Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 42
OG'IR ATLETIKA SPORT TURIGA IXTISOSLASHGAN SPORTCHI
QIZLARNING JISMONIY ISH QOBILIYATINI OSHIRISH USULLARI
Ismailova Muhayyo Shermatovna
O'zDJTSU "Tibbiy - biologik fanlar" kafedrasi v.v.b. dotsenti
Annotatsiya:
Og‘ir atletika sportida ixtisoslashgan sportchi qizlarning jismoniy ish
qobiliyatini oshirish masalasi zamonaviy sportshunoslik va jismoniy tarbiya sohasida
muhim ahamiyatga ega. Ushbu yo‘nalishda sportchi qizlarning tana tuzilishi, mushaklar
tizimi, chidamliligi, tezligi va kuchi kabi ko‘plab omillarni kompleks ravishda
rivojlantirish talab etiladi. Jismoniy ish qobiliyatini oshirish uchun maxsus tayyorgarlik
dasturlari, trening metodlari va psixologik tayyorgarlik usullari qo‘llaniladi.
Kalit so‘zlar:
og‘ir atletika, sportchilar, maksimal va submaksimal yuklar,
mashqlar, intensiv mashg‘ulotlar, jismoniy ish qobiliyati, chidamlilik.
Аннотация:
Вопрос повышения физической работоспособности спортсменок,
специализирующихся в тяжелой атлетике, имеет важное значение в современной
спортивной науке и физкультуре. Это направление требует от спортсменок
комплексного развития многих факторов, таких как телосложение, мышечная
система, выносливость, скорость и сила. Для повышения физической
работоспособности используются специальные программы подготовки, методы
обучения и методы психологической подготовки.
Ключевые слова:
тяжелая атлетика, спортсмены, максимальные и
субмаксимальные нагрузки, упражнения, интенсивные тренировки, физическая
работоспособность, выносливость.
Abstract:
The issue of increasing the physical performance of sports girls
specializing in the sport of weightlifting is important in the field of modern sports science
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 43
and physical education. This direction requires the complex development of many factors
such as the div structure, muscular system, endurance, speed and strength of athletic girls.
Special training programs, training techniques and psychological training methods are used
to increase physical work skills.
Keywords:
weightlifting, athletes, maximum and submaximal loads, exercise,
intensive training, physical performance, endurance.
KIRISH
Sportchi qizlarning mushak kuchini oshirishda og‘irlik ko‘tarish mashqlari asosiy
o‘rin tutadi. Mushaklarning kuchi va hajmini oshirish uchun muntazam ravishda og‘irlik
bilan ishlash zarur. Bu jarayonda mushak tolalarining o‘sishi va kuchlanish darajasining
oshishi kuzatiladi. Mushak kuchini oshirish uchun maksimal va submaksimal yuklar bilan
ishlash muhimdir. Bunday mashqlar mushaklarning maksimal kuchini rivojlantirishga
yordam beradi va sportchi qizning musobaqalarda yuqori natijalarga erishish imkoniyatini
oshiradi. Chidamlilikni oshirish ham og‘ir atletika sportchisi uchun muhim omil
hisoblanadi. Chidamlilik mushaklarning uzoq vaqt davomida faoliyat ko‘rsatish
qobiliyatini bildiradi. Bu xususiyat sportchi qizlarning uzoq va intensiv mashg‘ulotlarni
muvaffaqiyatli bajarishida muhim rol o‘ynaydi. Chidamlilikni rivojlantirish uchun aerobik
va anaerobik mashqlar kombinatsiyasidan foydalanish tavsiya etiladi. Yurak-qon tomir
tizimini mustahkamlash, nafas olish tizimini yaxshilash va mushaklarning kislorod bilan
ta’minlanishini oshirish uchun maxsus mashqlar bajariladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tezlik va tezkorlikni oshirish ham og‘ir atletika sportchisi uchun zarurdir. Tezlik
mushaklarning qisqa vaqt ichida maksimal kuch bilan harakatlanish qobiliyatini anglatadi.
Bu xususiyat sportchi qizlarga og‘irlikni tez va samarali ko‘tarish imkonini beradi.
Tezlikni rivojlantirish uchun sportchi qizlarga plyometrik mashqlar, tezlikni oshiruvchi
maxsus texnikalar va reflekslarni yaxshilash bo‘yicha mashqlar tavsiya etiladi. Ushbu
mashqlar mushaklarning tezkor qisqarishini rag‘batlantiradi va harakatlarning aniqligini
oshiradi. Moslashuvchanlik va harakat doirasini kengaytirish og‘ir atletika sportchisi
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 44
uchun zarur bo‘lgan yana bir jihatdir. Mushaklar va bo‘g‘imlarning elastikligi sportchi
qizlarning harakatlarini silliq va samarali bajarishida yordam beradi. Moslashuvchanlikni
oshirish uchun cho‘zish mashqlari, yoga va boshqa harakatlarni kengaytiruvchi usullar
qo‘llaniladi. Bu mushaklarning shikastlanish xavfini kamaytiradi va tiklanish jarayonini
tezlashtiradi.[1]
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Psixologik tayyorgarlik ham jismoniy ish qobiliyatini oshirishda muhim ahamiyatga
ega. Sportchi qizlar uchun ruhiy holat, stressga chidamlilik va motivatsiya darajasi
musobaqalarda muvaffaqiyat qozonishda katta rol o‘ynaydi. Psixologik tayyorgarlik
usullari sifatida meditatsiya, vizualizatsiya, maqsad qo‘yish va stressni boshqarish
texnikalari qo‘llaniladi. Bu usullar sportchi qizlarning o‘z imkoniyatlarini to‘liq namoyon
etishlariga yordam beradi. Oziqlanish va tiklanish jarayoni ham jismoniy ish qobiliyatini
oshirishda muhim omillardandir. Sportchi qizlarning organizmi yuqori yuklamalarga dosh
berishi uchun to‘g‘ri va balansli ovqatlanish zarur. Proteinlar, uglevodlar, yog‘lar va
mikroelementlar muvozanatli tarzda qabul qilinishi mushaklarning o‘sishi va tiklanishida
yordam beradi. Shuningdek, yetarli miqdorda suv ichish va dam olish ham tiklanish
jarayonini tezlashtiradi, charchoqni kamaytiradi. Trening jarayonida individual yondashuv
muhim ahamiyatga ega. Har bir sportchi qizning tana tuzilishi, jismoniy imkoniyatlari va
sog‘lik holati hisobga olinib, shaxsiy tayyorgarlik dasturi tuzilishi kerak. Bu sportchi
qizlarning maksimal natijalarga erishishida samarali bo‘ladi. Trenerlar va sportshunoslar
sportchi qizlarning holatini muntazam ravishda nazorat qilib, zarur bo‘lganda trening
rejalarini o‘zgartiradilar.[2]
Mashg‘ulotlarning intensivligi va hajmini bosqichma-bosqich oshirish zarur.
Jismoniy ish qobiliyatini oshirish uchun sportchi qizlarni ortiqcha yuklamalardan himoya
qilish muhimdir. Treninglar orasida yetarli dam olish va tiklanish vaqtini ta’minlash
charchoq va jarohatlarning oldini oladi. Shu bilan birga, mashg‘ulotlarning xilma-xilligi
sportchi qizlarning qiziqishini saqlab qolishga yordam beradi.[3]
XULOSA
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 45
Yuqorida ta’kidlangan usullar va yondashuvlar og‘ir atletika sportiga ixtisoslashgan
sportchi qizlarning jismoniy ish qobiliyatini samarali oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Mushak kuchi, chidamlilik, tezlik, moslashuvchanlik va psixologik tayyorgarlikni
kompleks rivojlantirish sportchi qizlarning yuqori natijalarga erishish imkoniyatini
oshiradi. Shuningdek, to‘g‘ri oziqlanish, tiklanish va individual yondashuv sport
jarayonining samaradorligini ta’minlaydi. Bu esa o‘z navbatida og‘ir atletika sportining
rivojlanishiga va sportchi qizlarning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishiga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Matkarimov, Rashid Masharipovich. «Og‘ir atletika nazariyasi va uslubiyati:
jismoniy tarbiya institutlari uchun darslik». Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti
Nashriyoti, 2021.
2. Tursunaliyev, I.A. «Jismoniy tarbiya va sport». Toshkent: O‘zbekiston Fanlar
Akademiyasi Nashriyoti, 2023.
3. NamDU jamoasi. «Sport pedagogik mahoratini oshirish». Namangan: Namangan
Davlat Universiteti Nashriyoti, 2024.
4. O‘zbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi. «Jismoniy tarbiya
va sport: namunaviy o‘quv dasturi». Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya
va sport vazirligi Nashriyoti, 2017.
5. Abdukarimov, S. «Og‘ir atletikachi sportchilarning tezlik va kuch qobiliyatlarini
rivojlantirish». Toshkent: Ilmiy Nashr, 2022.
6. Qodirov, B. «Sportchilarda kuch va chidamlilikni oshirish metodikalari».
Toshkent: O‘zbekiston Milliy Sport Nashriyoti, 2020.
7. Nazarov, M. «Jismoniy tayyorgarlik usullari va metodlari». Toshkent: Sport va
Sog‘lomlashtirish Nashriyoti, 2019.
