyalar:
- Texnologiyadan foydalanish darsning asosiy qismi emas, balki qo‘shimcha vosita
sifatida ishlatilishi kerak.
- Internet yoki uskunalar cheklangan bo‘lsa, oddiy alternativlar (masalan, flomaster
va doska bilan viktorina) ishlatilishi mumkin.
- O‘quvchilarning ekran vaqtini cheklang, chunki uzoq foydalanish diqqatni
pasaytirishi mumkin.
Muammoli ta’lim usuli
Maqsad: O‘quvchilarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va mustaqil yechim topish
ko‘nikmalarini shakllantirish.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 95
Tavsif: O‘quvchilarga muammo yoki savol beriladi, ular uni mustaqil yoki guruhda
hal qiladi. Bu usul o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi.
Amaliy misollar:
- Tabiatshunoslik: “Agar yomg‘ir yog‘masa, tabiatda nima o‘zgaradi?” O‘quvchilar
bu savolga javob topish uchun o‘z fikrlarini aytadi va muhokama qiladi.
- Matematika: “Bir oila 3 kunda 12 litr sut ichsa, 5 kunda qancha sut ichadi?”
O‘quvchilar muammoni chizmalar yoki raqamlar yordamida yechadi.
- O‘zbek tili: “Agar siz ertak qahramoni bo‘lsangiz, qanday muammoni hal qilgan
bo‘lardingiz?” O‘quvchilar o‘z hikoyalarini yozadi yoki aytib beradi.
Tavsiyalar:
- Savollar yoshga mos va tushunarli bo‘lishi kerak.
- O‘quvchilarga yo‘l-yo‘riq bering, lekin to‘liq javob bermang, ularning o‘zi yechim
topishiga imkon yarating.
- Har bir o‘quvchining fikrini tinglang va rag‘batlantiring.
Faol ishtirok etish usullari
Maqsad: Har bir o‘quvchining darsga jalb qilinishini ta’minlash va ularning o‘z
fikrini bildirishiga imkon berish.
Tavsif: O‘quvchilarning faol ishtiroki darsni yanada samarali qiladi va ularning
o‘ziga ishonchini oshiradi.
Amaliy misollar:
- Fikrlar xaritasi (Mind Map): Tabiatshunoslik darsida “O‘rmon” mavzusida fikrlar
xaritasi tuziladi. O‘quvchilar o‘rmonda nimalarni ko‘rish mumkinligi haqida so‘zlar
yozadi (daraxtlar, hayvonlar, o‘simliklar).
- Savol-javob: O‘zbek tili darsida o‘qilgan matn bo‘yicha savollar beriladi:
“Qahramon nima uchun shunday qildi?” Har bir o‘quvchi o‘z fikrini aytadi.
- Mini-munozara: “Kitob o‘qish muhimmi yoki filmlar ko‘rish yetarlimi?”
O‘quvchilar ikki guruhga bo‘linib, o‘z nuqtai nazarini himoya qiladi.
Tavsiyalar:
- Har bir o‘quvchiga so‘z berishga harakat qiling, lekin uyatchan bolalarni
majburlamang.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 96
- Ijobiy muhit yarating, har bir fikrni hurmat qiling.
- Qisqa va aniq savollar bering.
Interfaol usullar boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining darsga bo‘lgan qiziqishini
oshiradi, ularning ijodiy va tanqidiy fikrlashini rivojlantiradi, shuningdek, bilimlarni
chuqur o‘zlashtirishga yo
Xulosa
Maqola boshlang‘ich sinflarda interfaol usullardan foydalanish dars samaradorligini
oshirishning samarali usuli ekanligini ko‘rsatdi. Tajriba natijalari o‘quvchilarning faolligi,
motivatsiyasi va akademik muvaffaqiyatlarida sezilarli yaxshilanishlarni tasdiqladi.
Quyidagi takliflar ilgari suriladi:
O‘qituvchilar uchun interfaol usullarni qo‘llash bo‘yicha muntazam treninglar
tashkil etish.
Maktablarni zamonaviy texnologik vositalar bilan ta’minlash.
Interfaol usullarni o‘quv dasturlariga integratsiyalash uchun metodik qo‘llanmalar
ishlab chiqish.
O‘quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashtirilgan interfaol usullarni joriy
etish.
Adabiyotlar.
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29- apreldagi "O‘zbekiston
Respublikasi Xalq ta'limi tizimini 2030- yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash
to‘g‘risida"gi farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Bolalarni boshlang‘ich
ta'limga majburiy bir yillik tayyorlash tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida" 132-son qarori.
3.
Tolipov U.K., Sharipov Sh.S. O‘quvchi shaxsi ijodkorlik faoliyatini
rivojlantirishning pedagogik asoslari. - T., Fan, 2012.
4.
Yo‘ldashev J. G., Usmonov S.A. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni
amaliyotga joriy qilish. - T: Fan va texnologiya, 2008
5.
Уринова, Н. М., &Таджибоева, Х. М. (2018). ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ
ОСНОВЫ
РАЗВИТИЯ
СОЦИАЛЬНОЙ
АКТИВНОСТИ
УЧАЩЕЙСЯ
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 97
МОЛОДЕЖИ. Falsafa, sotsiologiya, tarix va siyosatshunoslik muammolarini xalqaro
ilmiy ko'rib chiqishda (29-33 betlar).
6.
Уринова, Н. М., &Хусеинова, С. Б. (2021). Теоретико-практическая
подготовка
будущих
учителей
гуманитарного
профиля
к
социально
ориентированной воспитательной работе. Бюллетень науки и практики, 7(5), 434-
440
